|

آیا مجسمه میرزاکوچک‌خان به میدان رشت بازمی‌گردد؟

شرق: درخت‌ها را بریدند، مجسمه میرزا را بردند، کف را کوبیدند و میدان شهرداری رشت دستخوش تنش شد. این تنش از چهارماه پیش با اجرائی‌شدن تصمیم شهرداری مبنی‌بر پیاده‌راه‌سازی در قلب شهر رشت شدت گرفت؛ اقدامی که واکنش تند مسئولان شورای شهر و دوستداران هویت شهری را به‌دنبال داشت. از سوی دیگر، برخی این حرکت را در راستای تغییر چهره شهر و رفع مشکلات ترافیکی دانستند و از آن استقبال کردند. رسانه‌های گیلان نقدهای بسیاری به این طرح داشتند و مسئولان شهرداری ریشه این هیاهو را در اختلافات سیاسی دانستند. هرچند طرح چندین‌بار متوقف شد، اما شهردار همچنان باقوت به اجرای آن ادامه می‌دهد. مسئولان میراث فرهنگی در آخرین بازدید از میدان تاریخی وعده می‌دهند که مجسمه میرزاکوچک‌خان به میدان شهرداری بازمی‌گردد.
میدان شهرداری با وسعتی حدود هفت‌هزار مترمربع، اولین میدان بلدیه ایران و هسته مرکزی شهر رشت به‌شمار می‌رود. قطع درختان اولین اقدامی بود که واکنش مردم شهر را برانگیخت اما خدشه‌ای به تصمیم شهردار وارد نکرد. تا اینکه در آذرماه ۱۳۹۴، هنگام گودبرداری کف میدان تعدادی سفال، کوزه و قبر کشف شد و میراث فرهنگی گیلان خبر از بررسی کارشناسی قدمت آثار داد اما سخنگوی شهرداری این اشیا را بی‌ارزش دانست و بدون درنظرگرفتن این دیدگاه، فعالیت‌ها بدون اینکه کاوشی صورت بگیرد، دوباره از سر گرفته شد.
خاطره 75سالگی یک میدان مهم
در شماره هجدهم روزنامه «نسیم شمال» به تاریخ نهم ربیع‌الثانی ۱۳۲۶ در صفحه سوم آمده: «انجمن مبارک بلدیه به سعی و اهتمام آقای حاج‌میرزا خلیل‌آقا، که رئیس بلدیه است، شب و روز در فکر ترفیع حال اهالی و تخفیف قیمت اجناس و ارزانی ارزاق می‌باشند. راه پیربازار، که از خرابی ممتنع‌العبور بود، در این ایام به اهتمام بلدیه به نیکوترین طرحی مشغول تعمیر است و ایضا بلدیه قول داده است که هر شب ‌هزار چراغ از الکتریسیته و فانوس‌های ملوّن در معابر و محلات شهر رشت روشن کند». در زمان تصدی حاج‌میرزا خلیل‌آقا، ساختمان کنونی شهرداری رشت هنوز ساخته نشده بود و اداره بلدیه در محل ساختمان «خوستاریا» مستقر بود. بر پایه خبری که تحت عنوان اخبارات شهری در شماره دوازدهم روزنامه «نسیم شمال» در ۱۲۸۶ هجری‌شمسی منتشر شده، نخستین اداره بلدیه رشت، پس از انتخاباتی که در روز دهم بهمن ۱۲۸۶ برای تشکیل انجمن بلدیه برگزار شد، تأسیس شد. برگزاری انتخابات مذکور و آغازبه‌کار اداره بلدیه، که هم‌زمان با تهران صورت گرفت، تأثیرات فراوانی در توسعه شهری رشت داشت. طبق خبر درج‌شده در روزنامه «پرورش» شماره ۱۳۵ چهارشنبه اول تیر ۱۳۰۵، اداره بلدیه رشت در این تاریخ به ساختمان نوساز خود انتقال یافت؛ ساختمانی که با الهام از معماری نئوکلاسیک اروپا، به‌ویژه معماری سنت‌پترزبورگ روسیه و به ‌دست معماران ایرانی مقیم رشت ساخته شد و تا امروز یعنی ۷۵ سال بعد زنده مانده است.
