|

اقلیت‌های دینی میراث‌دار فرهنگ ایرانی

حجت‌الاسلام علی یونسی-دستیار ویژه رئیس‌جمهوری در امور اقوام و اقلیت‌ها

همیشه بر این اعتقاد بوده‌ام که به مسائل مربوط به اقوام و آنچه از آن با عنوان اقلیت‌های دینی در ایرانِ ما نام برده می‌شود، باید واقع‌بینانه و ریشه‌ای‌تر توجه و آن را تحلیل کرد. از این نظر، به‌کاربردن تعبیر اکثریت و اقلیت برای اقوام و ادیان و مذاهب، تعبیر مناسبی نیست؛ زیرا از نظر حقوقِ شهروندی و اصول قانون اساسی و قوانین موضوعه، هیچ‌کس در ایران اقلیت نیست. همه مساوی‌اند چراکه همه ایرانی هستند و به دلیل ایرانی‌بودن، از حقوق شهروندی برابر برخوردارند. در ایرانِ ما، برخلاف آن تبلیغاتی که در خارج از ایران می‌شود، اکثریت و اقلیتی وجود ندارد؛ البته در قانون اساسی، در آن فصلی که سخن از حقوق برخی اقشار شده و با هدف توجه و تصریح به حقوق شهروندی، عبارت اقلیت دینی به کار رفته است؛ اما این به‌ معنای تفکیک و درجه‌بندی و تفاوت در حقوق شهروندی نیست؛ البته تفاوت دینی و مذهبی وجود دارد و به رسمیت شناخته شده است؛ ولی تفاوت در حقوق شهروندی نداریم.
اقلیت‌های دینی در ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای همسایه و منطقه، از وضعیت و شرایط به‌مراتب بهتر و مناسبت‌تری برخوردارند. این اقلیت‌ها ریشه‌های تاریخی در این کشور دارند و بسیار قدیمی هستند و در پناه دولت‌های ایرانی و در کنار سایر اقشار، همواره زندگی مسالمت‌آمیز و بدون تبعیض و حساسیت، داشته‌‌اند و خوشبختانه از نظر فرهنگی این اقوام، در فرهنگ عمومی ایران ادغام شده‌‌اند و با همه مشارکت دارند و با سایر هم‌وطنان مسلمان خود زندگی می‌کنند، رفت‌وآمد و تعامل انسانی و اجتماعی دارند. کلیمی‌ها و حتی صابئین مندائی، بقایای اقوام منطقه هستند و قبل از شکل‌گیری دولت‌های باستانی در این منطقه سکونت داشته‌اند. کلیمی‌ها از زمان فتح بابل، مورد توجه کوروش قرار گرفته و به این منطقه انتقال داده شدند. ارامنه از اقوام دوران هخامنشیان هستند و مسیحیان نیز بیشتر از اروپا و سایر مناطق، در ایران ریشه داشته‌اند؛ بنابراین این گذشته تاریخی، از همه ایرانیان، یک ملتِ یک‌دست و واحد و یکپارچه و هم‌دل و وطن‌پرست ساخته است.
فرهنگ ایرانی و اسلام، مطلقا هیچ‌گونه نابردباری قومی و دینی را تحمل نمی‌کند و این سیاستی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز آمده و همواره رهبر کبیر انقلاب و مقام معظم رهبری نیز آن را تأیید کرده‌اند.
دولت یازدهم نیز بر پاک‌کردن ذهنیت‌ها از هرگونه اختلاف‌افکنی بین ادیان و اقلیت‌ها تأکید دارد و به دنبال دفاع از حقوق همه ملت ایران است که دراین‌راستا لایحه‌ای را با عنوان حقوق شهروندی به مجلس شورای اسلامی تقدیم خواهد کرد.
