بیدار شوید آقای کارگردان
شاهرخ دولکو
جوانتر که بودم چند نقدِ تند بر فیلمهای آقای کیارستمی نوشتم. نقدها چنان تند بود که بسیاری گمان میکردند من با ایشان خصومت شخصی دارم. بسیاری، غیر از خودِ آقای کیارستمی البته، که شرحش را جلوتر خواهم نوشت.
اما حالا که دیگر زمانه نقد نیست. انسانی، انسان بزرگ و فرهیخته و مهربانی - که هیچکس از او تندی به یاد ندارد- اکنون در بستر بیماری است. شرط جوانمردی آن است که بگویم فارغ از نگاهم به سینما و فیلمهای ایشان، برای وجود نازنینشان آرزوی سلامتی دارم. گوهرِ کمیابی که در این زمانه عسرت نیازِ اولِ همه هنرمندانِ ایرانی است.
عباس کیارستمی پرچمدارِ اصلیِ سینمایِ نوین ایران در اینسو و آنسویِ مرزهاست. کارگردانانِ بسیاری کوشیدند پا جایِ پایِ او بگذارند و نوعِ سینمایش را تقلید کنند و به نوایی برسند؛ اتفاقی که برای هر نوع سینماگرِ پیشرویی قابلانتظار است و آخرینشان اصغر فرهادی است.
اما سینمایِ کیارستمی- چه دوستش بداریم و چه نه- راهِ خودش را رفت و کارِ خودش را کرد و سینمایِ ایران را سربلند کرد. اکنون، همین اکنونی که آقای کارگردان در بسترِ بیماری و خموشی افتاده است، سینمایِ ایران را با نامِ شخیصِ او میشناسند و برایش کلاه از سر برمیدارند.
این را گفتم تا گفته باشم که نظرم درباره تأثیرِ بزرگی و پیشتازی سینمای او - همچنان فارغ از دوستداشتن یا نداشتنش، که قابلِبحث است- چیست. اما این نوشته کوتاه که درباره سینمای کیارستمی نیست. درباره وجودِ نازنینِ خود اوست. آنطور که من شناختمش.
کیارستمی را در تنها دوباری که از نزدیک دیدم و با او همکلام شدم انسانی دیدم بسیار باهوش، بسیار متین و بسیار مهربان. بیکینه. بیحسد و بیغرور. یکبار در میهمانیِ خصوصیای بود که بهلحاظِ زمانی، بسیار نزدیک بود به نقدهای تندی که بر فیلمهای او نوشته بودم. و بارِ دوم سالها بعد در خانه شخصیِ ایشان که به مناسبتی با او قراری داشتم و ساعتی با هم همکلام شدیم. در هیچکدام از این دو دیدارِ شخصی، او - بزرگوارانه - حتی یکبار هم به نقدهای تندی که بر فیلمهایش نوشته بودم اشارهای نکرد. تنها وقتی فیلمِ کوتاهی را که ساخته بودم به او دادم که ببیند و نظرش را به من بگوید، فیلم را از من گرفت و با خندهای به پهنایِ صورت گفت: ها... حالا وقتشه. موشک جوابِ موشک...!! اما وقتی هفتِ صبحِ فردا زنگ زد تا نظرش را بگوید، منصفانهترین نظرات و بیعقدهترین تبریکها را به من گفت و حتی برای تبدیلِ آن به فیلم بلند پیشنهاداتِ جذابی داد.
در خبرها خواندم که پزشکان، عباس کیارستمی را به خوابِ مصنوعی بردهاند. خوابِ مصنوعی! چه اسمِ بیتناسبی! سالها قبل فیلمنامه ترسناکی نوشته بودم به نامِ خوابِ مصنوعی - که بعدها با نامِ خوابِ لیلا ساخته شد. تا حالا فکر میکردم که خوابِ مصنوعی واقعا وجود ندارد و تنها تخیلِ من بوده برای ترسیمِ موقعیتی ترسناک. حالا فهمیدم که اشتباه میکردهام: خوابِ مصنوعی ظاهرا وجود دارد. اما مطمئن هستم که درباره ترسناکبودنش اشتباه نکردهام.
خوابِ مصنوعی برازنده وجودِ نازنینِ شما نیست آقای کیارستمی. از خواب بیدار شوید آقایِ کارگردان...
