به بهانه انتشار نسخه غیرقانونی آثار سینمایی
ضرورت عزم جدیتر
به نظر میرسد معضل انتشار نسخه غیرقانونی آثار سینمایی داخلی را باید به فهرست معضلات حلنشده دیگر سینمای ایران که سالهاست برایشان تدبیری اندیشیده نشده اضافه کرد، مشکلاتی مانند مقاومت برخی از نهادهای سینمادار در برابر مصوبات شورای اکران و ممانعت از نمایش برخی از تولیدات سینمای ایران، شفافنبودن قوانین و مقررات برای چگونگی نمایش چهره پیشوایان مذهبی که نمایش برخی از آثار دینی را با مسئله روبهرو کرده است و...
مازیار معاونی - منتقد
به نظر میرسد معضل انتشار نسخه غیرقانونی آثار سینمایی داخلی را باید به فهرست معضلات حلنشده دیگر سینمای ایران که سالهاست برایشان تدبیری اندیشیده نشده اضافه کرد، مشکلاتی مانند مقاومت برخی از نهادهای سینمادار در برابر مصوبات شورای اکران و ممانعت از نمایش برخی از تولیدات سینمای ایران، شفافنبودن قوانین و مقررات برای چگونگی نمایش چهره پیشوایان مذهبی که نمایش برخی از آثار دینی را با مسئله روبهرو کرده است و... از جمله این معضلات هستند که اخبار مربوط به آنها هرازگاهی در سینمای ایران شنیده میشود و بدون اینکه تعیین تکلیف شوند، پس از مدتی که مشکلات تازهای از گرد راه میرسند به دست فراموشی سپرده میشوند. پدیده قاچاق آثار سینمایی یک موضوع دووجهی است که توجه به یکی از وجوه و نادیدهگرفتن وجه دیگر یکی از مهمترین دلایل حلنشدن این پدیده ظرف دو دهه گذشته بوده است. وجه اول این معضل ناخوشایند به چگونگی صیانت از فیلمها پیش از اکران یا حتی در حین اکران آنها بازمیگردد، ستاد صیانت از آثار سینمایی وزارت ارشاد معتقد است احتمالا نشت غیرقانونی فیلمها از مبادی دفاتر تهیه فیلم یا جشنوارههای سینمایی خارجی سرچشمه میگیرد هرچند که مطابق اخبار منتشرشده هنوز مستندات دقیقی برای این مدعا به دست نیامده است و حتی اگر چنین فرضیهای هم به اثبات برسد، بازهم از مراجع مختلف مرتبط با موضوع انتظارات بیشتری میرود. اینکه پس از گذشت دو دهه از آغاز پدیده قاچاق آثار سینمایی و استفاده از تهمیداتی مانند تخصیص کد امنیتی به فیلمها و نشانهگذاریکردن آنها باز هم چندین فیلم در زمان کوتاهی یکی پس از دیگری به شکل غیرقانونی عرضه میشوند، موضوع سادهای نیست و به نظر میرسد هم ارشاد و هم مراجع انتظامی ذیربط که قاعدتا توسط ارشاد در جریان حساسیت فوقالعاده موضوع قرار گرفتهاند، باید با کار شبانهروزی و اتخاذ راهکارهایی فراتر و مؤثرتر از آنچه تاکنون در پیش گرفته شده وارد این کارزار شوند. اما وجه دوم موضوع که از اهمیت بسیاری هم برخوردار است، به زمینههای سببساز عرضه غیرقانونی فیلمها در فضای مجازی برمیگردد؛ وجهی که معمولا توسط نهاد متولی صدور پروانه نمایش آثار سینمایی نادیده گرفته میشود. شاید نیازی به تکرار این موضوع بدیهی نباشد که در تمام طول تاریخ چندهزارساله هنرهای نمایشی و متجاوز از صدساله سینما، آثار نمایشی برای مخاطب و به قصد دیدهشدن توسط مخاطب ساخته میشوند و قرار نیست برای مدت زمان نامعلوم پشت صف انتظار اکران باقی