|

تأملی درباره سیما در سالی که گذشت

حال ناخوش سیما

مجید حسینی‌زاد . جامعه‌شناس

سیما در سال گذشته حالش خوش نبود. از استخوان‌بندی ساختاری که جابه‌جایی‌های گروهی، کل ساختار را به فلج نزدیک می‌کرد تا توجه‌نکردن به تجربیات گذشته و تلاش برای درانداختن نظمی نو که به تکرار تجربه مجدد مجربات و درافتادن در سیکل رفت و بازگشت می‌انجامید و این همه باعث سرگشتگی بدنه تولید می‌شود که برای کناررفتن از سر راه اهدافی که نمی‌داند و درک نمی‌کند به خنثی‌سازی رو می‌آوردند یا کنار می‌رفتند یا کنار گذاشته می‌شدند و کار به کسانی سپرده می‌شد که انواع حمایت‌ها یا حداقل حمایت اسپانسر‌ها را داشتند و در عالم هنر و رسانه فارغ‌الذهن یا شعارزده بودند.
معمولا یک رسانه را از منظر ساختار و بافت سازمانی، فرم، محتوا و اهداف تولیدات، میزان مخاطب و تأثیرگذاری مورد مطالعه قرار می‌دهند. در هرکدام از این مقولات نیز زیرساخت‌هایی وجود دارد مثل:
* ساختار سازمانی کارا و چابک یا شاکله‌ای بوروکراتیک، سنگین و دارای روابط تشکیلاتی کُند و مانع‌تراش بر سر راه تولید
*مدیریت آگاه و خلاق در امر تولید و دارای شناخت از ریزه‌کاری‌های ارتباطی، سیاسی و جامعه‌شناختی در سطح جهان و بالاخص سازمان‌های رقیب
*مدیریت آگاه به قدرت و توان رسانه و...، نوع و میزان برنامه‌ها و تقسیم پیام در ارتباط با فرم، محتوای هنری و زیباشناسانه مجموعه مدیریتی یکدست و با هدفی واحد و فرهنگی و جامعه‌ساز یا پراکنده با اهدافی متفاوت که برایندی برابر صفر یا منفی دارد و عمده نیروی مدیران در حفظ خود یا حذف دیگری صرف می‌شود.
*توجه به میزان تخصص عوامل، آموزش‌های تداومی و روزآمد مدیران و کارمندان
*توجه به مخاطب و بافت و تعداد آن، انگیزه‌سنجی، نیازسنجی و کشف میزان رضایت مخاطب که عمدتا با معیار رضایت مخاطب از دیدن، شنیدن و خواندن آنچه می‌طلبد حاصل می‌شود.
*تحلیل بازخورد مخاطب برای اطمینان از درستی موارد فوق
*کشف عوامل مخل سیاسی، فنی، ایدئولوژیک و...
تمام این موارد نیز درون یک الگوی ساده و سرراست ارتباطی یعنی مبدأ، مقصد، کانال، پیام، انگیزه و هدف معنایی مستتر در پیام، بازخورد و عوامل مخل (نویز)، تحلیل و بررسی می‌شوند.
در سالیان اخیر شکواییه و انتقاداتی از نزول کیفی برنامه‌های تلویزیونی و ریزش صعودی مخاطب ابراز می‌شود و معمولا با پاسخ‌هایی همچون کمبود بودجه، دست باز رقبای خارجی فارسی‌زبان که روی ایران پوشش دارند و ممیزی‌های ما را ندارند و.... روبه‌رو می‌شویم و کمتر نقدی تحلیلی از وضعیت موجود و کمبودها، نقاط قوت و ضعف و حتی از منظر روان‌شناسی سازمانی به میزان رضایت و تعلق کارکنان به سازمان متبوع خود یا انگیزه‌های فرهنگی مدیران و تصمیم‌گیران این ساحت استراتژیک فرهنگی صورت گرفته است.
