اردن و «داعش»
منبع: الخلیج
درگیریهای پیشآمده در شهر «اربد»، واقع در شمال اردن بین نیروهای امنیتی و تشکیلات داعش توجه بسیاری از رسانههای عرب را به خود جلب کرد. دلیل این توجه از دو نکته اساسی ناشی میشد: اول نگرانی از اینکه اردن نیز به میدانی جدید برای جولان شبهنظامیان تبدیل شود و دوم نزدیکی اردن به مرزهای فلسطین که میتواند پیامدهای زیادی را بر مسائل مرزی این کشور داشته باشد. درواقع آن چیزی که در اربد اتفاق افتاد مسئلهای کوچک نبود.
یکسال پیش، در همینباره یک نویسنده و تحلیلگر اردنی به نام «عریب الرنتاوی» مطلبی نوشت. این مقاله بعد از آن منتشر شد که داعش بر نیمی از عراق سلطه پیدا کرده بود و با تصرف «موصل» توانسته بود سلاح و مهمات زیادی به دست آورد. او در مطلب خود گفته بود: «ما که در اردن هستیم. نباید فقط منتظر واقعه باشیم زیرا خطر به اتاقهای ما هم رسیده است». او در پایان مطلب خود یادآور شده بود که «نباید منتظر گروههای بهاصطلاح میانهرو در سوریه یا اهلسنت عراق بود بلکه برای جلوگیری از این خطر فزاینده باید با بغداد و دمشق همکاری امنیتی کرد».
درست 10 روز پس از انتشار مطلب الرنتاوی بود که تظاهراتی در شهر «معان» اردن برپا شد. این شهر در فاصله 216 کیلومتری پایتخت قرار دارد و مرکز تجمع گروههای سلفی جهادی بهشمار میرود. در آنجا پرچمهای داعش بالا رفت و روی تعدادی از پلاکاردها نوشته شد: «گردهمایی کمک به دولت اسلامی عراق و شام؛ معان، «فلوجه» اردن است و از داعش حمایت میکند».
در پانزدهم ژوئن سال گذشته میلادی نیز درگیریهایی بین افراد مسلح و نیروهای امنیتی در شهر معان گزارش شد. برخی از شخصیتهای اردنی از جمله یک نماینده سابق پارلمان از نحوه برخورد مقامات دولتی با آنچه در شهر معان میگذرد انتقاد کردند و گفتند که با افراد تحتتعقیب مماشات میشود. این درگیریها بیانگر نوعی رشد جریان افراطگرایی در این شهر بهشمار میرفت. هنوز هم تعدادی از اهالی همین شهر در صفوف شبهنظامیان داعش در عراق و سوریه مشغول جنگ هستند؛ برای مثال در خبرها آمده بود که سه نفر از اهالی شهر معان در درگیری با ارتش سوریه در شهرهای «حلب» و «درعا» کشته شدهاند. بهلحاظ اقتصادی نیز شهر معان در فقر شدیدی بهسر میبرد.
کشور اردن بهطورکلی تاکنون توانسته است در مقابل حوادث دردناک و خطیری که پیرامونش در جریان است از خود خویشتنداری و درایت نشان دهد. این کشور در برابر توفانهایی که از سوریه و عراق وزیدن گرفت تاکنون مقاومت کرده است. اما الان به نظر میرسد به گفته همان تحلیلگر اردنی «خطر به اتاقها نزدیک شده است». آنچه در شهر اربد اتفاق افتاد تنها یک نمونه از درگیری با داعش بود. اما آیا کسی باور میکند که حضور داعش در اردن به همین حادثه ختم شده است؟ آیا در شهرهای دیگر این گروه حضوری ندارد؟ بهخصوص که میدانیم در اردن جریانهای سلفی به صورتی آشکار فعالیت میکنند و حتی یکی از ارکان اصلی تأثیرگذاری بر افکار عمومی کشور بهشمار میروند؛ مجموعهای بزرگ که اگر اقتضا کند بهسادگی میتواند وارد فاز نظامی هم بشود؛ اتفاقی که در لیبی، سوریه و عراق افتاد.
در برابر اردن راهکارهای زیادی وجود ندارد، یا باید همینطور کجدارومریز رفتار کند یا اینکه ابتکارعمل را به دست گرفته و دست به اقدامی عاجل بزند. از سوی دیگر این پرسش مطرح است که آیا اردن دست به اقداماتی پیشگیرانه خواهد زد و بهطورمثال وارد جنگی رودررو با داعش و النصره در سوریه خواهد شد؟ یا اینکه منتظر خواهد ماند تا ببیند در جبهههای مختلف از جمله سوریه و عراق چه اتفاقاتی میافتد؟
به نظر میرسد اردن همین سیاستی را که دارد، دنبال میکند؛ یعنی وارد جنگی رودررو با داعش یا جبهه النصره نمیشود، هرچند در آینده کنترل بر مرزهایش را تشدید خواهد کرد یا بر تلاشهای اطلاعاتیاش بهخصوص پیرامون فعالیت گروههای سلفی خواهد افزود. اردن اجازه میدهد این گروهها به صورت علنی فعالیت و حتی تظاهرات برگزار کنند. مقامات اردنی در اینباره خویشتنداری به خرج میدهند زیرا میدانند هرگونه برخورد فیزیکی با این گروهها کشور را وارد چرخهای از خشونتها خواهد کرد. بااینحال اردن به خوبی میداند اگر تلاشهای مسالمتآمیز در سوریه به نتیجه نرسد در آینده قطعا باید با این گروهها درگیر شود. بههرحال هماکنون سیاست صبر و انتظار، سیاست رایج اردن است. به این امید که روزی عریب الرنتاوی فریاد برندارد که «نگفتم به شما خطر به اتاقهایمان رسیده است؟!»
