هنرمند ما، هنرمند شما
مهرداد حجتی
تاکسی جلو «کافه خیابان وسط» میایستد و من پیاده میشوم. از آنسوی شیشه قدی کافه دو دوست منتقد «چپ» و «راست» را میبینم که دور میز همیشگی نشستهاند و منتقد چپ در حال خواندن یادداشت یک روزنامه برای منتقد راست است. نزدیک که میشوم میشنوم که:
«پیش از نوروز شروع شد. در طول تعطیلات هم کموبیش ادامه داشت؛ حرفهای ناشایست و گاه اهانتآمیزی که گروه قلیلی به هنرمندان بزرگ و ملی ما زدند و البته با واکنش گسترده مردم هم در شبکههای اجتماعی روبهرو شدند. درآنمیان اهانت «مشاور احمدینژاد» به استاد «عزتالله انتظامی» بازتاب گستردهتری یافت. استاد «محمدرضا شجریان» هم البته در طول این سالها بی نصیب نبوده است. چنانکه «عباس کیارستمی» هم بهکرات نواخته شده است. بهراستی چرا؟...»
در حال نشستن به او میگویم: «فکر میکردم نوروز، احوال همه را نو کرده باشد. اما پیداست که نوشدنی در کار نبوده است. اوضاع به همان منوال است که بود».
میگوید: «دیگر شورش را درآوردهاند. هرچه از دهانشان درمیآید میگویند. به هیچکس هم پاسخگو نیستند. اینطور که نمیشود. توهین به هنرمندان اسطورهای و محبوب، توهین به مردم است».
دستراستی میگوید: «منظورتان را واضح بگویید بفهمیم».
دستچپی: «چرا دوستان شما به خودشان اجازه میدهند به هنرمندان بزرگ کشور، توهین کنند؟ حتما هنرمند باید آنچنان باشد که شما میخواهید؟ و اگر نبود باید آن را تخریب کرد؟»
دستراستی: «لابد آن هنرمند کاری کرده که نباید میکرده».
دستچپی: «باز که شما از باید و نباید حرف میزنید! چرا اینقدر برای همه باید و نباید تعیین میکنید؟ مگر باید همه به میل شما رفتار کنند؟»
دستراستی: «من معتقدم برای همه باید «تکلیف» معین کرد. هنرمند هم از این قاعده مستثنا نیست».
دستچپی: «مسئله اینجاست که چه کسی این «تکلیف» را وضع میکند؟ کسی مثل شما؟»
دستراستی: «فرقی نمیکند. من یا دیگری. مهم این است که هرکس «تکلیف» خودش را باید بداند».
دستچپی: «دوست من، ما از روی دست چه کسی باید «تکلیف»مان را بنویسیم؟ از روی دست کسی که به خودش اجازه میدهد بهجای نقد، دشنام و ناسزا بگوید؟»
دستراستی: «معلوم است که نه. اما این دلیل نمیشود که هنرمند نسبت به «تکلیف»اش بیتعهد باشد».
دستچپی: «دوباره برگشتیم سر جای اول. تکلیف، تعهد، باید، نباید و دهها قیدوبند دیگر جایی برای نفسکشیدن هنرمند باقی نمیگذارد. اجازه دهید هنرمند قدری هم از خودش استقلال داشته باشد؛ همان ویژگیای که باعث میشود مردم از او خوششان بیاید و به او اقبال نشان دهند. غالبا هنرمندان بزرگ جوامع، کسانی بودهاند که در جهت منافع ملی کشورشان حرکت کردهاند و در کنار مردمشان ایستادهاند. امیدوارم با این حرف من مخالفتی نداشته باشید؟»
دستراستی: «بستگی دارد این را چه کسی بگوید؟ ما یا شما؟ چون تعریف ما با هم متفاوت است».
دستچپی: «ببین دوست من، اگر کسی هنرمند است. هنرمند کل جامعه است. هنرمند همه مردم. هنرمند ما یا شما نیست. هنرمند همه ماست. اتفاقا اینجا میتوان از کلمه «نباید» استفاده کرد و گفت: نباید به خودمان اجازه دهیم هنرمند ملیمان را تخریب کنیم. هر کشور و ملتی هنرمندانی را در حد اسطورههای ملی در تاریخ فرهنگ و هنرش ثبت میکند و ما این افتخار را داریم که چنین هنرمندانی داریم. کسانی که «محبوب مردماند». نزد مردم احترام دارند و برای مردم ارزشمندند. اتفاقا از شما انتظار میرود اگر کسی توهین کرد، او را مؤاخذه کنید».