همه‌چیز بی‌پاسخ است
طبق قانون، هرگونه اقدامی برای ساخت‌وساز در محوطه تاریخی باید با مجوز سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انجام شود، مسئولان میراث فرهنگی رشت اما پاسخی درست در این زمینه نمی‌دهند. باقریان، ناظر اجرای پروژه از سوی میراث فرهنگی رشت، حاضر به گفت‌وگو نمی‌شود: «به من گفته شده در این زمینه صحبت نکنم، شما سؤالات را بفرستید فردا صبح جوابش در ایمیلتان است»؛ وعده‌ای که محقق نمی‌شود. علیزاده، رئیس اداره میراث فرهنگی رشت، تماس‌های متعدد را بدون پاسخ می‌گذارد و هیچ‌یک از کارشناسان میراث فرهنگی هم حاضر به همکاری نمی‌شوند: «خود حضرات می‌دانند که چه اتفاقی دارد می‌افتد، ما اظهارنظری در این مورد نمی‌کنیم». بااین‌حال، محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، می‌گوید: «در جریان اجرای این پروژه هستیم و به‌زودی هیأتی را برای نظارت راهی می‌کنیم».برخی از شنیده‌ها حاکی از آن است که مجوز پیاده‌راه‌سازی از سوی مدیران قبلی میراث فرهنگی رشت داده شده و حالا سازمان میراث فرهنگی در مقابل عمل انجام‌شده قرار گرفته است. این گفته به‌صورت رسمی از سوی مسئولان میراث فرهنگی تأیید نمی‌شود. مهدی رهبر، باستان‌شناس پیش‌کسوت که مسئولیت مشاور میراث فرهنگی این شهر را برعهده دارد، اما از اتفاقاتی که در میدان تاریخی رشت می‌افتد اظهار بی‌خبری می‌کند: «من در جریان پروژه ساماندهی این میدان نیستم اما اگر اقدامی بدون هماهنگی با میراث فرهنگی انجام شود، غیرقانونی است».
یک مجسمه چقدر مهم است؟
علیرضا حسنی، سخنگوی شهرداری رشت، در گفت‌وگویی با رسانه‌ها اعلام می‌کند: «جابه‌جایی تندیس میرزاکوچک‌خان‌جنگلی برای بهبود فضای شهری و ارتباط معنایی و معنوی با بطن جامعه انجام گرفته است. در راستای اجرای هرچه بهتر طرح بازآفرینی شهری، با توجه به پروژه پیاده‌راه‌سازی و احیای بافت تاریخی شهر، تغییراتی در وضعیت سابق میدان شهدای ذهاب (شهرداری) اعمال خواهد شد که جابه‌جایی تندیس میرزاکوچک و انتقال آن به ابتدای خیابان سعدی، یکی از موارد حساس و بااهمیت به‌شمار می‌رود. مجموعه شهرداری رشت با هماهنگی، هم‌نظری و بهره‌گیری از خرد جمعی کارشناسان تصمیم به جابه‌جایی تندیس یادشده گرفته است».بااین‌همه باز هم سؤال‌ها به قوت خود باقی می‌مانند. اگر سازمان میراث فرهنگی از جابه‌جایی مجسمه بی‌خبر است، پس شهرداری با کدام خرد جمعی تصمیم به این کار گرفته؟ اگر مسئولان میراث فرهنگی در جریان هستند، چرا هیچ‌کدام حاضر به پاسخ‌گویی نیستند؟ از سوی دیگر چرا تکلیف آثار تاریخی به‌دست‌آمده از این میدان به‌درستی مشخص نشد؟ آیا اقدامات شهرداری قرار است به هویت شهری رشت کمک ‌کند یا به آن آسیب برساند؟
اتفاق خوب و اتفاق بد