نگاهی ساده و نه لزوما تخصصی و عمقی‌نگر به تولیدات چند سال اخیر سیما در تمام فرمت‌های برنامه‌سازی اعم از گفت‌وگومحور، مسابقه، نمایشی و مستند، ضعفی کیفی را نشان می‌دهد که نه‌فقط در مقایسه با استانداردهای تولیدی و برنامه‌سازی در حیطه فنی و محتوایی و زیباشناسی و به‌کارگیری زبان و نشانه‌شناسی تلویزیونی، بلکه در قیاس با تولیدات قبلی سازمان نیز خود را نشان می‌دهد.
این مقال جای اطاله نیست والا می‌شود با به‌کار‌گیری معیارها و الگوی بسیار ساده‌ای که بیان شد از دلایلی چون کمبود بودجه و دخالت داخلی و خارجی در امر مدیریت رسانه گذر و درون سیما احوالش را رصد کرد. سال گذشته سال برنامه‌های گفت‌وگومحور رادیویی با اجرای ضعیف و کسل‌کننده بود که با فشار بر احساسات مخاطب قصد داشتند ضعف زبان شناختی و نشانه‌شناختی و ارتباطی خود را بپوشانند و مسابقاتی تکراری که به ضرب لودگی مجری سعی در دادن ضرباهنگی مخاطب‌پسند داشتند. مستند چنان نایاب بود که گویی این فرمت خاص تلویزیون به سود مستندهای خارجی کنار رفته است. از تله‌فیلم‌ها صحبتی نشود بهتر است چون این فرمت به دلایل فراوان صرفا به مصور‌سازی یک داستان بدون هیچ خلاقیت زیباشناسانه و هنری تبدیل شد که 90 دقیقه با بدیهی‌ترین مشکلات فنی و هنری پیش می‌رود تا پیامی اخلاقی بدهد و تمام. سریال‌ها که برنامه‌های نمایشی ویژه تلویزیون هستند، در بخش‌های مختلف از فیلم‌نامه تا کارگردانی و تدوین و... در سطوحی قرار گرفتند که تماما در برابر سریال‌های بخش خصوصی با شکست و انتقاد مخاطب روبه‌رو شدند و جذابیت تحلیل در این قرار دارد که سریال‌ها و تله‌فیلم‌های بخش خصوصی توسط برنامه‌سازان سیما ساخته می‌شوند که این امر خود جای تأملی دیگر و مبسوط دارد که قیودات و سردرگمی‌های مدیریتی و ممیزی که باعث خروج تهیه‌کننده به ساحتی که راحت‌تر کار کند، یکی از این موارد است.
به دلیل ساختار یادداشت‌گونه در این مجال به صحبتی تیتروار بسنده می‌شود و صرفا در یک جمع‌بندی می‌شود گفت سیما حالش خوش نیست چون در تشخیص بیماری خود به برخی عوامل بیرونی تکیه کرده و ضعف درونی خود را که باعث قدرت‌بخشیدن به آن عوامل است به فراموشی سپرده است؛ پهن و جمع‌کردن تشکیلاتی، بی‌توجهی به تخصص و تجربه کارمندان و مدیران، ضعف آموزش روزآمد، مدیریتی گرفتار که نمی‌تواند به تحلیل دقیق حیطه کار خود بنشیند و راه‌های برون‌رفت از بحران را بیابد. باور این مطلب که تلویزیون‌های فارسی‌زبان خارج‌نشین موفق‌اند چون محتوایی را ارائه می‌دهند که ما نمی‌توانیم و از این راه مشروعیت‌بخشیدن به آن دست محتوا و فراموشی این نکته مهم که سیما یک ابزار فرهنگی است و با ممارست در درک فرهنگ مخاطب و تحمیل‌نکردن آنچه من می‌گویم درست است و استفاده صحیح از این ابزار که مخاطب را به این باور می‌رساند که رسانه، زبان اوست و... از این جمله‌اند.

