امید و آرمان به جای آرزو و خیال
مينو مرتاضي
انسان به امید زنده است و امید همواره مطالبه مطلوبی است که در آینده تحقق مییابد. امید نوعی از خواستن است که براساس شناخت و اطمینان از قابلیت کارکردی نیروهایی در میدان وجود خود و سایر میدانهای مربوطه در وجود آدمی شکل میگیرد؛ امید پدیدهای ذهنی است که بر واقعیات استوار است و همواره رو به آینده دارد. امید بالقوه و فیالنفسه، حامل نقد وضعیت و حالیت اکنون و الان نیز هست. آرزو اما خواستن و مطالبه چیزهای محال است؛ زیرا شخص آرزومند به توان و کارکرد نیروهای درونی و توانش برای تحقق آن مطمئن نیست؛ ازاینرو برآوردهشدن آن را منوط به علل و عوامل بیرونی میکند. غیر از امید و آرزو، انسان با پدیده دیگری به نام آرمان مواجه است. آرمان مفهوم کلی از چیزی است که ایده نامیده میشود. ایدهآل به معنای کمال مطلوب است. شخص آرمانگرا کسی است که به استانداردهای بسیار بالاتر از آنچه در اکنون و حال عینیت یافته است، توجه دارد. افلاطون اولین کسی بود که بحث آرمان را مطرح کرد. شاید بتوان گفت آرمانها به منزله مفاهیم چندبُعدی و کلی از دسترس انسان دور هستند، اما به طور بالقوه دور از دسترس نیستند. با این تعاریف، وقتی به وقایع و چالشهایی
که پشت سر گذاشتیم نگاه کنیم، مطالبات برابریخواهی و عدالتجویی زنان را در هر سه مفهوم امید و آرزو و آرمان بهراحتی تشخیص میدهیم. زنان ایرانی در صد سال اخیر و بعد از پشتسرگذاشتن دو انقلاب و چندین جنبش اجتماعی - سیاسی خرد و کلان و جنگ و در چالش با ابعاد گوناگون عرصههای اقتصاد و سیاست و جامعه و فرهنگ، به شایستگیها و توانمندیهای درخور توجه و انکارناپذیری دست یافتند. توانمندیهایی که امید دستیابی به زندگی عادلانه و غیرفرودستانه را در وجود آنها برافروخت. زنان ایرانی توانستند آرمان عدالت اجتماعی را در برابری جنسیتی پی بگیرند. طرح افزایش مشارکت سیاسی زنان ایران؛ به هر اندازه که توانسته باشد مشارکت سیاسی زنان را افزایش داده باشد، گامی به جلو برداشته است. درعینحال زنان ایرانی با طرح این مطالبه توانستند مردم ایران را با مطالبات و موقعیت زنان در کشورهای درحالتوسعه و توسعهیافته آشنا کنند. دانستن وضعیت زندگی مردم، بهویژه زنان در جوامع دیگر به مردم ما کمک میکند که بدانند سازوکارهای قدرت چگونه عمل میکنند و چه امکاناتی برای مقاومت و رهایی دارند. براساس همین تجارب زیستهشده انسانی، مردم امکان این را مییابند
که تصمیم بگیرند چگونهزیستن خود را انتخاب کنند و این وجه بسیار امیدبخش تلاشها و مبارزات عدالتخواهانه و برابریطلبانه زنان است. واقعیت موجود درباره وضعیت کنونی زنان ایران این است که زنان ایرانی در جریان تلاش برای تغییر وضعیت فرودستانه تاریخی خویش توانستهاند در این باور که نهاد سیاست، بارزترین تجلیگاه قدرت مردانه است، شکاف ایجاد کنند. براساس این تجربه زیسته زنانه كه حضور زنان در عرصههای کلان تصمیمسازی و تصمیمگیریها در قوای مقننه و مجریه و قضائیه براساس امید به تغییر تبیین میشود، نه بر پایه توهمات و آرزوهای محالی که زنان خارج از توان خود ببینند و از دیو چراغ جادو تمنایش کنند.