به صابئین مندائی اشاره کردم که شاید بسیاری از حضور چنین اقلیتی در ایران، بی‌اطلاع باشند؛ اما این اقلیت، متأسفانه فراموش شده است. اینان برخلاف تبلیغاتی که انجام شده و به آنان نسبت ستاره‌پرستی داده شده، اتفاقا اهل کتاب و پیروان حضرت یحیی هستند و در ایران و عراق، معتقدینی با حدود 30 هزار پیرو دارند و دارای کتاب آسمانی هستند و برای خود اصالتی دارند و جا داشت که در قانون اساسی، به آنها توجه می‌شد و ذکری از آنها به میان می‌آمد؛ بنابراین باید تلاش کرد پیروان این اقلیت نیز ضمیمه اقلیت‌های دینی شوند تا از مزایا و حقوق قانونی و اجتماعی بیشتر و قانونی‌تری برخوردار شوند، هرچند در شرایط حاضر نیز بی‌بهره از حقوق طبیعی اجتماعی نیستند؛ البته ما در حوزه دستیاری ویژه، در تمام جلسات از رهبران این اقلیت نیز دعوت می‌کنیم و مشکلات آنان را حل کرده‌ایم و در همایش‌ها و نشست‌های مشترک، کرسی نیز به آنان، اختصاص می‌دهیم و هم‌اکنون نیز در بهترین دوران خود به سر می‌برند؛ اما کافی نیست و باید توجه بیشتری به آنان شود.
درباره اقلیت‌های مسیحی و کلیمی نیز باید اشاره کنیم که قدیمی‌ترین مراکز کلیسا و کنیسه در ایران است و تعداد کلیساهای مختلف در ایران، به نسبت سرانه جمعیت، از همه دنیا بیشتر است و همه اقلیت‌ها در مراکز دینی خود آزاد هستند و دولت هم از برگزاری آیین‌های دینی آنان حمایت می‌کند و بودجه‌ای هم، هرچند کم، برای آنان پیش‌بینی می‌شود.
رهبران دینی اقلیت‌ها و نمایندگان‌شان با عالی‌ترین سطوح مسئولان از رهبری و رئیس‌جمهوری و وزرا ارتباط برقرار کرده و خواسته‌های خود را مطرح می‌کنند. به تعبیری باید گفت رابطه‌ای دوسویه میان اقلیت‌ها و دولت و حکومت وجود دارد. ممکن است کاستی‌هایی باشد؛ اما هیچ تضاد نگران‌کننده‌ای هم وجود ندارد. کاستی‌های یاد‌شده همه جای دنیا هست و امری طبیعی است و به مرور زمان در حال کاهش است.
اما در اینجا باید به نکته دیگری هم توجه داشته باشیم که اقلیت‌های دینی در ایران، به نسبت گذشته کاهش داشته‌اند و تعدادی مهاجر به سایر نقاط جهان داشته‌ایم و البته این فقط در میان اقلیت‌ها نبوده است؛ بلکه بسته به شرایط و به طور طبیعی، در میان هم‌وطنانِ مسلمان که اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند هم دیده می‌شود؛ اما به هر شکل، ما در جمهوری اسلامی حضور اقلیت‌های دینی و هم‌وطنان اقلیت خود را فرصت می‌شماریم و دولت به‌هیچ‌عنوان راضی به مهاجرت آنان نیست و هرچند این بخش از ایرانیان، با مهاجرت خود به خارج از کشور، حامل فرهنگ ایرانی هستند و در تنظیم روابط ایران با سایر کشورها می‌توانند نقش مهمی داشته باشند و فرهنگ ما را به‌خوبی نمایندگی کنند، اما دولت جمهوری اسلامی همچنان مایل به بازگشت آن بخش از اقلیت‌های مهاجر، به ایران است و فرصت استفاده از ظرفیت‌های علمی و فرهنگی و شهروندی و ... در کنار سایر هم‌وطنان، مغتنم است. درنتیجه برای تقویت این همدلی و یکپارچگی، لازم است با موانع سیاسی و فرهنگی وحدت، مبارزه کنیم و به موضع مشترک و ایده‌آل برسیم.
باید به وجود این‌همه مشترکات دینی و فرهنگی، که میان اقوام و مذاهب مختلف کشور وجود دارد، افتخار کنیم؛ اشتراکاتی که یأس و ناامیدی دشمنان نظام و انقلاب را فراهم کرده است.
