فداکاری معلمان و جایگاه اجتماعی آنها
محمدرضا نیکنژاد . آموزگار
در چند سال گذشته نام معلم و مدرسه با واژههایی مانند تنبیه بدنی، کلاس خصوصی، دریافت پول زورکی از خانوادهها، نقزدنهای همیشگی از کمی دستمزد و شرایط کار و... گره خورده است؛ از این روست هنگامی که پای درددل بسیاری از فرهنگیان مینشینی، یکی از نخستین اولویتهایشان، افت جایگاه اجتماعی آنان نسبت به گذشته و نادیدهگرفتن تلاشهایشان از سوی دانشآموزان و خانوادهها، دستاندرکاران سیاسی و حتی آموزشی است. آنها بر این باورند که فرادستان به نیازهای صنفی- آموزشی آنان و در نتیجه به جایگاهشان بیتوجهاند. رسانهها و از همه مهمتر صداوسیما، با کوچکترین خطایی از سوی یک آموزگار، آن را در بوق و کرنا میکنند و چشم بر همه تلاشها و گرفتاریهای فراوان و چندین دههای صنفی آنها میبندند، اما بازی با شأن و جایگاه اجتماعی معماران پندار و کردار نسلهای آینده درست نیست و بیگمان چوبِ چنین برخوردی را جامعه خواهد خورد.
اما سرچشمه جایگاه اجتماعی فرهنگیان چیست؟ در اینجا دستکم میتوان به دو مورد اشاره کرد.
1- بر کسی پوشیده نیست که یکی از عاملهای پایهای در بالابردن جایگاه اجتماعی شهروندان، جایگاه اقتصادی آنهاست. شوربختانه از آغازین سالهای آموزشوپرورش نوین در ایران، گرفتاریهای اقتصادی، همزاد آزاردهنده فرهنگ و فرهنگی بوده است. گرچه این مهمان ناخوانده - یا شاید هم خوانده! - گاه بنا به شرایطی پنهان مانده است، اما گمانی نیست که در دهه گذشته این گرفتاری بیش از هر زمان دیگری خود را نشان داده و آموزش را به گونهای فزاینده با افت روبهرو کرده است. یکی از پیامدهای بد این شرایط، افت جایگاه آموزش و آموزگار در چشم و دل افراد جامعه است. آموزگار درگیر با شغل دوم و سوم، آموزگار آشفته از نظر پوشاک و ذهن، آموزگاری که نزد دانشآموزانش به ناچار لب به گلایه و درددلهای اقتصادی میگشاید، آموزگاری که سرویس مدرسه دانشآموزانش میشود، آموزگاری که پادوی سوپری یا آژانس املاکی محل است و آموزگاری که برای گذران زندگی وادار به درسدادن به دانشآموزش در خانه میشود و...، نمیتواند اقتدار معلمی خویش را پاس بدارد و آموزاننده نیکویی باشد.
2- از دیگر سو یکی از سنجههای برخورداری یک گروه از جایگاه بلند اجتماعی، تلاشها و هزینههای فرهنگی و اجتماعیای است که برای جامعه و شهروندانش میپردازد.
فرهنگیان از همان آغاز آموزش نوین در ایران، همواره با کمبودهای فزاینده امکانات آموزشی و پرورشی روبهرو بودهاند، اما با همه کاستیها به آموزش نسلهای گوناگون کشور پرداختهاند و در حد توان- و حتی بیش از آن- نگذاشتهاند یادگیری در غبار کاستیها از چشمها بیفتد. این کاستیها، از کمبود امکانات آموزشی و پرورشی آغاز و تا ناکارآمدی، نامناسبی و حتی ناایمنی محل کار ادامه مییابد. برای کسانی که دستی- حتی از دور - بر آتش آموزگاری دارند روشن است که نامناسببودن شرایط کار در کلاس، رنجآورترین و آزاردهندهترین زمینه برای آموزگار است، اما آموزگاران این رنجها را به جان میخرند و با چشمپوشی بر بیمهریها، آموزشوپرورش نسلها را پی میگیرند. البته این چشمپوشی چندان بیهزینه هم نبوده و نخواهد بود. «حسن امیدزاده»، آموزگار گیلانی که با نجاتدادن جان دانشآموزانش از کلاس درسِ گُرگرفته، بهشدت سوخت و پس از چند سال درگیری با پیامدهای سوختن، در سال 91 درگذشت. «کاظم صفرزاده»، معلم مدرسه عشایری در لرستان که برای رساندن دانشآموزان بیمارش به درمانگاه، گرفتار سیل شد و بههمراه دانشآموزانش جان باخت و نمونه واپسین آن «حمیدرضا
گنگوزهی ریگی»، آموزگار بلوچ بود که برای نجاتدادن جان دانشآموزان، گرفتار آوار شد و جان سپرد. بیگمان جامعه فرهنگیان انتظار دارد دستاندرکاران و شهروندان قدر این تلاشها و ازخودگذشتگیها را بدانند. البته جای بسی خرسندی و سپاسگزاری است که در یکی، دو سال گذشته وزیر آموزشوپرورش با برپایی همایشهایی، از معلمان فداکار قدردانی میکند، اما بیگمان باید بیش از اینها تلاش کرد. شاید تلاش برای آگاهی از این فداکاریها و ساماندهی زندگی مادی فرهنگیان، نخستین گام برای بالابردن جایگاه اجتماعی آنان باشد و دستکم بتواند از ادامه افت این جایگاه و در نتیجه افت آموزش بکاهد.
*تصویر ابتدای متن «حمیدرضا گنگوزهی ریگی»، آموزگار بلوچ است که برای نجاتدادن جان دانشآموزان، گرفتار آوار شد و جان سپرد.