ما زنان مسلما در سال گذشته ایدههای زیادی داشتیم که بسیاری از آنها به اندازه کافی برای تبدیلشدن به آرمان خوب نبودند؛ چون عملا قابلیت برافروختن امید در دلها و روان زنان را نداشتند. شاید با استفاده از تجربه سال پیش و سالهای پیشتر از آن، بهتر باشد در سال جدید ترکیبی از ایدهها و امیدها بسازیم و بهتدریج فکر کنیم چه چیزی میتوان به آنها اضافه و چه چیزی باید از آنها کم کرد؟ تلاشی تا حد امکان امیدوارانه برای سمتوسودادن به سوی زندگی برابر، براساس نیروها و توانی که در خود ساخته و پرورش دادهایم. تجربه سال 1394 و سالهای پیش از آن به ما زنان آموخته است نمیتوان در سر سودا و آرمان عدالت اجتماعی و هدف برابری جنسیتی داشت، اما در دل امیدی به برآوردهشدن آنها نداشت. برای دستیابی به بهترین نتیجه که برای ما زندگی براساس عدالت و آزادی است، باید بتوانیم وحدتی وجودی بین آنچه واقعا هستیم و آنچه امیدواریم باشیم برقرار کنیم. با وجود همه روایاتی که درباره مقاومتهای آرمانگرایانه و امیدوارانه زنان دیده یا خواندهایم؛ ناچار از باور این حقیقتیم که رابطه بین امید و توقعات، رابطهاي خطی است. افزایش سطح مطالبات زنان و گسترش این
مطالبات به حوزههایی که تا پیش از این دوران منحصرا به مردان تعلق داشت، نشاندهنده این واقعیت است که زنان توانستهاند جایگاه خود را از زن مکلف در خانه به موقعیت زن حقمدار در جامعه ارتقا دهند. آنها با افزایش توقعاتشان از خود و از نظام خانواده و جامعه، امید به زندگی بهتر را در خانواده و جامعه افزایش دادهاند.
زنان هر دوران قصهها و روایتهای خاص خود را دارند، درعینحال قصه و روایتهای دورانی آنان ارجاعی به روایات و قصههای دوران پیشین است که با تجربه دوران کنونی، نو و تازه میشود. مانند دخترانی که الگوي جوان مادران خود هستند.
انسان به امید زنده است و امید همواره مطالبه مطلوبی است که در آینده تحقق مییابد. امید نوعی از خواستن است که براساس شناخت و اطمینان از قابلیت کارکردی نیروهایی در میدان وجود خود و سایر میدانهای مربوطه در وجود آدمی شکل میگیرد؛ امید پدیدهای ذهنی است که بر واقعیات استوار است و همواره رو به آینده دارد. امید بالقوه و فیالنفسه، حامل نقد وضعیت و حالیت اکنون و الان نیز هست. آرزو اما خواستن و مطالبه چیزهای محال است؛ زیرا شخص آرزومند به توان و کارکرد نیروهای درونی و توانش برای تحقق آن مطمئن نیست؛ ازاینرو برآوردهشدن آن را منوط به علل و عوامل بیرونی میکند. غیر از امید و آرزو، انسان با پدیده دیگری به نام آرمان مواجه است. آرمان مفهوم کلی از چیزی است که ایده نامیده میشود. ایدهآل به معنای کمال مطلوب است. شخص آرمانگرا کسی است که به استانداردهای بسیار بالاتر از آنچه در اکنون و حال عینیت یافته است، توجه دارد. افلاطون اولین کسی بود که بحث آرمان را مطرح کرد. شاید بتوان گفت آرمانها به منزله مفاهیم چندبُعدی و کلی از دسترس انسان دور هستند، اما به طور بالقوه دور از دسترس نیستند. با این تعاریف، وقتی به وقایع و چالشهایی
