گفتوگو با یحیی گمار به بهانه نمایشگاه «دو نیمهی یک نقطهی کور» در گالری ثالث
هر کوزه نمادی از ما
یحیی گمار کوزهها را ظرفی از درون ما و رنگها را خاک ما میداند. یحیی گمار را با نگاه به آثاری که نمادهای سنتی و البته سیری طولانی را برای خلق طی کرده، میتوان شناخت. گامهای پرتأمل در خلق هر اثر او که ریشه در ادبیات و تاریخ دارند، مخاطب را از هیاهوی جهان پرسرعت و حتی هنرهای اینچنینی دور و به وقفهای مطلوب دعوت میکند. در مجموعه آثار اخیر از یحیی گمار کوزهها با پالت رنگی محدود نمادهای متعددی را بر دوش میکشند. این مجموعه با عنوان «دو نیمهی یک نقطهی کور» بهعنوان چهارمین نمایشگاه انفرادی این هنرمند در گالری ثالث به نمایش درآمده و تا 19 مرداد ادامه دارد. یحیی گمار به گفته خود زلف در گره این خاک و افسانهها دارد.
شهرزاد رویائی: یحیی گمار کوزهها را ظرفی از درون ما و رنگها را خاک ما میداند. یحیی گمار را با نگاه به آثاری که نمادهای سنتی و البته سیری طولانی را برای خلق طی کرده، میتوان شناخت. گامهای پرتأمل در خلق هر اثر او که ریشه در ادبیات و تاریخ دارند، مخاطب را از هیاهوی جهان پرسرعت و حتی هنرهای اینچنینی دور و به وقفهای مطلوب دعوت میکند. در مجموعه آثار اخیر از یحیی گمار کوزهها با پالت رنگی محدود نمادهای متعددی را بر دوش میکشند. این مجموعه با عنوان «دو نیمهی یک نقطهی کور» بهعنوان چهارمین نمایشگاه انفرادی این هنرمند در گالری ثالث به نمایش درآمده و تا 19 مرداد ادامه دارد. یحیی گمار به گفته خود زلف در گره این خاک و افسانهها دارد.
آثار شما با صرف وقت فراوان و ممارست اجرا میشود؛ چرا این شیوه را برگزیدید؟
بله حق با شماست. البته این شیوه کارکردن چیزی نیست که کاملا آگاهانه انتخاب شده باشد اما بههرحال شما برای ساختن یک کل منسجم ناگزیرید به جزئیات توجه داشته باشید و بهواسطه همین اجزا آن را بسازید البته که این اجزا میتوانند دلالتهای خاصه خود را داشته باشند و میتوانند به همان اندازه حاوی معنا باشند؛ یعنی جایی در خدمت کل و جایی کاملا مستقل رفتار کنند.
در آثارتان کوزهها در قالب مجاز انسانها را تداعی میکنند و همچنین گاهی شخصیتهای یک داستان هستند؛ این فکر از کجا نشئت گرفت؟
بله. به نظر خودم کوزهها حتی چیزهای بیشتری را میتوانند بیان کنند. کمااینکه گاهی به مفاهیم دیگری هم در خلق فکر کردهام اما همیشه بهعنوان ظرفی پرشونده یا پرکننده برای «دربر گرفتن» به کوزه نگاه کردهام. در خاطرم هست که در نمایش مجموعه «زهردانها و جام و حوری» که کوزهها را صرفا برای نگاهداشت زهر عرضه کرده بودم، دوستی که مخاطب آثارم بود، کوزهها را شبیه «خود ما» توصیف کرد. اینکه این زهردانها خود ما هستیم؛ چراکه در درون خود زهر داریم و دائم در فکر بهانهای برای تزریق آن به دیگری هستیم. این برای من داستانی جذاب بود، داستانی که من ساخته بودمش اما معنای آن را از زبان دیگری میشنیدم.
نقش افسانهها و فولکلور در کارتان زیاد است؛ این موضوع از علاقه شخصی ناشی میشود؟
در آنها زلف در گره دارم.
درباره فرایند خلق آثارتان توضیح دهید، آیا برای اجرای این آثار و جلوگیری از خطاهای احتمالی از ابزارهایی مانند فوتوشاپ استفاده میکنید؟
ابدا. نه اینکه آن کار را پرت بدانم، بسیارند کسانی که از تمامی امکانها استفاده میکنند تا اثری را بسازند که بیانگر باشد، چهبسا بسیار هم موفق بودهاند اما واقعیت آن است که این کار را بلد نیستم. زمانی که این برنامهها جزء دروس دانشگاهی بود، من در برابر یادگیری آن مقاومت میکردم با این تصور که من هرچه را که بخواهم نقاشی میکنم و هیچوقت به آن نیاز پیدا نمیکنم؛ هرچند این تفکر تا حد زیادی خندهدار است اما خوشبختانه یا متأسفانه این تفکر کشسانی داشت و تا به امروز با من است.
در کارهای اخیرتان نشانههایی از تمایل به بازیهای بصری دیده میشود که گاه به تجربیات اُپآرتیستها (op art) نزدیک میشود. ریشه و علت این تمایل چیست؟
هرچند شکل بهکارگیری موتیفهای تکرارشونده در کارهای من با سبک و سیاق اُپآرتیستها میتواند قرابت داشته باشد اما در نحوه اندیشیدن بسیار متفاوت است. بهکارگیری موتیفها برای من بخشی از زیست هستند؛ درواقع بخش زیادی از زیست من با تاریخ، مذهب و ادبیات عجین است. اما اُپآرتیستها به دنبال ایجاد واکنش بصری فیزیولوژیک در مخاطب هستند.
درباره بازخورد مخاطبان و توجه بازار هنر به آثارتان توضیح دهید.
واقعیت این است که توجه مخاطب به آثار، وجوه مختلفی را در بر میگیرد. برخی درگیر جنبههای تکنیکی کار میشوند تا آنجا که گاهی با تردید به آنها نگاه کردهاند، شاید تصور میکردهاند که از تمهیداتی مانند چاپ، کلیشه یا پرینتر برای ایجاد و پرداخت استفاده کردهام. بعضی به وجوه مفهومی آثار بیشتر توجه دارند و نشانهها را دنبال میکنند تا به دریافتی از معنای اثر برسند. عدهای هم با پیشفرضهای ذهنی با اثر مواجه شدهاند که بیشتر از همکاران و در حلقه نقاشان هستند. بههرحال بخش مهمی از پروسه کار توجه به همین بازخوردهاست، مخصوصا بعد از ارائه آثار؛ اینکه تا چه اندازه همپوشانی دارند یا به خوانشی متمایز و ممتاز دست پیدا میکنند. یکی از دلایل حذف بیانیه در نمایشگاههایم اهمیتدادن به درک ویژه مخاطب و هموارکردن مسیر برای مواجهه مستقیم با آثار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.