قلی‌نژاد، یکی از مسئولان از تصویب صورت‌جلسه‌ای در بازدیدش خبر می‌دهد که براساس آن مسئولان شهرداری رشت قول داده‌اند تا در زمینه انتخاب مصالح دقت لازم را انجام دهند و از سوی دیگر عناصر تاریخی چون دارالحکومه، نقاره‌خانه و تکیه دولت به‌نوعی احیا شوند یا المانی از گورستانی که وجود داشته نشان داده شود. از طرف دیگر قرار شده مجسمه میرزاکوچک‌خان دوباره به جایگاه اصلی‌اش بازگردد. او بر این باور است که اینها حداکثر تمناها و خواسته‌های میراث فرهنگی است اما به‌هرحال هر پروژه‌ای نقاط قوت و ضعفی دارد. قلی‌نژاد درباره آثار تاریخی به‌دست‌آمده طی گودبرداری اظهارنظر نمی‌کند: «احتمال اینکه این آثار مربوط به دوره صفویه باشند زیاد است. . یکی از مسائل مهم این است که با توجه به محدودیت‌های موجود، در این طرح، محدوده‌ای تعیین شده که اگر فازهای بعدی آن ادامه پیدا نکند به مشکل برمی‌خورد؛ مثلا بار ترافیکی به کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر کشیده می‌شود و بسیاری مسائل دیگر که نباید از دید مسئولان پنهان بماند. حال باید دید، سرنوشت آن بلدیه که حاجی‌میرزاخلیل، از مشروطه‌خواهان صدیق، مأمور تأسیس آن شده بود و انجمنی به ریاست حاجی‌میرزا یوسف‌خان و عضویت سیدمهدی رئیس‌‌الواعظین، ناصرالتجار، میراحمد امام، حاجی‌میرزا ابوطالب و میرمنصور هدی به نام «انجمن بلدیه» برای راه‌اندازی آن به وجود آورده بود، به کجا خواهد رسید.

شرق: درخت‌ها را بریدند، مجسمه میرزا را بردند، کف را کوبیدند و میدان شهرداری رشت دستخوش تنش شد. این تنش از چهارماه پیش با اجرائی‌شدن تصمیم شهرداری مبنی‌بر پیاده‌راه‌سازی در قلب شهر رشت شدت گرفت؛ اقدامی که واکنش تند مسئولان شورای شهر و دوستداران هویت شهری را به‌دنبال داشت. از سوی دیگر، برخی این حرکت را در راستای تغییر چهره شهر و رفع مشکلات ترافیکی دانستند و از آن استقبال کردند. رسانه‌های گیلان نقدهای بسیاری به این طرح داشتند و مسئولان شهرداری ریشه این هیاهو را در اختلافات سیاسی دانستند. هرچند طرح چندین‌بار متوقف شد، اما شهردار همچنان باقوت به اجرای آن ادامه می‌دهد. مسئولان میراث فرهنگی در آخرین بازدید از میدان تاریخی وعده می‌دهند که مجسمه میرزاکوچک‌خان به میدان شهرداری بازمی‌گردد.
میدان شهرداری با وسعتی حدود هفت‌هزار مترمربع، اولین میدان بلدیه ایران و هسته مرکزی شهر رشت به‌شمار می‌رود. قطع درختان اولین اقدامی بود که واکنش مردم شهر را برانگیخت اما خدشه‌ای به تصمیم شهردار وارد نکرد. تا اینکه در آذرماه ۱۳۹۴، هنگام گودبرداری کف میدان تعدادی سفال، کوزه و قبر کشف شد و میراث فرهنگی گیلان خبر از بررسی کارشناسی قدمت آثار داد اما سخنگوی شهرداری این اشیا را بی‌ارزش دانست و بدون درنظرگرفتن این دیدگاه، فعالیت‌ها بدون اینکه کاوشی صورت بگیرد، دوباره از سر گرفته شد.
