پرههای تجدیدناپذیر انرژیهای نو
معضل پسماندهای توربینهای بادی و راهحلهای پیش رو
در سراسر جهان سرمایهگذاری در «انرژیهای سبز» شدیدا افزایش یافته است. علت این افزایش سرمایهگذاری، افزایش قیمت نفت، نگرانی درباره امنیت انرژی، نگرانی از تغییرات اقلیم و افزایش حمایتهای دولتی از اینگونه انرژیها بیان شده است. در همین زمینه وزارت انرژی آمریکا سالها قبل اعلام کرده بود که تصمیم دارد تا سال 2030 بیش از 20 درصد انرژی مصرفی این کشور را از طریق باد تأمین کند و با این کار 11 درصد مصرف سالانه گاز طبیعی و 18 درصد مصرف سالانه زغالسنگ را کاهش دهد که این به معنی کاهش انتشار دیاکسید کربن به میزان فراوانی خواهد شد.
ترجمه: عبدالله مصطفایی: در سراسر جهان سرمایهگذاری در «انرژیهای سبز» شدیدا افزایش یافته است. علت این افزایش سرمایهگذاری، افزایش قیمت نفت، نگرانی درباره امنیت انرژی، نگرانی از تغییرات اقلیم و افزایش حمایتهای دولتی از اینگونه انرژیها بیان شده است. در همین زمینه وزارت انرژی آمریکا سالها قبل اعلام کرده بود که تصمیم دارد تا سال 2030 بیش از 20 درصد انرژی مصرفی این کشور را از طریق باد تأمین کند و با این کار 11 درصد مصرف سالانه گاز طبیعی و 18 درصد مصرف سالانه زغالسنگ را کاهش دهد که این به معنی کاهش انتشار دیاکسید کربن به میزان فراوانی خواهد شد. اساسا گزارشها نشاندهنده افزایش سهم انرژی بادی در تأمین انرژی جهان صنعتی است که این کار به دو طریق انجام میگیرد که روش اول نصب توربینهای جدید در محلهای جدید است و روش دوم جایگزینی توربینهای بزرگتر و مدرنتر (در مزارع بادی قدیمی) با توربینهای قدیمیتر است. ابعاد این موضوع در مقاله «انقلاب سبز در راه است» مورخ 1387.12.4 روزنامه اعتماد بیان شده است که علاقهمندان میتوانند به آن نیز مراجعه کنند. ضمنا درباره بازیافت پنلهای خورشیدی بازنشستهشده نیز در مقاله «چالش بازیافت صفحات خورشیدی» مورخ 1402.3.25 روزنامه «شرق» به طور مبسوط بحث شده است که مطالعه آن نیز خالی از لطف نخواهد بود.
توربینهای بادی برای کارکرد طولانیمدت ساخته شدهاند. پایه بلند آنها به پرههایی پوشیده از جنس فایبرگلاس متصل شده است که طول آن پرهها گاهی از نصف طول یک زمین فوتبال نیز بیشتر است و ضمنا برای مقاومت در برابر سختترین شرایط ساخته شده است؛ اما این استحکام زیاد یک مشکل بزرگ را نیز به همراه دارد، به این معنی که وقتی این پرهها به پایان عمر خود رسیدند، چه باید کرد؟ درحالیکه حدود 90 درصد از وزن توربینهای بادی بهراحتی قابل بازیافت هستند؛ ولی پرههای آنها قابل بازیافت نیستند. این پرهها از فایبرگلاس ساخته شدهاند که با رزین اپوکسی پوشانده شدهاند و این مادهای است به قدری قوی که شکستن آن بسیار دشوار و گران است. ازاینرو بیشتر این تیغهها یا به زندگی خود در محل دفن زباله پایان میدهند یا سوزانده میشوند. این مشکلی است که صنعت انرژی بادی را آزار میدهد و بهنوعی باعث شده که در کنار آلودگی صوتی و ریسک برخورد پرندگان با این پرهها، خوراک تبلیغاتی را برای کسانی که به دنبال بیاعتبارکردن انرژی بادی هستند، فراهم کند؛ اما در ماه فوریه، شرکت مشهور دانمارکی Vestas مدعی شد که این مشکل را برطرف کرده است. این «راهحل پیشرفته» اعلامشده به پرههای توربین بادی اجازه میدهد بدون نیاز به تغییر در طراحی یا مواد مورد بازیافت قرار گیرند. این شرکت گفته که این «فناوری شیمیایی تازه کشفشده» تیغههای قدیمی را درون یک مایع قرار میدهد تا پیوندها شکسته شوند تا درنهایت بتوان از آنها برای ساخت تیغههای جدید و همچنین قطعات مورد نیاز در صنایع دیگر استفاده کرد. کلر بارلو، مهندس مواد و توسعه پایدار در دانشگاه کمبریج، به سیانان گفته است که اگر بتوان این نوع فناوری را به مقیاس بزرگ افزایش داد، «میتواند بازی را تغییر دهد».