درگیریهای پیشآمده در شهر «اربد»، واقع در شمال اردن بین نیروهای امنیتی و تشکیلات داعش توجه بسیاری از رسانههای عرب را به خود جلب کرد. دلیل این توجه از دو نکته اساسی ناشی میشد: اول نگرانی از اینکه اردن نیز به میدانی جدید برای جولان شبهنظامیان تبدیل شود و دوم نزدیکی اردن به مرزهای فلسطین که میتواند پیامدهای زیادی را بر مسائل مرزی این کشور داشته باشد. درواقع آن چیزی که در اربد اتفاق افتاد مسئلهای کوچک نبود.
یکسال پیش، در همینباره یک نویسنده و تحلیلگر اردنی به نام «عریب الرنتاوی» مطلبی نوشت. این مقاله بعد از آن منتشر شد که داعش بر نیمی از عراق سلطه پیدا کرده بود و با تصرف «موصل» توانسته بود سلاح و مهمات زیادی به دست آورد. او در مطلب خود گفته بود: «ما که در اردن هستیم. نباید فقط منتظر واقعه باشیم زیرا خطر به اتاقهای ما هم رسیده است». او در پایان مطلب خود یادآور شده بود که «نباید منتظر گروههای بهاصطلاح میانهرو در سوریه یا اهلسنت عراق بود بلکه برای جلوگیری از این خطر فزاینده باید با بغداد و دمشق همکاری امنیتی کرد».
درست 10 روز پس از انتشار مطلب الرنتاوی بود که تظاهراتی در شهر «معان» اردن برپا شد. این شهر در فاصله 216 کیلومتری پایتخت قرار دارد و مرکز تجمع گروههای سلفی جهادی بهشمار میرود. در آنجا پرچمهای داعش بالا رفت و روی تعدادی از پلاکاردها نوشته شد: «گردهمایی کمک به دولت اسلامی عراق و شام؛ معان، «فلوجه» اردن است و از داعش حمایت میکند».
در پانزدهم ژوئن سال گذشته میلادی نیز درگیریهایی بین افراد مسلح و نیروهای امنیتی در شهر معان گزارش شد. برخی از شخصیتهای اردنی از جمله یک نماینده سابق پارلمان از نحوه برخورد مقامات دولتی با آنچه در شهر معان میگذرد انتقاد کردند و گفتند که با افراد تحتتعقیب مماشات میشود. این درگیریها بیانگر نوعی رشد جریان افراطگرایی در این شهر بهشمار میرفت. هنوز هم تعدادی از اهالی همین شهر در صفوف شبهنظامیان داعش در عراق و سوریه مشغول جنگ هستند؛ برای مثال در خبرها آمده بود که سه نفر از اهالی شهر معان در درگیری با ارتش سوریه در شهرهای «حلب» و «درعا» کشته شدهاند. بهلحاظ اقتصادی نیز شهر معان در فقر شدیدی بهسر میبرد.
کشور اردن بهطورکلی تاکنون توانسته است در مقابل حوادث دردناک و خطیری که پیرامونش در جریان است از خود خویشتنداری و درایت نشان دهد. این کشور در برابر توفانهایی که از سوریه و عراق وزیدن گرفت تاکنون مقاومت کرده است. اما الان به نظر میرسد به گفته همان تحلیلگر اردنی «خطر به اتاقها نزدیک شده است». آنچه در شهر اربد اتفاق افتاد تنها یک نمونه از درگیری با داعش بود. اما آیا کسی باور میکند که حضور داعش در اردن به همین حادثه ختم شده است؟ آیا در شهرهای دیگر این گروه حضوری ندارد؟ بهخصوص که میدانیم در اردن جریانهای سلفی به صورتی آشکار فعالیت میکنند و حتی یکی از ارکان اصلی تأثیرگذاری بر افکار عمومی کشور بهشمار میروند؛ مجموعهای بزرگ که اگر اقتضا کند بهسادگی میتواند وارد فاز نظامی هم بشود؛ اتفاقی که در لیبی، سوریه و عراق افتاد.
در برابر اردن راهکارهای زیادی وجود ندارد، یا باید همینطور کجدارومریز رفتار کند یا اینکه ابتکارعمل را به دست گرفته و دست به اقدامی عاجل بزند. از سوی دیگر این پرسش مطرح است که آیا اردن دست به اقداماتی پیشگیرانه خواهد زد و بهطورمثال وارد جنگی رودررو با داعش و النصره در سوریه خواهد شد؟ یا اینکه منتظر خواهد ماند تا ببیند در جبهههای مختلف از جمله سوریه و عراق چه اتفاقاتی میافتد؟
به نظر میرسد اردن همین سیاستی را که دارد، دنبال میکند؛ یعنی وارد جنگی رودررو با داعش یا جبهه النصره نمیشود، هرچند در آینده کنترل بر مرزهایش را تشدید خواهد کرد یا بر تلاشهای اطلاعاتیاش بهخصوص پیرامون فعالیت گروههای سلفی خواهد افزود. اردن اجازه میدهد این گروهها به صورت علنی فعالیت و حتی تظاهرات برگزار کنند. مقامات اردنی در اینباره خویشتنداری به خرج میدهند زیرا میدانند هرگونه برخورد فیزیکی با این گروهها کشور را وارد چرخهای از خشونتها خواهد کرد. بااینحال اردن به خوبی میداند اگر تلاشهای مسالمتآمیز در سوریه به نتیجه نرسد در آینده قطعا باید با این گروهها درگیر شود. بههرحال هماکنون سیاست صبر و انتظار، سیاست رایج اردن است. به این امید که روزی عریب الرنتاوی فریاد برندارد که «نگفتم به شما خطر به اتاقهایمان رسیده است؟!»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.