|

استالین؛ قهرمان تازه روسیه

الک لون . روزنامه‌نگار در مسکو

در مدرسه شماره 58 در «پنزا» ناحیه‌ای مرکزی که هشت ساعت‌و‌نیم از مسکو فاصله دارد، دانش‌آموزان از استالین با لحنی ستایش‌آمیز صحبت می‌کنند. «ژنیا ویکتوروف» دانش‌آموز کلاس یازدهم به من می‌گوید: «او مرد بزرگی بود یک مرد منحصربه‌فرد در تاریخ». هم‌کلاسی او «امینا کورایف» دراین‌باره محتاط‌تر است و می‌گوید: «او به اندازه‌ای که مخالفانش می‌گویند وحشتناک نبود». اما نظر آنها درباره ‌میلیون‌ها ساکن شوروی که یا در دوران استالین کشته شدند یا به گولاگ‌ها فرستاده شدند، چیست؟ «ژنیا» می‌گوید: «هیچ‌کس در آن دوره بدون دلیل سرکوب نشد». زمانی که از او درباره چگونگی به‌قتل‌رسیدن مخالفان سیاسی استالین می‌پرسم، او به من می‌گوید آنان «هزاران» نفر بودند و استدلال می‌کند پاک‌سازی‌های صورت‌گرفته به آن اندازه‌ای که رسانه‌ها دوست دارند با «بزرگ‌نمایی» بیان کنند، عظیم و غیرانسانی نبوده است. «الکساندر یاکوولف»، رئیس کمیسیون بازسازی و رسیدگی به امور قربانیان سرکوب سیاسی در دوران ریاست «بوریس یلتسین»، اما نظر دیگری دارد. او اعلام کرد 15‌میلیون نفر در زندان‌ها و اردوگاه‌های کار اجباری دوران استالین جان خود را از دست دادند. اما امروز در روسیه دیدگاه رایج به رویکرد «ژنیا»، نزدیک‌تر است. نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند دیدگاه عمومی درباره استالین به‌تدریج بهبود یافته است؛ رهبری که زمام امور اتحاد جماهیر شوروی را از اواخر دهه 20 میلادی تا زمان مرگش در سال 1953 میلادی برعهده داشت. نتایج نظرسنجی منتشرشده مرکز «لوادا» در تاریخ یکم مارس در مسکو نشان می‌دهد بیش از 40 درصد از شهروندان روسیه بر این باورند که دوران استالین بیش از آنکه بد باشد، خوب بوده است. این در حالی است که در سال 2012 میلادی فقط 27 درصد چنین نظری داشته‌اند. نتایج ارزیابی سالانه «لوادا» که در ژانویه سال 2015 میلادی منتشر شد، نشان می‌داد اکثریت روس‌ها (52 درصد) گفته بودند استالین احتمالا یا قطعا نقش مثبتی در تاریخ روسیه ایفا کرده است. این دیدگاه ملایم در قبال استالین پس از به‌قدرت‌رسیدن «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهوری روسیه، در سال 1999 میلادی افزایش یافته است. میراث استالین به توجیهی تاکتیکی برای دولت پوتین تبدیل شده است تا موضع خود را در قدرت تقویت کند. در دوران استالین «نظم» و اعتبار ملی مورد توجه قرار گرفته بودند. «لو گودکوف» که ریاست پژوهش صورت‌گرفته درباره استالین را در آن مرکز نظرسنجی برعهده داشته است، می‌گوید: «با مطرح‌کردن چهره استالین، دولت پوتین سعی می‌کند تا این ایده را در افکار عمومی جا بیندازد که منافع جمعی مهم‌تر از منافع و حیات فردی است و این به آن معناست که رژیم سیاسی مسئولیت‌پذیری کمتری در قبال جامعه احساس می‌کند». در پنزا، حزب کمونیست، مرکزی را با عنوان