دستراستی: «ببینید برادر، ما که نگفتهایم کسی توهین کند. حالا اگر کسی هم توهین کرده از سرعصبانیت بوده. نباید به او خرده گرفت».
دستچپی: «باید خرده گرفت دوست من. اگر شما این «افراطگری»تان را مهار نکنید در بسیاری از موارد کار دست همه میدهد. همچنان که کار دستمان داده است. نمونهاش بسیار است. اجازه دهید دیگر اشاره نکنم».
دستراستی: «اینکه برخی از برادران گاه «تندروی» میکنند و از کوره درمیروند موجب نگرانی خودمان هم میشود. اما نباید فراموش کرد که همینها افراد متعصبی هستند که به باور خودشان میخواهند از «ارزشی» دفاع کنند که البته نخبگان ما با این افراط مخالفاند».
دستچپی: «اگر مخالفاند پس چرا اعتراض نمیکنند. چرا با سکوتشان از این توهینها حمایت میکنند؟»
دستراستی: «چون رسانههای فارسیزبان خارج مهلت نمیدهند».
دستچپی: «جالب است. چرا شما منتظرید ببینید آنها چه میگویند تا بعد خودتان را با واکنش آنها تنظیم کنید؟!»
دستراستی: «لامذهبها نمیگذارند. به محض اینکه اینجا اتفاقی میافتد بلافاصله واکنش نشان میدهند. اینطوری مهلت نمیدهند کارمان را انجام دهیم. یعنی اگر ما این حرفهایی را که مشاور احمدینژاد درباره استاد عزتالله انتظامی زد نقد کنیم، آنها میگذارند به حساب تأثیر رسانه خودشان. اینچنین است که ترجیح میدهیم سکوت کنیم. حالا اگر شما میخواهید برداشت کنید که ما با سکوتمان خواستهایم توهینها را تأیید کنیم، به خودتان مربوط است».
دستچپی: «به قول «عادل فردوسیپور» باید از دست شما سرم را بکوبم به میز!»
تاکسی جلو «کافه خیابان وسط» میایستد و من پیاده میشوم. از آنسوی شیشه قدی کافه دو دوست منتقد «چپ» و «راست» را میبینم که دور میز همیشگی نشستهاند و منتقد چپ در حال خواندن یادداشت یک روزنامه برای منتقد راست است. نزدیک که میشوم میشنوم که:
«پیش از نوروز شروع شد. در طول تعطیلات هم کموبیش ادامه داشت؛ حرفهای ناشایست و گاه اهانتآمیزی که گروه قلیلی به هنرمندان بزرگ و ملی ما زدند و البته با واکنش گسترده مردم هم در شبکههای اجتماعی روبهرو شدند. درآنمیان اهانت «مشاور احمدینژاد» به استاد «عزتالله انتظامی» بازتاب گستردهتری یافت. استاد «محمدرضا شجریان» هم البته در طول این سالها بی نصیب نبوده است. چنانکه «عباس کیارستمی» هم بهکرات نواخته شده است. بهراستی چرا؟...»
در حال نشستن به او میگویم: «فکر میکردم نوروز، احوال همه را نو کرده باشد. اما پیداست که نوشدنی در کار نبوده است. اوضاع به همان منوال است که بود».
میگوید: «دیگر شورش را درآوردهاند. هرچه از دهانشان درمیآید میگویند. به هیچکس هم پاسخگو نیستند. اینطور که نمیشود. توهین به هنرمندان اسطورهای و محبوب، توهین به مردم است».
دستراستی میگوید: «منظورتان را واضح بگویید بفهمیم».
دستچپی: «چرا دوستان شما به خودشان اجازه میدهند به هنرمندان بزرگ کشور، توهین کنند؟ حتما هنرمند باید آنچنان باشد که شما میخواهید؟ و اگر نبود باید آن را تخریب کرد؟»
دستراستی: «لابد آن هنرمند کاری کرده که نباید میکرده».
دستچپی: «باز که شما از باید و نباید حرف میزنید! چرا اینقدر برای همه باید و نباید تعیین میکنید؟ مگر باید همه به میل شما رفتار کنند؟»
دستراستی: «من معتقدم برای همه باید «تکلیف» معین کرد. هنرمند هم از این قاعده مستثنا نیست».