در چند سال گذشته نام معلم و مدرسه با واژههایی مانند تنبیه بدنی، کلاس خصوصی، دریافت پول زورکی از خانوادهها، نقزدنهای همیشگی از کمی دستمزد و شرایط کار و... گره خورده است؛ از این روست هنگامی که پای درددل بسیاری از فرهنگیان مینشینی، یکی از نخستین اولویتهایشان، افت جایگاه اجتماعی آنان نسبت به گذشته و نادیدهگرفتن تلاشهایشان از سوی دانشآموزان و خانوادهها، دستاندرکاران سیاسی و حتی آموزشی است. آنها بر این باورند که فرادستان به نیازهای صنفی- آموزشی آنان و در نتیجه به جایگاهشان بیتوجهاند. رسانهها و از همه مهمتر صداوسیما، با کوچکترین خطایی از سوی یک آموزگار، آن را در بوق و کرنا میکنند و چشم بر همه تلاشها و گرفتاریهای فراوان و چندین دههای صنفی آنها میبندند، اما بازی با شأن و جایگاه اجتماعی معماران پندار و کردار نسلهای آینده درست نیست و بیگمان چوبِ چنین برخوردی را جامعه خواهد خورد.
اما سرچشمه جایگاه اجتماعی فرهنگیان چیست؟ در اینجا دستکم میتوان به دو مورد اشاره کرد.
1- بر کسی پوشیده نیست که یکی از عاملهای پایهای در بالابردن جایگاه اجتماعی شهروندان، جایگاه اقتصادی آنهاست. شوربختانه از آغازین سالهای آموزشوپرورش نوین در ایران، گرفتاریهای اقتصادی، همزاد آزاردهنده فرهنگ و فرهنگی بوده است. گرچه این مهمان ناخوانده - یا شاید هم خوانده! - گاه بنا به شرایطی پنهان مانده است، اما گمانی نیست که در دهه گذشته این گرفتاری بیش از هر زمان دیگری خود را نشان داده و آموزش را به گونهای فزاینده با افت روبهرو کرده است. یکی از پیامدهای بد این شرایط، افت جایگاه آموزش و آموزگار در چشم و دل افراد جامعه است. آموزگار درگیر با شغل دوم و سوم، آموزگار آشفته از نظر پوشاک و ذهن، آموزگاری که نزد دانشآموزانش به ناچار لب به گلایه و درددلهای اقتصادی میگشاید، آموزگاری که سرویس مدرسه دانشآموزانش میشود، آموزگاری که پادوی سوپری یا آژانس املاکی محل است و آموزگاری که برای گذران زندگی وادار به درسدادن به دانشآموزش در خانه میشود و...، نمیتواند اقتدار معلمی خویش را پاس بدارد و آموزاننده نیکویی باشد.
2- از دیگر سو یکی از سنجههای برخورداری یک گروه از جایگاه بلند اجتماعی، تلاشها و هزینههای فرهنگی و اجتماعیای است که برای جامعه و شهروندانش میپردازد.
فرهنگیان از همان آغاز آموزش نوین در ایران، همواره با کمبودهای فزاینده امکانات آموزشی و پرورشی روبهرو بودهاند، اما با همه کاستیها به آموزش نسلهای گوناگون کشور پرداختهاند و در حد توان- و حتی بیش از آن- نگذاشتهاند یادگیری در غبار کاستیها از چشمها بیفتد. این کاستیها، از کمبود امکانات آموزشی و پرورشی آغاز و تا ناکارآمدی، نامناسبی و حتی ناایمنی محل کار ادامه مییابد. برای کسانی که دستی- حتی از دور - بر آتش آموزگاری دارند روشن است که نامناسببودن شرایط کار در کلاس، رنجآورترین و آزاردهندهترین زمینه برای آموزگار است، اما آموزگاران این رنجها را به جان میخرند و با چشمپوشی بر بیمهریها، آموزشوپرورش نسلها را پی میگیرند. البته این چشمپوشی چندان بیهزینه هم نبوده و نخواهد بود. «حسن امیدزاده»، آموزگار گیلانی که با نجاتدادن جان دانشآموزانش از کلاس درسِ گُرگرفته، بهشدت سوخت و پس از چند سال درگیری با پیامدهای سوختن، در سال 91 درگذشت. «کاظم صفرزاده»، معلم مدرسه عشایری در لرستان که برای رساندن دانشآموزان بیمارش به درمانگاه، گرفتار سیل شد و بههمراه دانشآموزانش جان باخت و نمونه واپسین آن «حمیدرضا
گنگوزهی ریگی»، آموزگار بلوچ بود که برای نجاتدادن جان دانشآموزان، گرفتار آوار شد و جان سپرد. بیگمان جامعه فرهنگیان انتظار دارد دستاندرکاران و شهروندان قدر این تلاشها و ازخودگذشتگیها را بدانند. البته جای بسی خرسندی و سپاسگزاری است که در یکی، دو سال گذشته وزیر آموزشوپرورش با برپایی همایشهایی، از معلمان فداکار قدردانی میکند، اما بیگمان باید بیش از اینها تلاش کرد. شاید تلاش برای آگاهی از این فداکاریها و ساماندهی زندگی مادی فرهنگیان، نخستین گام برای بالابردن جایگاه اجتماعی آنان باشد و دستکم بتواند از ادامه افت این جایگاه و در نتیجه افت آموزش بکاهد.
*تصویر ابتدای متن «حمیدرضا گنگوزهی ریگی»، آموزگار بلوچ است که برای نجاتدادن جان دانشآموزان، گرفتار آوار شد و جان سپرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.