مرکز استالین در ماه دسامبر افتتاح کرد؛ جایی که فقط چند اتاق داشت و چند عکس قدیمی و روزنامه و سالن سخنرانی‌ای که تصویر بزرگ استالین در آن نصب شده بود و یک مجسمه نیم‌تنه طلایی در مقابل ساختمان. با این حال، ساخت ساختمان‌هایی مشابه هر روز در حال افزایش است. در سال 2015 میلادی، حزب کمونیست که نمایندگانش 92 کرسی از 450 کرسی پارلمان را در اختیار دارند و در خط کرملین حرکت می‌کند، بنری را با تصویر لنین و استالین به‌عنوان پس‌زمینه جلسه عمومی حزب به نمایش درآوردند. در رئوس مطالب کتاب‌های درسی و برنامه‌های تلویزیون دولتی نیز به‌طور خلاصه به موارد نقض حقوق‌بشر در دوران استالین اشاره می‌شود. پوتین می‌خواهد با افکار عمومی بازی کند، به‌گونه‌ای که از افزایش حس شیفتگی روس‌ها به استالین استفاده کند، بدون آنکه از حس میهن‌پرستی روسی دور شود. او بااحتیاط از استالین تمجید کرده و می‌گوید: «ما می‌توانیم نقدهایی را به فرماندهان، استالین و کسانی مانند او وارد کنیم اما آیا می‌توان باقطعیت گفت اگر در آن زمان رویکرد متفاوتی را در پیش می‌گرفتیم، می‌توانستیم پیروز میدان باشیم؟». اشاره او به مورد جنگ جهانی‌دوم بود. واقعیت آن است حمایتی که از استالین می‌شود از جنبه حمایت لفظی محتاطانه فراتر می‌رود. اما به‌راستی علت افزایش محبوبیت استالین در روسیه چیست؟ مردم کمتروکمتر درباره زندان‌ها و اردوگاه‌های کار او مسائل را به یاد می‌آورند. شاید آن‌گونه که «ایلیا بودرائیتسکیس»، متفکر چپ، باور دارد، استالین و تصویر او تبدیل به پوسته‌ای خالی شده که می‌توان آن را با معانی مختلف پر کرد. آنچه من در پنزا دیدم، استدلال کمونیست‌ها مبنی بر آن بود که از دهه 90 میلادی اقتصاد روسیه وضعیتی را پیدا کرد که به‌مراتب بدتر از دوران کمبودهای شوروی بود. یک راننده تاکسی دست راستی به من می‌گفت شخصیت‌های تاریخی مورد علاقه او، استالین و هیتلر هستند چراکه آنان قادر بودند نظم را در جامعه حفظ کنند. دولت پوتین قادر به سرمایه‌گذاری روی میراث استالین است. دولت در مسکو یک موزه گولاگ را افتتاح کرد اما بسیاری از اردوگاه‌های کار و گورهای دسته‌جمعی در سرتاسر روسیه با بی‌توجهی مواجه شده‌اند. دولت سعی می‌کند تمرکز خود را روی پیروزی‌ها در جنگ جهانی‌دوم قرار دهد. واقعیت آن است دولت کنونی روسیه نمی‌خواهد اصلاحات را انجام دهد و به‌طور فزاینده به سمت اقتدارگرایی و فساد اداری پیش می‌رود. مدل اقتصاد سرمایه‌داری را می‌پذیرد در‌حالی‌که دموکراسی و ارزش‌های غربی ازجمله حقوق‌بشر را نادیده می‌گیرد. شاید در اینجا خوب باشد نقل‌قولی کنم از «ویکتور اروفیف» که پدرش یکی از مترجمان استالین بود. او می‌گوید: زمانی که استالین در روح آخرین روس بمیرد آن‌گاه می‌توان امید داشت روس‌ها آینده‌شان را خواهند ساخت. متأسفانه پوتین از زنده‌ماندن یاد و خاطره استالین در روح روس‌ها خرسند است و می‌خواهد او به حیاتش ادامه دهد.