خاطره 75سالگی یک میدان مهم
در شماره هجدهم روزنامه «نسیم شمال» به تاریخ نهم ربیع‌الثانی ۱۳۲۶ در صفحه سوم آمده: «انجمن مبارک بلدیه به سعی و اهتمام آقای حاج‌میرزا خلیل‌آقا، که رئیس بلدیه است، شب و روز در فکر ترفیع حال اهالی و تخفیف قیمت اجناس و ارزانی ارزاق می‌باشند. راه پیربازار، که از خرابی ممتنع‌العبور بود، در این ایام به اهتمام بلدیه به نیکوترین طرحی مشغول تعمیر است و ایضا بلدیه قول داده است که هر شب ‌هزار چراغ از الکتریسیته و فانوس‌های ملوّن در معابر و محلات شهر رشت روشن کند». در زمان تصدی حاج‌میرزا خلیل‌آقا، ساختمان کنونی شهرداری رشت هنوز ساخته نشده بود و اداره بلدیه در محل ساختمان «خوستاریا» مستقر بود. بر پایه خبری که تحت عنوان اخبارات شهری در شماره دوازدهم روزنامه «نسیم شمال» در ۱۲۸۶ هجری‌شمسی منتشر شده، نخستین اداره بلدیه رشت، پس از انتخاباتی که در روز دهم بهمن ۱۲۸۶ برای تشکیل انجمن بلدیه برگزار شد، تأسیس شد. برگزاری انتخابات مذکور و آغازبه‌کار اداره بلدیه، که هم‌زمان با تهران صورت گرفت، تأثیرات فراوانی در توسعه شهری رشت داشت. طبق خبر درج‌شده در روزنامه «پرورش» شماره ۱۳۵ چهارشنبه اول تیر ۱۳۰۵، اداره بلدیه رشت در این تاریخ به ساختمان نوساز خود انتقال یافت؛ ساختمانی که با الهام از معماری نئوکلاسیک اروپا، به‌ویژه معماری سنت‌پترزبورگ روسیه و به ‌دست معماران ایرانی مقیم رشت ساخته شد و تا امروز یعنی ۷۵ سال بعد زنده مانده است.
همه‌چیز بی‌پاسخ است
طبق قانون، هرگونه اقدامی برای ساخت‌وساز در محوطه تاریخی باید با مجوز سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انجام شود، مسئولان میراث فرهنگی رشت اما پاسخی درست در این زمینه نمی‌دهند. باقریان، ناظر اجرای پروژه از سوی میراث فرهنگی رشت، حاضر به گفت‌وگو نمی‌شود: «به من گفته شده در این زمینه صحبت نکنم، شما سؤالات را بفرستید فردا صبح جوابش در ایمیلتان است»؛ وعده‌ای که محقق نمی‌شود. علیزاده، رئیس اداره میراث فرهنگی رشت، تماس‌های متعدد را بدون پاسخ می‌گذارد و هیچ‌یک از کارشناسان میراث فرهنگی هم حاضر به همکاری نمی‌شوند: «خود حضرات می‌دانند که چه اتفاقی دارد می‌افتد، ما اظهارنظری در این مورد نمی‌کنیم». بااین‌حال، محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، می‌گوید: «در جریان اجرای این پروژه هستیم و به‌زودی هیأتی را برای نظارت راهی می‌کنیم».برخی از شنیده‌ها حاکی از آن است که مجوز پیاده‌راه‌سازی از سوی مدیران قبلی میراث فرهنگی رشت داده شده و حالا سازمان میراث فرهنگی در مقابل عمل انجام‌شده قرار گرفته است. این گفته به‌صورت رسمی از سوی مسئولان میراث فرهنگی تأیید نمی‌شود. مهدی رهبر، باستان‌شناس پیش‌کسوت که مسئولیت مشاور میراث فرهنگی این شهر را برعهده دارد، اما از اتفاقاتی که در میدان تاریخی رشت می‌افتد اظهار بی‌خبری می‌کند: «من در جریان پروژه ساماندهی این میدان نیستم اما اگر اقدامی بدون هماهنگی با میراث فرهنگی انجام شود، غیرقانونی است».
