موسیقی؛ بیمرجع و ریشسفید
سیدابوالحسن مختاباد
در چندروز قبل از نوروز اتفاقاتی در موسیقی ایران افتاد که تقریبا نظیر آن را نگارنده حداقل در چند دهه گذشته به یاد ندارد؛ اتفاقاتی که سبب شد بزرگان به صورت هم چنگ انداخته و برخی مسائل که هیچ دلیلی برای رسانهایشدن آنها نیست بر روزن رسانه افتد. پرسش این است که چرا چنین شده است و چرا ما (اهالی موسیقی) به اینجا رسیدیم؟ اگر بخشی از مشکل را به مسائل و اختلافات میان اهالی موسیقی مرتبط بدانیم، بخشی دیگر را میتوان به نبود مرجع یا داوری نهایی برای حل چنین اختلافاتی ارتباط داد؛ داوری که دو طرف به آن تمکین و رأیش را قبول داشته باشند. در ساختار کنونی و در صورتی که روند امور به شکلی طبیعی پیش میرفت باید در سه نقطه محوری این اختلافات پیش از رسانهایشدن حلوفصل میشد.
بخش نخست در سطح نهاد صنفی: اگر یک نهاد صنفی محکم و استوار در میان اهالی موسیقی وجود داشت که در ساختار خود کمیته داوری داشت و هنرمندان موسیقی شکایات و اختلافاتشان را به آنجا میبردند، به قطع و یقین بسیاری از این امور به رسانهها کشیده نمیشد، اما همه ما میدانیم که نهاد صنفی به نام خانه موسیقی اصولا کمیتهای به نام کمیته داوری یا حلاختلاف ندارد. البته داشت! یکبار تشکیل شد و به فرموده هیأتمدیره تمامی اعضای آن کمیته هم عضو هیأتمدیره بودند تا به شکایت هیأتمدیره از کانون سازسازان رسیدگی کنند که در نهایت حکمی غیرقانونی داد نسبت به تعلیق کانون سازسازان و بعد از آن دیگر تشکیل نشد. درمقابل کمیتههای داوری و حلاختلاف در ساختار نهادهای صنفیای چون خانه سینما یا اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران برقرارند و هرساله بسیاری از اختلافات میان خودشان را حلوفصل میکنند. شخص نگارنده زمانی دبیر کمیته حلاختلاف انجمن صنفی روزنامهنگاران بودم که متأسفانه هنوز دولت تدبیر و امید برای گشودن قفل گرانی که بر انجمن زدند، کلیدی پیدا نکرده. در همان دوره فعالیت، سالانه تا ۷۰ پرونده در مراحل مختلف کاری توسط این کمیته پیگیری و
بسیاری از آنها پیش از طرح دعوی در دادگاه و با میانجیگری کمیته یادشده حلوفصل میشد و در همین مدت چه فعالیتهای صنفی مؤثری که نکرد، اما خانه موسیقی با بیش از ۱۵ سال سابقه حتی یک کمیته حلاختلاف و داوری ندارد.
بخش دوم در سطح نهاد دولت: تا سالهای قبل دولت (بهخصوص در حیطه موسیقی) این اقتدار را داشت که بسیاری از این امور را حلوفصل کند. بهخصوص در دوره مدیریت آقای مرادخانی بر مرکز موسیقی این امور عملا به رسانهها کشیده نمیشد چنانکه در زمینه ارکستر ملی به مدیریت آقای فخرالدینی که شورایی هم حضور داشتند، عملا آن شورا هیچکاره بود و در نهایت یکی، دو انتقاد بسیار سطحی مطرح کردند و نهآنکه اینگونه به صورت هم تیغ بکشند. اکنون آقای مرادخانی باوجود آنکه در مقامی بالاتر قرار گرفتهاند اما متأسفانه مرجعیت خود برای حل بسیاری از اختلافات را از دست دادهاند. نمونه آن، شکایت منتقدان است که شخص ایشان ششماهی است به آنها قول پیگیری داده و متأسفانه مشخص نیست چرا ایشان به حل این مسئله کمک نمیکند؟ بخش سوم ریشسفیدان و بزرگان: بسیاری را گمان بر این بود که استاد محمدرضا شجریان بهعنوان رئیس شورایعالی و دارای کاریزمای شخصیتی جایگاه خود را برتر از این گروه و آن گروه میدانند و در ماجرای خانه موسیقی از موضع پدرانهای وارد میشوند و به حل مسئله کمک میکنند تا اثبات کنند که هنوز ریشسفیدی وجود دارد. جالب اینکه در ماجرای شکایت خانه
موسیقی از آقای فاطمی هم استاد هیچگونه موضعی نگرفتند و در نهايت با فشار ۷۰۰ امضا خانه موسیقی وادار به عقبنشینی شد. اما این ماجراها نشان داد که عملا ریشسفیدی و بزرگی نیز در این حیطه کارکرد خود را از دست داده است. در چنین اوضاعی است که میبینیم هرروزه دعواهایی که میتوانست در پشت صحنه بهخوبی مدیریت و حل شود، به رسانه کشیده شده و اوضاع را آشفتهتر میکند. همه اینها نشان میدهد که عنصر اعتماد به حلوفصل در سازوکاری صنفی یا دوستانه یا ریشسفیدی تقریبا از دست رفته و این نهادها کارکردشان را از دست دادهاند. مدیریت دولتی هم در سطح معاونت از حل این ماجرا عاجز است و کار به میانجیگری وزیر کشیده است.