منبع: نیویورک‌تایمز
ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه

در مدرسه شماره 58 در «پنزا» ناحیه‌ای مرکزی که هشت ساعت‌و‌نیم از مسکو فاصله دارد، دانش‌آموزان از استالین با لحنی ستایش‌آمیز صحبت می‌کنند. «ژنیا ویکتوروف» دانش‌آموز کلاس یازدهم به من می‌گوید: «او مرد بزرگی بود یک مرد منحصربه‌فرد در تاریخ». هم‌کلاسی او «امینا کورایف» دراین‌باره محتاط‌تر است و می‌گوید: «او به اندازه‌ای که مخالفانش می‌گویند وحشتناک نبود». اما نظر آنها درباره ‌میلیون‌ها ساکن شوروی که یا در دوران استالین کشته شدند یا به گولاگ‌ها فرستاده شدند، چیست؟ «ژنیا» می‌گوید: «هیچ‌کس در آن دوره بدون دلیل سرکوب نشد». زمانی که از او درباره چگونگی به‌قتل‌رسیدن مخالفان سیاسی استالین می‌پرسم، او به من می‌گوید آنان «هزاران» نفر بودند و استدلال می‌کند پاک‌سازی‌های صورت‌گرفته به آن اندازه‌ای که رسانه‌ها دوست دارند با «بزرگ‌نمایی» بیان کنند، عظیم و غیرانسانی نبوده است. «الکساندر یاکوولف»، رئیس کمیسیون بازسازی و رسیدگی به امور قربانیان سرکوب سیاسی در دوران ریاست «بوریس یلتسین»، اما نظر دیگری دارد. او اعلام کرد 15‌میلیون نفر در زندان‌ها و اردوگاه‌های کار اجباری دوران استالین جان خود را از دست دادند. اما امروز در روسیه دیدگاه رایج به رویکرد «ژنیا»، نزدیک‌تر است. نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند دیدگاه عمومی درباره استالین به‌تدریج بهبود یافته است؛ رهبری که زمام امور اتحاد جماهیر شوروی را از اواخر دهه 20 میلادی تا زمان مرگش در سال 1953 میلادی برعهده داشت. نتایج نظرسنجی منتشرشده مرکز «لوادا» در تاریخ یکم مارس در مسکو نشان می‌دهد بیش از 40 درصد از شهروندان روسیه بر این باورند که دوران استالین بیش از آنکه بد باشد، خوب بوده است. این در حالی است که در سال 2012 میلادی فقط 27 درصد چنین نظری داشته‌اند. نتایج ارزیابی سالانه «لوادا» که در ژانویه سال 2015 میلادی منتشر شد، نشان می‌داد اکثریت روس‌ها (52 درصد) گفته بودند استالین احتمالا یا قطعا نقش مثبتی در تاریخ روسیه ایفا کرده است. این دیدگاه ملایم در قبال استالین پس از به‌قدرت‌رسیدن «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهوری روسیه، در سال 1999 میلادی افزایش یافته است. میراث استالین به توجیهی تاکتیکی برای دولت پوتین تبدیل شده است تا موضع خود را در قدرت تقویت کند. در دوران استالین «نظم» و اعتبار ملی مورد توجه قرار گرفته بودند. «لو گودکوف» که ریاست پژوهش صورت‌گرفته درباره استالین را در آن مرکز نظرسنجی برعهده داشته است، می‌گوید: «با مطرح‌کردن چهره استالین، دولت پوتین سعی می‌کند تا این ایده را در افکار عمومی جا بیندازد که منافع جمعی مهم‌تر از منافع و حیات فردی است و این به آن معناست که رژیم سیاسی مسئولیت‌پذیری کمتری در قبال جامعه احساس می‌کند». در پنزا، حزب کمونیست، مرکزی را با عنوان مرکز استالین در ماه دسامبر افتتاح