یک مجسمه چقدر مهم است؟
علیرضا حسنی، سخنگوی شهرداری رشت، در گفت‌وگویی با رسانه‌ها اعلام می‌کند: «جابه‌جایی تندیس میرزاکوچک‌خان‌جنگلی برای بهبود فضای شهری و ارتباط معنایی و معنوی با بطن جامعه انجام گرفته است. در راستای اجرای هرچه بهتر طرح بازآفرینی شهری، با توجه به پروژه پیاده‌راه‌سازی و احیای بافت تاریخی شهر، تغییراتی در وضعیت سابق میدان شهدای ذهاب (شهرداری) اعمال خواهد شد که جابه‌جایی تندیس میرزاکوچک و انتقال آن به ابتدای خیابان سعدی، یکی از موارد حساس و بااهمیت به‌شمار می‌رود. مجموعه شهرداری رشت با هماهنگی، هم‌نظری و بهره‌گیری از خرد جمعی کارشناسان تصمیم به جابه‌جایی تندیس یادشده گرفته است».بااین‌همه باز هم سؤال‌ها به قوت خود باقی می‌مانند. اگر سازمان میراث فرهنگی از جابه‌جایی مجسمه بی‌خبر است، پس شهرداری با کدام خرد جمعی تصمیم به این کار گرفته؟ اگر مسئولان میراث فرهنگی در جریان هستند، چرا هیچ‌کدام حاضر به پاسخ‌گویی نیستند؟ از سوی دیگر چرا تکلیف آثار تاریخی به‌دست‌آمده از این میدان به‌درستی مشخص نشد؟ آیا اقدامات شهرداری قرار است به هویت شهری رشت کمک ‌کند یا به آن آسیب برساند؟
اتفاق خوب و اتفاق بد
قلی‌نژاد، یکی از مسئولان از تصویب صورت‌جلسه‌ای در بازدیدش خبر می‌دهد که براساس آن مسئولان شهرداری رشت قول داده‌اند تا در زمینه انتخاب مصالح دقت لازم را انجام دهند و از سوی دیگر عناصر تاریخی چون دارالحکومه، نقاره‌خانه و تکیه دولت به‌نوعی احیا شوند یا المانی از گورستانی که وجود داشته نشان داده شود. از طرف دیگر قرار شده مجسمه میرزاکوچک‌خان دوباره به جایگاه اصلی‌اش بازگردد. او بر این باور است که اینها حداکثر تمناها و خواسته‌های میراث فرهنگی است اما به‌هرحال هر پروژه‌ای نقاط قوت و ضعفی دارد. قلی‌نژاد درباره آثار تاریخی به‌دست‌آمده طی گودبرداری اظهارنظر نمی‌کند: «احتمال اینکه این آثار مربوط به دوره صفویه باشند زیاد است. . یکی از مسائل مهم این است که با توجه به محدودیت‌های موجود، در این طرح، محدوده‌ای تعیین شده که اگر فازهای بعدی آن ادامه پیدا نکند به مشکل برمی‌خورد؛ مثلا بار ترافیکی به کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر کشیده می‌شود و بسیاری مسائل دیگر که نباید از دید مسئولان پنهان بماند. حال باید دید، سرنوشت آن بلدیه که حاجی‌میرزاخلیل، از مشروطه‌خواهان صدیق، مأمور تأسیس آن شده بود و انجمنی به ریاست حاجی‌میرزا یوسف‌خان و عضویت سیدمهدی رئیس‌‌الواعظین، ناصرالتجار، میراحمد امام، حاجی‌میرزا ابوطالب و میرمنصور هدی به نام «انجمن بلدیه» برای راه‌اندازی آن به وجود آورده بود، به کجا خواهد رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.