دستچپی: «مسئله اینجاست که چه کسی این «تکلیف» را وضع میکند؟ کسی مثل شما؟»
دستراستی: «فرقی نمیکند. من یا دیگری. مهم این است که هرکس «تکلیف» خودش را باید بداند».
دستچپی: «دوست من، ما از روی دست چه کسی باید «تکلیف»مان را بنویسیم؟ از روی دست کسی که به خودش اجازه میدهد بهجای نقد، دشنام و ناسزا بگوید؟»
دستراستی: «معلوم است که نه. اما این دلیل نمیشود که هنرمند نسبت به «تکلیف»اش بیتعهد باشد».
دستچپی: «دوباره برگشتیم سر جای اول. تکلیف، تعهد، باید، نباید و دهها قیدوبند دیگر جایی برای نفسکشیدن هنرمند باقی نمیگذارد. اجازه دهید هنرمند قدری هم از خودش استقلال داشته باشد؛ همان ویژگیای که باعث میشود مردم از او خوششان بیاید و به او اقبال نشان دهند. غالبا هنرمندان بزرگ جوامع، کسانی بودهاند که در جهت منافع ملی کشورشان حرکت کردهاند و در کنار مردمشان ایستادهاند. امیدوارم با این حرف من مخالفتی نداشته باشید؟»
دستراستی: «بستگی دارد این را چه کسی بگوید؟ ما یا شما؟ چون تعریف ما با هم متفاوت است».
دستچپی: «ببین دوست من، اگر کسی هنرمند است. هنرمند کل جامعه است. هنرمند همه مردم. هنرمند ما یا شما نیست. هنرمند همه ماست. اتفاقا اینجا میتوان از کلمه «نباید» استفاده کرد و گفت: نباید به خودمان اجازه دهیم هنرمند ملیمان را تخریب کنیم. هر کشور و ملتی هنرمندانی را در حد اسطورههای ملی در تاریخ فرهنگ و هنرش ثبت میکند و ما این افتخار را داریم که چنین هنرمندانی داریم. کسانی که «محبوب مردماند». نزد مردم احترام دارند و برای مردم ارزشمندند. اتفاقا از شما انتظار میرود اگر کسی توهین کرد، او را مؤاخذه کنید».
دستراستی: «ببینید برادر، ما که نگفتهایم کسی توهین کند. حالا اگر کسی هم توهین کرده از سرعصبانیت بوده. نباید به او خرده گرفت».
دستچپی: «باید خرده گرفت دوست من. اگر شما این «افراطگری»تان را مهار نکنید در بسیاری از موارد کار دست همه میدهد. همچنان که کار دستمان داده است. نمونهاش بسیار است. اجازه دهید دیگر اشاره نکنم».
دستراستی: «اینکه برخی از برادران گاه «تندروی» میکنند و از کوره درمیروند موجب نگرانی خودمان هم میشود. اما نباید فراموش کرد که همینها افراد متعصبی هستند که به باور خودشان میخواهند از «ارزشی» دفاع کنند که البته نخبگان ما با این افراط مخالفاند».
دستچپی: «اگر مخالفاند پس چرا اعتراض نمیکنند. چرا با سکوتشان از این توهینها حمایت میکنند؟»
دستراستی: «چون رسانههای فارسیزبان خارج مهلت نمیدهند».
دستچپی: «جالب است. چرا شما منتظرید ببینید آنها چه میگویند تا بعد خودتان را با واکنش آنها تنظیم کنید؟!»
دستراستی: «لامذهبها نمیگذارند. به محض اینکه اینجا اتفاقی میافتد بلافاصله واکنش نشان میدهند. اینطوری مهلت نمیدهند کارمان را انجام دهیم. یعنی اگر ما این حرفهایی را که مشاور احمدینژاد درباره استاد عزتالله انتظامی زد نقد کنیم، آنها میگذارند به حساب تأثیر رسانه خودشان. اینچنین است که ترجیح میدهیم سکوت کنیم. حالا اگر شما میخواهید برداشت کنید که ما با سکوتمان خواستهایم توهینها را تأیید کنیم، به خودتان مربوط است».
دستچپی: «به قول «عادل فردوسیپور» باید از دست شما سرم را بکوبم به میز!»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.