در چندروز قبل از نوروز اتفاقاتی در موسیقی ایران افتاد که تقریبا نظیر آن را نگارنده حداقل در چند دهه گذشته به یاد ندارد؛ اتفاقاتی که سبب شد بزرگان به صورت هم چنگ انداخته و برخی مسائل که هیچ دلیلی برای رسانهایشدن آنها نیست بر روزن رسانه افتد. پرسش این است که چرا چنین شده است و چرا ما (اهالی موسیقی) به اینجا رسیدیم؟ اگر بخشی از مشکل را به مسائل و اختلافات میان اهالی موسیقی مرتبط بدانیم، بخشی دیگر را میتوان به نبود مرجع یا داوری نهایی برای حل چنین اختلافاتی ارتباط داد؛ داوری که دو طرف به آن تمکین و رأیش را قبول داشته باشند. در ساختار کنونی و در صورتی که روند امور به شکلی طبیعی پیش میرفت باید در سه نقطه محوری این اختلافات پیش از رسانهایشدن حلوفصل میشد.
بخش نخست در سطح نهاد صنفی: اگر یک نهاد صنفی محکم و استوار در میان اهالی موسیقی وجود داشت که در ساختار خود کمیته داوری داشت و هنرمندان موسیقی شکایات و اختلافاتشان را به آنجا میبردند، به قطع و یقین بسیاری از این امور به رسانهها کشیده نمیشد، اما همه ما میدانیم که نهاد صنفی به نام خانه موسیقی اصولا کمیتهای به نام کمیته داوری یا حلاختلاف ندارد. البته داشت! یکبار تشکیل شد و به فرموده هیأتمدیره تمامی اعضای آن کمیته هم عضو هیأتمدیره بودند تا به شکایت هیأتمدیره از کانون سازسازان رسیدگی کنند که در نهایت حکمی غیرقانونی داد نسبت به تعلیق کانون سازسازان و بعد از آن دیگر تشکیل نشد. درمقابل کمیتههای داوری و حلاختلاف در ساختار نهادهای صنفیای چون خانه سینما یا اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران برقرارند و هرساله بسیاری از اختلافات میان خودشان را حلوفصل میکنند. شخص نگارنده زمانی دبیر کمیته حلاختلاف انجمن صنفی روزنامهنگاران بودم که متأسفانه هنوز دولت تدبیر و امید برای گشودن قفل گرانی که بر انجمن زدند، کلیدی پیدا نکرده. در همان دوره فعالیت، سالانه تا ۷۰ پرونده در مراحل مختلف کاری توسط این کمیته پیگیری و
بسیاری از آنها پیش از طرح دعوی در دادگاه و با میانجیگری کمیته یادشده حلوفصل میشد و در همین مدت چه فعالیتهای صنفی مؤثری که نکرد، اما خانه موسیقی با بیش از ۱۵ سال سابقه حتی یک کمیته حلاختلاف و داوری ندارد.
بخش دوم در سطح نهاد دولت: تا سالهای قبل دولت (بهخصوص در حیطه موسیقی) این اقتدار را داشت که بسیاری از این امور را حلوفصل کند. بهخصوص در دوره مدیریت آقای مرادخانی بر مرکز موسیقی این امور عملا به رسانهها کشیده نمیشد چنانکه در زمینه ارکستر ملی به مدیریت آقای فخرالدینی که شورایی هم حضور داشتند، عملا آن شورا هیچکاره بود و در نهایت یکی، دو انتقاد بسیار سطحی مطرح کردند و نهآنکه اینگونه به صورت هم تیغ بکشند. اکنون آقای مرادخانی باوجود آنکه در مقامی بالاتر قرار گرفتهاند اما متأسفانه مرجعیت خود برای حل بسیاری از اختلافات را از دست دادهاند. نمونه آن، شکایت منتقدان است که شخص ایشان ششماهی است به آنها قول پیگیری داده و متأسفانه مشخص نیست چرا ایشان به حل این مسئله کمک نمیکند؟ بخش سوم ریشسفیدان و بزرگان: بسیاری را گمان بر این بود که استاد محمدرضا شجریان بهعنوان رئیس شورایعالی و دارای کاریزمای شخصیتی جایگاه خود را برتر از این گروه و آن گروه میدانند و در ماجرای خانه موسیقی از موضع پدرانهای وارد میشوند و به حل مسئله کمک میکنند تا اثبات کنند که هنوز ریشسفیدی وجود دارد. جالب اینکه در ماجرای شکایت خانه
موسیقی از آقای فاطمی هم استاد هیچگونه موضعی نگرفتند و در نهايت با فشار ۷۰۰ امضا خانه موسیقی وادار به عقبنشینی شد. اما این ماجراها نشان داد که عملا ریشسفیدی و بزرگی نیز در این حیطه کارکرد خود را از دست داده است. در چنین اوضاعی است که میبینیم هرروزه دعواهایی که میتوانست در پشت صحنه بهخوبی مدیریت و حل شود، به رسانه کشیده شده و اوضاع را آشفتهتر میکند. همه اینها نشان میدهد که عنصر اعتماد به حلوفصل در سازوکاری صنفی یا دوستانه یا ریشسفیدی تقریبا از دست رفته و این نهادها کارکردشان را از دست دادهاند. مدیریت دولتی هم در سطح معاونت از حل این ماجرا عاجز است و کار به میانجیگری وزیر کشیده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.