سیما در سال گذشته حالش خوش نبود. از استخوان‌بندی ساختاری که جابه‌جایی‌های گروهی، کل ساختار را به فلج نزدیک می‌کرد تا توجه‌نکردن به تجربیات گذشته و تلاش برای درانداختن نظمی نو که به تکرار تجربه مجدد مجربات و درافتادن در سیکل رفت و بازگشت می‌انجامید و این همه باعث سرگشتگی بدنه تولید می‌شود که برای کناررفتن از سر راه اهدافی که نمی‌داند و درک نمی‌کند به خنثی‌سازی رو می‌آوردند یا کنار می‌رفتند یا کنار گذاشته می‌شدند و کار به کسانی سپرده می‌شد که انواع حمایت‌ها یا حداقل حمایت اسپانسر‌ها را داشتند و در عالم هنر و رسانه فارغ‌الذهن یا شعارزده بودند.
معمولا یک رسانه را از منظر ساختار و بافت سازمانی، فرم، محتوا و اهداف تولیدات، میزان مخاطب و تأثیرگذاری مورد مطالعه قرار می‌دهند. در هرکدام از این مقولات نیز زیرساخت‌هایی وجود دارد مثل:
* ساختار سازمانی کارا و چابک یا شاکله‌ای بوروکراتیک، سنگین و دارای روابط تشکیلاتی کُند و مانع‌تراش بر سر راه تولید
*مدیریت آگاه و خلاق در امر تولید و دارای شناخت از ریزه‌کاری‌های ارتباطی، سیاسی و جامعه‌شناختی در سطح جهان و بالاخص سازمان‌های رقیب
*مدیریت آگاه به قدرت و توان رسانه و...، نوع و میزان برنامه‌ها و تقسیم پیام در ارتباط با فرم، محتوای هنری و زیباشناسانه مجموعه مدیریتی یکدست و با هدفی واحد و فرهنگی و جامعه‌ساز یا پراکنده با اهدافی متفاوت که برایندی برابر صفر یا منفی دارد و عمده نیروی مدیران در حفظ خود یا حذف دیگری صرف می‌شود.
*توجه به میزان تخصص عوامل، آموزش‌های تداومی و روزآمد مدیران و کارمندان
*توجه به مخاطب و بافت و تعداد آن، انگیزه‌سنجی، نیازسنجی و کشف میزان رضایت مخاطب که عمدتا با معیار رضایت مخاطب از دیدن، شنیدن و خواندن آنچه می‌طلبد حاصل می‌شود.
*تحلیل بازخورد مخاطب برای اطمینان از درستی موارد فوق
*کشف عوامل مخل سیاسی، فنی، ایدئولوژیک و...
تمام این موارد نیز درون یک الگوی ساده و سرراست ارتباطی یعنی مبدأ، مقصد، کانال، پیام، انگیزه و هدف معنایی مستتر در پیام، بازخورد و عوامل مخل (نویز)، تحلیل و بررسی می‌شوند.
در سالیان اخیر شکواییه و انتقاداتی از نزول کیفی برنامه‌های تلویزیونی و ریزش صعودی مخاطب ابراز می‌شود و معمولا با پاسخ‌هایی همچون کمبود بودجه، دست باز رقبای خارجی فارسی‌زبان که روی ایران پوشش دارند و ممیزی‌های ما را ندارند و.... روبه‌رو می‌شویم و کمتر نقدی تحلیلی از وضعیت موجود و کمبودها، نقاط قوت و ضعف و حتی از منظر روان‌شناسی سازمانی به میزان رضایت و تعلق کارکنان به سازمان متبوع خود یا انگیزه‌های فرهنگی مدیران و تصمیم‌گیران این ساحت استراتژیک فرهنگی صورت گرفته است.