بمانند. اگرچه تاکنون هیچ تهیهکننده و کارگردانی رسما به عرضه غیرقانونی فیلمش اعتراف نکرده و بازهم از بدیهیات است که چنین اعترافی به دلیل تبعات و عواقبش صورت نمیگیرد اما اگر هم به احتمال کم و از شدت فشارهای عصبی و روانی ناشی از سالها بلاتکلیفی و عدم جواب صریح و واضح از سوی متولی مربوطه، فیلمساز بهعنوان مالک معنوی و تهیهکننده به عنوان مالک حقوق مادی فیلم قید سود حاصل از اکران و بازگشت سرمایه هنگفت تولید فیلم را زده و تنها به عرضه و دیدهشدن آن توسط تماشاگران بسنده کنند، کنش دور از انتظار و عجیب و غریبی به نظر نمیرسد. البته گزینه انتشار فیلمهای سینمایی از سوی عوامل سازندهشان تنها یک احتمال است و هنوز قطعیت آن در جایی به اثبات نرسیده است که بتوان بیشتر از یک گزینه محتمل به آن ورود کرد. نگارنده درباره آثار محدودی که بدون دریافت مجوز ساخت جلوی دوربین رفته و توقع دریافت مجوز نمایش دارند، صحبتی ندارد؛ چراکه بحث ساخت فیلم بدون دریافت پروانه ساخت در نظام سینمایی کشور ما از اساس موضوعیت ندارد اما نگاهی به تاریخچه آثاری که ظرف دهههای اخیر از اکرانشان ممانعت شده یا بر اثر فشارها از روی اکران پایین کشیده شدهاند، نشان میدهد که اکران آنها نسبت به عدم نمایششان مزایا و محاسن بسیار بیشتری داشته که متأسفانه تحتالشعاع حساسیتهای برهه زمانی اکران نادیده گرفته شده است. مطمئنا تماشاگران قدیمیتر سینمای ایران به یاد دارند که به اکران فیلم «مارمولک» ساخته کمال تبریزی درحالیکه فیلم به اصطلاح میفروخت و تنها سه هفته از آغاز اکرانش گذشته بود، با اعمال فشارهای خارج از دایره سینما پایان داده شد در آن مقطع زمانی کسانی که مقابل آن فیلم ایستادند و آن را از پرده پایین آوردند، به توانایی خود در اعمال فشار به ارشاد بسیار بالیدند ولی گذشت زمان نشان داد که آن واکنشها تا چه اندازه هیجانی و به دور از منطق بوده است. مانند همین اتفاق درباره آثار دیگری مانند «خانه پدری/ کیانوش عیاری» و در سالهای دورتر «دیدار/ محمدرضا هنرمند» و تعدادی آثار دیگر هم رخ داد و پس از انبوهی از جنجال و تشنج در فضای رسانهای و آسیبدیدن فضای روانی سینما زمانی که این آثار مجوز نمایش ولو محدود گرفتند، معلوم شد که موضوع آنقدرها هم جنجالی و حساسیتبرانگیز نبوده و با مدیریت بهتر و منطقیتر میشد از بروز این همه جنجال و اتلاف وقت و انرژی عوامل سازنده و حتی خود مدیران سینمایی پیشگیری کرد. نتیجه اینکه سینمای ایران بهویژه بخش آب رفته و نحیف خصوصی که بر اساس اصول استاندارد سینما یعنی عرضه/تقاضا فیلم میسازد و به بودجههای کلان دولتی و حمایتهای ریز و درشت متکی نیست، به پشتیبانی قویتر و کارآمدتری از سوی مراجع ذیربط نیاز دارد تا در این اوضاع اقتصادی سخت بتواند به هر زحمتی که شده خود را سر پا نگاه دارد؛ حمایتی که باید هر دو وجه تسریع شناسایی عاملان توزیع نسخه غیرقانونی فیلمها و انعطاف بیشتر و عملیتر در برخورد با سینماگران بهویژه در مقوله اکران آثار دارای مجوز ساخت را در بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.