که پشت سر گذاشتیم نگاه کنیم، مطالبات برابریخواهی و عدالتجویی زنان را در هر سه مفهوم امید و آرزو و آرمان بهراحتی تشخیص میدهیم. زنان ایرانی در صد سال اخیر و بعد از پشتسرگذاشتن دو انقلاب و چندین جنبش اجتماعی - سیاسی خرد و کلان و جنگ و در چالش با ابعاد گوناگون عرصههای اقتصاد و سیاست و جامعه و فرهنگ، به شایستگیها و توانمندیهای درخور توجه و انکارناپذیری دست یافتند. توانمندیهایی که امید دستیابی به زندگی عادلانه و غیرفرودستانه را در وجود آنها برافروخت. زنان ایرانی توانستند آرمان عدالت اجتماعی را در برابری جنسیتی پی بگیرند. طرح افزایش مشارکت سیاسی زنان ایران؛ به هر اندازه که توانسته باشد مشارکت سیاسی زنان را افزایش داده باشد، گامی به جلو برداشته است. درعینحال زنان ایرانی با طرح این مطالبه توانستند مردم ایران را با مطالبات و موقعیت زنان در کشورهای درحالتوسعه و توسعهیافته آشنا کنند. دانستن وضعیت زندگی مردم، بهویژه زنان در جوامع دیگر به مردم ما کمک میکند که بدانند سازوکارهای قدرت چگونه عمل میکنند و چه امکاناتی برای مقاومت و رهایی دارند. براساس همین تجارب زیستهشده انسانی، مردم امکان این را مییابند
که تصمیم بگیرند چگونهزیستن خود را انتخاب کنند و این وجه بسیار امیدبخش تلاشها و مبارزات عدالتخواهانه و برابریطلبانه زنان است. واقعیت موجود درباره وضعیت کنونی زنان ایران این است که زنان ایرانی در جریان تلاش برای تغییر وضعیت فرودستانه تاریخی خویش توانستهاند در این باور که نهاد سیاست، بارزترین تجلیگاه قدرت مردانه است، شکاف ایجاد کنند. براساس این تجربه زیسته زنانه كه حضور زنان در عرصههای کلان تصمیمسازی و تصمیمگیریها در قوای مقننه و مجریه و قضائیه براساس امید به تغییر تبیین میشود، نه بر پایه توهمات و آرزوهای محالی که زنان خارج از توان خود ببینند و از دیو چراغ جادو تمنایش کنند.
ما زنان مسلما در سال گذشته ایدههای زیادی داشتیم که بسیاری از آنها به اندازه کافی برای تبدیلشدن به آرمان خوب نبودند؛ چون عملا قابلیت برافروختن امید در دلها و روان زنان را نداشتند. شاید با استفاده از تجربه سال پیش و سالهای پیشتر از آن، بهتر باشد در سال جدید ترکیبی از ایدهها و امیدها بسازیم و بهتدریج فکر کنیم چه چیزی میتوان به آنها اضافه و چه چیزی باید از آنها کم کرد؟ تلاشی تا حد امکان امیدوارانه برای سمتوسودادن به سوی زندگی برابر، براساس نیروها و توانی که در خود ساخته و پرورش دادهایم. تجربه سال 1394 و سالهای پیش از آن به ما زنان آموخته است نمیتوان در سر سودا و آرمان عدالت اجتماعی و هدف برابری جنسیتی داشت، اما در دل امیدی به برآوردهشدن آنها نداشت. برای دستیابی به بهترین نتیجه که برای ما زندگی براساس عدالت و آزادی است، باید بتوانیم وحدتی وجودی بین آنچه واقعا هستیم و آنچه امیدواریم باشیم برقرار کنیم. با وجود همه روایاتی که درباره مقاومتهای آرمانگرایانه و امیدوارانه زنان دیده یا خواندهایم؛ ناچار از باور این حقیقتیم که رابطه بین امید و توقعات، رابطهاي خطی است. افزایش سطح مطالبات زنان و گسترش این
مطالبات به حوزههایی که تا پیش از این دوران منحصرا به مردان تعلق داشت، نشاندهنده این واقعیت است که زنان توانستهاند جایگاه خود را از زن مکلف در خانه به موقعیت زن حقمدار در جامعه ارتقا دهند. آنها با افزایش توقعاتشان از خود و از نظام خانواده و جامعه، امید به زندگی بهتر را در خانواده و جامعه افزایش دادهاند.
زنان هر دوران قصهها و روایتهای خاص خود را دارند، درعینحال قصه و روایتهای دورانی آنان ارجاعی به روایات و قصههای دوران پیشین است که با تجربه دوران کنونی، نو و تازه میشود. مانند دخترانی که الگوي جوان مادران خود هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.