در سال‌های گذشته تلاش‌های بسیاری برای برهم‌زدن اتحاد، همدلی و اشتراکات صورت گرفته؛ اما به دلیل وجود وحدت ملی در کشور، خوشبختانه این امر ناکام مانده و به جایی نرسیده است.
در یک جمله باید تأکید و تصریح کرد که اقوام و اقلیت‌های دینی، همواره میراث‌دار بخش مهمی از فرهنگ ایران‌زمین بوده و هستند و حفظ این میراث گرانبها و وحدت‌آفرین و امنیت‌بخش، وظیفه‌ای ملی و دینی و عقلی است.

همیشه بر این اعتقاد بوده‌ام که به مسائل مربوط به اقوام و آنچه از آن با عنوان اقلیت‌های دینی در ایرانِ ما نام برده می‌شود، باید واقع‌بینانه و ریشه‌ای‌تر توجه و آن را تحلیل کرد. از این نظر، به‌کاربردن تعبیر اکثریت و اقلیت برای اقوام و ادیان و مذاهب، تعبیر مناسبی نیست؛ زیرا از نظر حقوقِ شهروندی و اصول قانون اساسی و قوانین موضوعه، هیچ‌کس در ایران اقلیت نیست. همه مساوی‌اند چراکه همه ایرانی هستند و به دلیل ایرانی‌بودن، از حقوق شهروندی برابر برخوردارند. در ایرانِ ما، برخلاف آن تبلیغاتی که در خارج از ایران می‌شود، اکثریت و اقلیتی وجود ندارد؛ البته در قانون اساسی، در آن فصلی که سخن از حقوق برخی اقشار شده و با هدف توجه و تصریح به حقوق شهروندی، عبارت اقلیت دینی به کار رفته است؛ اما این به‌ معنای تفکیک و درجه‌بندی و تفاوت در حقوق شهروندی نیست؛ البته تفاوت دینی و مذهبی وجود دارد و به رسمیت شناخته شده است؛ ولی تفاوت در حقوق شهروندی نداریم.
اقلیت‌های دینی در ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای همسایه و منطقه، از وضعیت و شرایط به‌مراتب بهتر و مناسبت‌تری برخوردارند. این اقلیت‌ها ریشه‌های تاریخی در این کشور دارند و بسیار قدیمی هستند و در پناه دولت‌های ایرانی و در کنار سایر اقشار، همواره زندگی مسالمت‌آمیز و بدون تبعیض و حساسیت، داشته‌‌اند و خوشبختانه از نظر فرهنگی این اقوام، در فرهنگ عمومی ایران ادغام شده‌‌اند و با همه مشارکت دارند و با سایر هم‌وطنان مسلمان خود زندگی می‌کنند، رفت‌وآمد و تعامل انسانی و اجتماعی دارند. کلیمی‌ها و حتی صابئین مندائی، بقایای اقوام منطقه هستند و قبل از شکل‌گیری دولت‌های باستانی در این منطقه سکونت داشته‌اند. کلیمی‌ها از زمان فتح بابل، مورد توجه کوروش قرار گرفته و به این منطقه انتقال داده شدند. ارامنه از اقوام دوران هخامنشیان هستند و مسیحیان نیز بیشتر از اروپا و سایر مناطق، در ایران ریشه داشته‌اند؛ بنابراین این گذشته تاریخی، از همه ایرانیان، یک ملتِ یک‌دست و واحد و یکپارچه و هم‌دل و وطن‌پرست ساخته است.
فرهنگ ایرانی و اسلام، مطلقا هیچ‌گونه نابردباری قومی و دینی را تحمل نمی‌کند و این سیاستی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز آمده و همواره رهبر کبیر انقلاب و مقام معظم رهبری نیز آن را تأیید کرده‌اند.