نگاهی ساده و نه لزوما تخصصی و عمقی‌نگر به تولیدات چند سال اخیر سیما در تمام فرمت‌های برنامه‌سازی اعم از گفت‌وگومحور، مسابقه، نمایشی و مستند، ضعفی کیفی را نشان می‌دهد که نه‌فقط در مقایسه با استانداردهای تولیدی و برنامه‌سازی در حیطه فنی و محتوایی و زیباشناسی و به‌کارگیری زبان و نشانه‌شناسی تلویزیونی، بلکه در قیاس با تولیدات قبلی سازمان نیز خود را نشان می‌دهد.
این مقال جای اطاله نیست والا می‌شود با به‌کار‌گیری معیارها و الگوی بسیار ساده‌ای که بیان شد از دلایلی چون کمبود بودجه و دخالت داخلی و خارجی در امر مدیریت رسانه گذر و درون سیما احوالش را رصد کرد. سال گذشته سال برنامه‌های گفت‌وگومحور رادیویی با اجرای ضعیف و کسل‌کننده بود که با فشار بر احساسات مخاطب قصد داشتند ضعف زبان شناختی و نشانه‌شناختی و ارتباطی خود را بپوشانند و مسابقاتی تکراری که به ضرب لودگی مجری سعی در دادن ضرباهنگی مخاطب‌پسند داشتند. مستند چنان نایاب بود که گویی این فرمت خاص تلویزیون به سود مستندهای خارجی کنار رفته است. از تله‌فیلم‌ها صحبتی نشود بهتر است چون این فرمت به دلایل فراوان صرفا به مصور‌سازی یک داستان بدون هیچ خلاقیت زیباشناسانه و هنری تبدیل شد که 90 دقیقه با بدیهی‌ترین مشکلات فنی و هنری پیش می‌رود تا پیامی اخلاقی بدهد و تمام. سریال‌ها که برنامه‌های نمایشی ویژه تلویزیون هستند، در بخش‌های مختلف از فیلم‌نامه تا کارگردانی و تدوین و... در سطوحی قرار گرفتند که تماما در برابر سریال‌های بخش خصوصی با شکست و انتقاد مخاطب روبه‌رو شدند و جذابیت تحلیل در این قرار دارد که سریال‌ها و تله‌فیلم‌های بخش خصوصی توسط برنامه‌سازان سیما ساخته می‌شوند که این امر خود جای تأملی دیگر و مبسوط دارد که قیودات و سردرگمی‌های مدیریتی و ممیزی که باعث خروج تهیه‌کننده به ساحتی که راحت‌تر کار کند، یکی از این موارد است.
به دلیل ساختار یادداشت‌گونه در این مجال به صحبتی تیتروار بسنده می‌شود و صرفا در یک جمع‌بندی می‌شود گفت سیما حالش خوش نیست چون در تشخیص بیماری خود به برخی عوامل بیرونی تکیه کرده و ضعف درونی خود را که باعث قدرت‌بخشیدن به آن عوامل است به فراموشی سپرده است؛ پهن و جمع‌کردن تشکیلاتی، بی‌توجهی به تخصص و تجربه کارمندان و مدیران، ضعف آموزش روزآمد، مدیریتی گرفتار که نمی‌تواند به تحلیل دقیق حیطه کار خود بنشیند و راه‌های برون‌رفت از بحران را بیابد. باور این مطلب که تلویزیون‌های فارسی‌زبان خارج‌نشین موفق‌اند چون محتوایی را ارائه می‌دهند که ما نمی‌توانیم و از این راه مشروعیت‌بخشیدن به آن دست محتوا و فراموشی این نکته مهم که سیما یک ابزار فرهنگی است و با ممارست در درک فرهنگ مخاطب و تحمیل‌نکردن آنچه من می‌گویم درست است و استفاده صحیح از این ابزار که مخاطب را به این باور می‌رساند که رسانه، زبان اوست و... از این جمله‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.