چالش صادرات کشاورزی و آلودگی ژنی تراریخت
داوود حیاتغیب-دکترای تخصصی محیطزیست
سند برنامه ششم توسعه در راستای سیاستهای کلان دولت و رئیسجمهور، بر افزایش صادرات محصولات کشاورزی و غیرنفتی تأکید دارد. یکی از بحثهای چالشبرانگیز کنونی در کشاورزی و تجارت جهانی آن، موضوع محصولات دستکاریشده ژنتیکی (تراریخت) و رعایت اصول تجارت بینالمللی این محصولات در چارچوب پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا است. 19 کشور اروپایی از جمله آلمان، اتریش، هلند، سوئیس، فرانسه و از همه جدیتر روسیه پس از 12سال تحقیق و بررسی و مصرف محدود محصولات دستکاریشده ژنتیکی (تراریخت) به این نتیجه رسیدند که هرگونه کشت و رهاسازی این محصولات در کشور خودشان میتواند تبعات محیطزیستی (ازبینرفتن ذخایر ژنتیکی، آلودگی ژنی و آسیب به تنوع زیستی)، تبعات سلامتی (افزایش اُتیسم، افزایش سرطان کبد و هیپوفیز، افزایش نازایی و...) و نیز تبعات اقتصادی و اجتماعی (خودکشی دستهجمعی کشاورزان خردهپا در هندوستان، فروش اجباری علفکش و بذرGMO) داشته باشد، بنابراین هماکنون با سختگیری فراوان، تهیه دستورالعملهای اجرائی برچسبگذاری و تعیین حد آستانه تغییرات ژنتیکی و تمهیدات محکم درخصوص واردات اینگونه محصولات، در جهت توسعه اقتصادی، سلامتی مردم و محیطزیست خود اقدام میکنند. یک بررسی منتشرنشده در سال 1394 نشان از آلودگی اکثر برنجهای شمال کشور دارد که دارای آلودگی ژنی تراریخته هستند. همچنین در مقاله ارائهشده در همایش پدافند غیرعامل کشاورزی در سال 1392 پژوهشی روی پرمصرفترین نمونههای برنج ایرانی موجود در بازار تهران و البرز انجام شده بود که مشخص شد 47درصد برنجهای بررسیشده آلوده به GMO هستند. به نظر میرسد این اطلاعات بیانکننده یک فاجعه زیستمحیطی و مضر بر سلامت مردم بوده که اثرات فاجعهآمیز آن میتواند روی محصولات کشاورزی و صادرات آنها نیز اثرگذار باشد؛ یعنی کشورهایی که ورود و مصرف اینگونه محصولات را توقیف کردهاند (Ban)، از کشورهایی که در تولید و کشت این محصولات نقش دارند یا در آستانه ورود هستند، تقاضای گواهینامه علمی «بدون دستکاری ژنتیکی» (GMO FREE) خواهند داشت که میتواند هزینه اضافی را به صنعت کشاورزی، تجاریسازی آن و بازرگانان ایران تحمیل کند. درحالیکه نیاز به تحقیقات علمی ارزیابی کوتاهمدت و درازمدت مخاطرات اینگونه محصولات روی حیوانات آزمایشگاهی بیشتر احساس میشود تا بتوانند تضمینی بر سلامت آنها باشد، متأسفانه حرکات عجولانه و هیاهوی رسانهای جای خود را به هرگونه تصمیمگیری منطقی داده است. آنچه مسلم است برای قرارگرفتن در مسیر توسعه اقتصادی، باید از فرصتها استفاده شود و مراقب تهدیدها بود. این امر در مورد موضوع سلامت جامعه و ایمنی غذایی، اهمیت مضاعفمییابد.
سند برنامه ششم توسعه در راستای سیاستهای کلان دولت و رئیسجمهور، بر افزایش صادرات محصولات کشاورزی و غیرنفتی تأکید دارد. یکی از بحثهای چالشبرانگیز کنونی در کشاورزی و تجارت جهانی آن، موضوع محصولات دستکاریشده ژنتیکی (تراریخت) و رعایت اصول تجارت بینالمللی این محصولات در چارچوب پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا است. 19 کشور اروپایی از جمله آلمان، اتریش، هلند، سوئیس، فرانسه و از همه جدیتر روسیه پس از 12سال تحقیق و بررسی و مصرف محدود محصولات دستکاریشده ژنتیکی (تراریخت) به این نتیجه رسیدند که هرگونه کشت و رهاسازی این محصولات در کشور خودشان میتواند تبعات محیطزیستی (ازبینرفتن ذخایر ژنتیکی، آلودگی ژنی و آسیب به تنوع زیستی)، تبعات سلامتی (افزایش اُتیسم، افزایش سرطان کبد و هیپوفیز، افزایش نازایی و...) و نیز تبعات اقتصادی و اجتماعی (خودکشی دستهجمعی کشاورزان خردهپا در هندوستان، فروش اجباری علفکش و بذرGMO) داشته باشد، بنابراین هماکنون با سختگیری فراوان، تهیه دستورالعملهای اجرائی برچسبگذاری و تعیین حد آستانه تغییرات ژنتیکی و تمهیدات محکم درخصوص واردات اینگونه محصولات، در جهت توسعه اقتصادی، سلامتی مردم و محیطزیست خود اقدام میکنند. یک بررسی منتشرنشده در سال 1394 نشان از آلودگی اکثر برنجهای شمال کشور دارد که دارای آلودگی ژنی تراریخته هستند. همچنین در مقاله ارائهشده در همایش پدافند غیرعامل کشاورزی در سال 1392 پژوهشی روی پرمصرفترین نمونههای برنج ایرانی موجود در بازار تهران و البرز انجام شده بود که مشخص شد 47درصد برنجهای بررسیشده آلوده به GMO هستند. به نظر میرسد این اطلاعات بیانکننده یک فاجعه زیستمحیطی و مضر بر سلامت مردم بوده که اثرات فاجعهآمیز آن میتواند روی محصولات کشاورزی و صادرات آنها نیز اثرگذار باشد؛ یعنی کشورهایی که ورود و مصرف اینگونه محصولات را توقیف کردهاند (Ban)، از کشورهایی که در تولید و کشت این محصولات نقش دارند یا در آستانه ورود هستند، تقاضای گواهینامه علمی «بدون دستکاری ژنتیکی» (GMO FREE) خواهند داشت که میتواند هزینه اضافی را به صنعت کشاورزی، تجاریسازی آن و بازرگانان ایران تحمیل کند. درحالیکه نیاز به تحقیقات علمی ارزیابی کوتاهمدت و درازمدت مخاطرات اینگونه محصولات روی حیوانات آزمایشگاهی بیشتر احساس میشود تا بتوانند تضمینی بر سلامت آنها باشد، متأسفانه حرکات عجولانه و هیاهوی رسانهای جای خود را به هرگونه تصمیمگیری منطقی داده است. آنچه مسلم است برای قرارگرفتن در مسیر توسعه اقتصادی، باید از فرصتها استفاده شود و مراقب تهدیدها بود. این امر در مورد موضوع سلامت جامعه و ایمنی غذایی، اهمیت مضاعفمییابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.