کرد؛ جایی که فقط چند اتاق داشت و چند عکس قدیمی و روزنامه و سالن سخنرانی‌ای که تصویر بزرگ استالین در آن نصب شده بود و یک مجسمه نیم‌تنه طلایی در مقابل ساختمان. با این حال، ساخت ساختمان‌هایی مشابه هر روز در حال افزایش است. در سال 2015 میلادی، حزب کمونیست که نمایندگانش 92 کرسی از 450 کرسی پارلمان را در اختیار دارند و در خط کرملین حرکت می‌کند، بنری را با تصویر لنین و استالین به‌عنوان پس‌زمینه جلسه عمومی حزب به نمایش درآوردند. در رئوس مطالب کتاب‌های درسی و برنامه‌های تلویزیون دولتی نیز به‌طور خلاصه به موارد نقض حقوق‌بشر در دوران استالین اشاره می‌شود. پوتین می‌خواهد با افکار عمومی بازی کند، به‌گونه‌ای که از افزایش حس شیفتگی روس‌ها به استالین استفاده کند، بدون آنکه از حس میهن‌پرستی روسی دور شود. او بااحتیاط از استالین تمجید کرده و می‌گوید: «ما می‌توانیم نقدهایی را به فرماندهان، استالین و کسانی مانند او وارد کنیم اما آیا می‌توان باقطعیت گفت اگر در آن زمان رویکرد متفاوتی را در پیش می‌گرفتیم، می‌توانستیم پیروز میدان باشیم؟». اشاره او به مورد جنگ جهانی‌دوم بود. واقعیت آن است حمایتی که از استالین می‌شود از جنبه حمایت لفظی محتاطانه فراتر می‌رود. اما به‌راستی علت افزایش محبوبیت استالین در روسیه چیست؟ مردم کمتروکمتر درباره زندان‌ها و اردوگاه‌های کار او مسائل را به یاد می‌آورند. شاید آن‌گونه که «ایلیا بودرائیتسکیس»، متفکر چپ، باور دارد، استالین و تصویر او تبدیل به پوسته‌ای خالی شده که می‌توان آن را با معانی مختلف پر کرد. آنچه من در پنزا دیدم، استدلال کمونیست‌ها مبنی بر آن بود که از دهه 90 میلادی اقتصاد روسیه وضعیتی را پیدا کرد که به‌مراتب بدتر از دوران کمبودهای شوروی بود. یک راننده تاکسی دست راستی به من می‌گفت شخصیت‌های تاریخی مورد علاقه او، استالین و هیتلر هستند چراکه آنان قادر بودند نظم را در جامعه حفظ کنند. دولت پوتین قادر به سرمایه‌گذاری روی میراث استالین است. دولت در مسکو یک موزه گولاگ را افتتاح کرد اما بسیاری از اردوگاه‌های کار و گورهای دسته‌جمعی در سرتاسر روسیه با بی‌توجهی مواجه شده‌اند. دولت سعی می‌کند تمرکز خود را روی پیروزی‌ها در جنگ جهانی‌دوم قرار دهد. واقعیت آن است دولت کنونی روسیه نمی‌خواهد اصلاحات را انجام دهد و به‌طور فزاینده به سمت اقتدارگرایی و فساد اداری پیش می‌رود. مدل اقتصاد سرمایه‌داری را می‌پذیرد در‌حالی‌که دموکراسی و ارزش‌های غربی ازجمله حقوق‌بشر را نادیده می‌گیرد. شاید در اینجا خوب باشد نقل‌قولی کنم از «ویکتور اروفیف» که پدرش یکی از مترجمان استالین بود. او می‌گوید: زمانی که استالین در روح آخرین روس بمیرد آن‌گاه می‌توان امید داشت روس‌ها آینده‌شان را خواهند ساخت. متأسفانه پوتین از زنده‌ماندن یاد و خاطره استالین در روح روس‌ها خرسند است و می‌خواهد او به حیاتش ادامه دهد.
منبع: نیویورک‌تایمز
ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.