جوانتر که بودم چند نقدِ تند بر فیلمهای آقای کیارستمی نوشتم. نقدها چنان تند بود که بسیاری گمان میکردند من با ایشان خصومت شخصی دارم. بسیاری، غیر از خودِ آقای کیارستمی البته، که شرحش را جلوتر خواهم نوشت.
اما حالا که دیگر زمانه نقد نیست. انسانی، انسان بزرگ و فرهیخته و مهربانی - که هیچکس از او تندی به یاد ندارد- اکنون در بستر بیماری است. شرط جوانمردی آن است که بگویم فارغ از نگاهم به سینما و فیلمهای ایشان، برای وجود نازنینشان آرزوی سلامتی دارم. گوهرِ کمیابی که در این زمانه عسرت نیازِ اولِ همه هنرمندانِ ایرانی است.
عباس کیارستمی پرچمدارِ اصلیِ سینمایِ نوین ایران در اینسو و آنسویِ مرزهاست. کارگردانانِ بسیاری کوشیدند پا جایِ پایِ او بگذارند و نوعِ سینمایش را تقلید کنند و به نوایی برسند؛ اتفاقی که برای هر نوع سینماگرِ پیشرویی قابلانتظار است و آخرینشان اصغر فرهادی است.
اما سینمایِ کیارستمی- چه دوستش بداریم و چه نه- راهِ خودش را رفت و کارِ خودش را کرد و سینمایِ ایران را سربلند کرد. اکنون، همین اکنونی که آقای کارگردان در بسترِ بیماری و خموشی افتاده است، سینمایِ ایران را با نامِ شخیصِ او میشناسند و برایش کلاه از سر برمیدارند.
این را گفتم تا گفته باشم که نظرم درباره تأثیرِ بزرگی و پیشتازی سینمای او - همچنان فارغ از دوستداشتن یا نداشتنش، که قابلِبحث است- چیست. اما این نوشته کوتاه که درباره سینمای کیارستمی نیست. درباره وجودِ نازنینِ خود اوست. آنطور که من شناختمش.
کیارستمی را در تنها دوباری که از نزدیک دیدم و با او همکلام شدم انسانی دیدم بسیار باهوش، بسیار متین و بسیار مهربان. بیکینه. بیحسد و بیغرور. یکبار در میهمانیِ خصوصیای بود که بهلحاظِ زمانی، بسیار نزدیک بود به نقدهای تندی که بر فیلمهای او نوشته بودم. و بارِ دوم سالها بعد در خانه شخصیِ ایشان که به مناسبتی با او قراری داشتم و ساعتی با هم همکلام شدیم. در هیچکدام از این دو دیدارِ شخصی، او - بزرگوارانه - حتی یکبار هم به نقدهای تندی که بر فیلمهایش نوشته بودم اشارهای نکرد. تنها وقتی فیلمِ کوتاهی را که ساخته بودم به او دادم که ببیند و نظرش را به من بگوید، فیلم را از من گرفت و با خندهای به پهنایِ صورت گفت: ها... حالا وقتشه. موشک جوابِ موشک...!! اما وقتی هفتِ صبحِ فردا زنگ زد تا نظرش را بگوید، منصفانهترین نظرات و بیعقدهترین تبریکها را به من گفت و حتی برای تبدیلِ آن به فیلم بلند پیشنهاداتِ جذابی داد.
در خبرها خواندم که پزشکان، عباس کیارستمی را به خوابِ مصنوعی بردهاند. خوابِ مصنوعی! چه اسمِ بیتناسبی! سالها قبل فیلمنامه ترسناکی نوشته بودم به نامِ خوابِ مصنوعی - که بعدها با نامِ خوابِ لیلا ساخته شد. تا حالا فکر میکردم که خوابِ مصنوعی واقعا وجود ندارد و تنها تخیلِ من بوده برای ترسیمِ موقعیتی ترسناک. حالا فهمیدم که اشتباه میکردهام: خوابِ مصنوعی ظاهرا وجود دارد. اما مطمئن هستم که درباره ترسناکبودنش اشتباه نکردهام.
خوابِ مصنوعی برازنده وجودِ نازنینِ شما نیست آقای کیارستمی. از خواب بیدار شوید آقایِ کارگردان...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.