یک روش جدید برای یک مشکل بزرگ
در سال 2019 تصاویری از یک محل دفن زباله در منطقه کاسپر در وایومینگ در فضای مجازی منتشر شد که انبوهی از تیغههای سفید و بلند را نشان میداد که در انتظار دفنشدن هستند که انتقادات زیادی را درباره مزایای زیستمحیطی انرژی باد به همراه داشت. انرژی باد با سرعت زیادی در حال رشد است. این فناوری پیشرو در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر در جهان پس از نیروگاه آبی قرار دارد و نقشی حیاتی در کمک به کشورها برای دورشدن از سوختهای فسیلی ایفا میکند که آلودگی آنها علتالعلل گرمایش کره زمین به شمار میآید؛ اما از آنجایی که اولین نسل از توربینهای بادی به پایان عمر خود رسیدهاند؛ پس باید زودتر تعویض شوند تا راه را برای فناوریهای جدیدتر مثل پرههای توربینهای بلندتر که میتوانند باد بیشتری جارو کنند و انرژی بیشتری تولید کنند، باز کنند. حال این سؤال با فشار بیشتری مطرح میشود که چه باید کرد؟ در ادامه باید افزود که پیشبینی میشود در ایالات متحده حجم تیغههای دورریز تا سال 2050 به 2.2 میلیون تن برسد. در سطح جهانی نیز این رقم میتواند تا سال 2050 حدود 43 میلیون تن باشد.
چند راه آسان برای مقابله
مشکل اینجاست که در گزینههای فعلی نهتنها منابع هدر میروند؛ بلکه دارای معایب زیستمحیطی نیز هستند. سوزاندن آنها آلودگی ایجاد میکند و درحالیکه شرکتهای سازنده توربینهای بادی میگویند درباره دفن زباله هیچگونه ماده سمی در این پرهها وجود ندارد؛ ولی خانم بارلو گفته است که هنوز کاملا مشخص نیست. او میگوید: «آنقدرها هم که فکر میکنید، خوشخیم نیست». مواد موجود در پره توربین، بازیافت آن را سخت و پرهزینه میکند. رزینهای اپوکسی که برای ساخت پرههای توربین استفاده میشوند «ترمو ست» نامیده میشوند. بارلو میگوید: «اگر آنها را گرم کنید، خواص خود را تغییر نمیدهند تا زمانی که نهایتا بسوزند. ضمنا شما نمیتوانید آنها را خرد کنید و این مواد را به چیزی که بهراحتی قابل استفاده مجدد باشند، بازیافت کنید». شاید به همین دلیل است که شرکت وستاس امیدوار است فناوری جدیدش بتواند نویدبخش باشد. لیزا اکستراند، رئیس بخش توسعه پایدار Vestas به سیانان گفت: «این چالش کلیدی برای توسعه پایدار در این صنعت بوده است؛ بنابراین ما از یافتن راهحل جدید بسیار هیجانزده هستیم». فرایندی که این شرکت با مشارکت دانشگاه آرهوس، مؤسسه فناوری دانمارک و شرکت اپوکسی Olin مستقر در ایالات متحده روی آن کار کرده است، از یک محلول شیمیایی مایع برای تجزیه تیغه به قطعات و الیاف اپوکسی استفاده میکند. به گفته اکستراند، رزین اپوکسی سپس به شرکت Olin فرستاده میشود که میتواند آن را به «اپوکسی اولیه» تبدیل کند. او میافزاید که «در این فرایند از مواد شیمیایی ارزانقیمت و غیرسمی استفاده میشود که بهراحتی در مقادیر زیاد در دسترس هستند. ما انتظار داریم که این یک فناوری از لحاظ مصرف انرژی و انتشار دیاکسید کربن نیز شاخص باشد». این شرکت درباره جزئیات بیشتر، ازجمله مواد شیمیایی درگیر و تعداد دفعاتی که میتوان این فرایند را تکرار کرد، سخت صحبت میکند. اکستراند بیان کرده که آنها در حال ثبت اختراع هستند و درنهایت برنامه این است که مجوز آن را به شرکتهای دیگر نیز بدهند. تاکنون Vestas این فناوری را در مقیاس آزمایشگاهی تست کرده است؛ اما اکنون در حال ساخت یک مرکز پایلوت برای آزمایش آن در مقیاسهای بزرگتر تا دو سال دیگر است و امیدوار است که پس از آن فرایند را تجاری کند.
تولید آبنبات خرسی از پرههای توربین
Vestas از اولین کسانی است که سعی در مقابله با این مشکل پرچالش دارد. شرکتها و دانشمندان دیگر سالهاست که روی رویکردهای مختلف کار میکنند؛ اگرچه بسیاری از راهحلهای بالقوه فعلا در حال ظهور هستند؛ ولی بعضی دیگر فقط در مقیاس کوچک باقی میمانند. یکی از روشها همانا خردایش و آسیاکردن تیغهها و استفاده از این مواد در صنایع دیگر است. نقاط ضعف این روش آن است که حملونقل تیغههای عظیم و خردکردن آنها دشوار است. بارلو معتقد است: «از آنجایی که مواد بهدستآمده ارزش زیادی ندارند، انجام آن واقعا ارزشمند نیست»؛ اما برخی از شرکتها میگویند که در حال انجام کار روی آن هستند. Veolia یک شرکت مدیریت منابع که مقر آن در فرانسه است، تیغههای قدیمی را به مادهای برای تولید سیمان تبدیل میکند. در این فرایند تیغهها را قبل از فرستادن به کورههای سیمان خرد کرده، دستهبندی و مخلوط میکنند. به گفته Veolia، استفاده از این ترکیب، آلودگی ناشی از گرمایش کره زمین ناشی از تولید سیمان را تا 27 درصد کاهش میدهد. این برنامه تاکنون دوهزارو 600 تیغه را پردازش کرده است. Carbon Rivers، یک شرکت مستقر در تنسی است که با وزارت انرژی آمریکا همکاری کرده است تا به بهبود فناوری «pyrolysis» خود دست یابد. پیرولیز نوعی بازیافت شیمیایی است که از گرمای بسیار بالا در یک محیط بدون اکسیژن استفاده میکند. این شرکت میگوید که فرایند این شرکت به تولید الیاف شیشه منجر میشود که میتواند در پرههای توربینهای بادی جدید و همچنین در صنایع خودروسازی و کشتیرانی استفاده شود. دیوید مورگان، افسر ارشد استراتژی در Carbon Rivers به سیانان گفته است: «این فرایند همچنین ترکیبی نفتی تولید میکند که میتواند برای تولید انرژی استفاده شود». مورگان میافزاید این فناوری به آنها اجازه میدهد تا پرههای توربین بادی را به طور کامل و در فرایندی که «انرژی مثبت خالص» است، بازیافت کنند. کربن ریورز تاکنون 41 تیغه به وزن 268 تن را به چرخه بازگردانده و در حال ساخت تأسیسات بازیافت با هدف افزایش وزن تا بیش از پنجهزارو 800 تیغه در روز است. تلاشهای دیگر بر تغییر مواد مورد استفاده در هنگام ساخت توربینها متمرکز شده است تا نسل جدیدی از پرهها ایجاد شود که بازیافت آنها آسانتر باشد. در سال 2022، محققان دانشگاه میشیگان اعلام کردند که با ترکیب الیاف شیشه با یک پلیمر گیاهی و یک رزین مصنوعی، رزین جدیدی برای تیغهها ساختهاند که میتواند به مواد تشکیلدهنده محصولاتی از جمله تیغههای جدید توربین باد، پوشش لپتاپ، ابزار برقی و حتی آبنبات خرسی تبدیل شود. جان دورگان، پروفسور مهندسی شیمی در دانشگاه ایالتی میشیگان، در بیانیهای گفته است: «ما لاکتات پتاسیم با خلوص مواد غذایی را بازیابی کردیم و از آن برای ساختن آبنباتهای خرسی استفاده کردیم که من آنها را خوردم». برای کسانی که نگران خوردن یک توربین قدیمی هستند، دورگان میگوید: «اتم کربن مشتقشده از یک گیاه مانند ذرت یا علف، با اتم کربنی که از سوخت فسیلی به دست میآید، تفاوتی ندارد. همه اینها بخشی از چرخه جهانی کربن است و ما نشان دادهایم که میتوانیم از زیست توده به مواد پلاستیکی بادوام برسیم و به مواد غذایی برگردیم». البته، این کمکی به حل معضل تیغههای ازکارافتاده درحالحاضر نمیکند. به گفته بارلو، دلیل اینکه کشف Vestas میتواند بسیار قانعکننده باشد، این است که نویدبخش فرایندی برای بازیابی مواد قابل استفاده مجدد از پرههای توربین فعلی، بدون استفاده از مواد شیمیایی مضر و مقادیر عظیم انرژی است. او معتقد است: «این یک برنده واقعی است. اکنون شرکت باید فرایند را به مقیاس پایلوت و صنعتی برساند. البته انواع مشکلات وجود خواهد داشت که به آنها فکر نکرده بودند؛ بنابراین ممکن است سرعت آنها کند باشد؛ اما این یک شروع خوب است». البته بهتازگی در این زمینه در خبرها آمده بود که دانشکده مکانیک و هوافضای دانشگاه کالیفرنیا در دیویس مشغول ساخت پره توربین بادی از گیاه بامبو و میسلیوم (بخش رشدکننده قارچ) است و آن را روی توربین یک کیلووات تست کرده است. در سوئیس نیز از این پرهها بهعنوان پایه برای نگهداری صفحات خورشیدی استفاده شده است.
CNN, 28 May 2023
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.