دولت یازدهم نیز بر پاک‌کردن ذهنیت‌ها از هرگونه اختلاف‌افکنی بین ادیان و اقلیت‌ها تأکید دارد و به دنبال دفاع از حقوق همه ملت ایران است که دراین‌راستا لایحه‌ای را با عنوان حقوق شهروندی به مجلس شورای اسلامی تقدیم خواهد کرد.
به صابئین مندائی اشاره کردم که شاید بسیاری از حضور چنین اقلیتی در ایران، بی‌اطلاع باشند؛ اما این اقلیت، متأسفانه فراموش شده است. اینان برخلاف تبلیغاتی که انجام شده و به آنان نسبت ستاره‌پرستی داده شده، اتفاقا اهل کتاب و پیروان حضرت یحیی هستند و در ایران و عراق، معتقدینی با حدود 30 هزار پیرو دارند و دارای کتاب آسمانی هستند و برای خود اصالتی دارند و جا داشت که در قانون اساسی، به آنها توجه می‌شد و ذکری از آنها به میان می‌آمد؛ بنابراین باید تلاش کرد پیروان این اقلیت نیز ضمیمه اقلیت‌های دینی شوند تا از مزایا و حقوق قانونی و اجتماعی بیشتر و قانونی‌تری برخوردار شوند، هرچند در شرایط حاضر نیز بی‌بهره از حقوق طبیعی اجتماعی نیستند؛ البته ما در حوزه دستیاری ویژه، در تمام جلسات از رهبران این اقلیت نیز دعوت می‌کنیم و مشکلات آنان را حل کرده‌ایم و در همایش‌ها و نشست‌های مشترک، کرسی نیز به آنان، اختصاص می‌دهیم و هم‌اکنون نیز در بهترین دوران خود به سر می‌برند؛ اما کافی نیست و باید توجه بیشتری به آنان شود.
درباره اقلیت‌های مسیحی و کلیمی نیز باید اشاره کنیم که قدیمی‌ترین مراکز کلیسا و کنیسه در ایران است و تعداد کلیساهای مختلف در ایران، به نسبت سرانه جمعیت، از همه دنیا بیشتر است و همه اقلیت‌ها در مراکز دینی خود آزاد هستند و دولت هم از برگزاری آیین‌های دینی آنان حمایت می‌کند و بودجه‌ای هم، هرچند کم، برای آنان پیش‌بینی می‌شود.
رهبران دینی اقلیت‌ها و نمایندگان‌شان با عالی‌ترین سطوح مسئولان از رهبری و رئیس‌جمهوری و وزرا ارتباط برقرار کرده و خواسته‌های خود را مطرح می‌کنند. به تعبیری باید گفت رابطه‌ای دوسویه میان اقلیت‌ها و دولت و حکومت وجود دارد. ممکن است کاستی‌هایی باشد؛ اما هیچ تضاد نگران‌کننده‌ای هم وجود ندارد. کاستی‌های یاد‌شده همه جای دنیا هست و امری طبیعی است و به مرور زمان در حال کاهش است.
اما در اینجا باید به نکته دیگری هم توجه داشته باشیم که اقلیت‌های دینی در ایران، به نسبت گذشته کاهش داشته‌اند و تعدادی مهاجر به سایر نقاط جهان داشته‌ایم و البته این فقط در میان اقلیت‌ها نبوده است؛ بلکه بسته به شرایط و به طور طبیعی، در میان هم‌وطنانِ مسلمان که اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند هم دیده می‌شود؛ اما به هر شکل، ما در جمهوری اسلامی حضور اقلیت‌های دینی و هم‌وطنان اقلیت خود را فرصت می‌شماریم و دولت به‌هیچ‌عنوان راضی به مهاجرت آنان نیست و هرچند این بخش از ایرانیان، با مهاجرت خود به خارج از کشور، حامل فرهنگ ایرانی هستند و در تنظیم روابط ایران با سایر کشورها می‌توانند نقش مهمی داشته باشند و فرهنگ ما را به‌خوبی نمایندگی کنند، اما دولت جمهوری اسلامی همچنان مایل به بازگشت آن بخش از اقلیت‌های مهاجر، به ایران است و فرصت استفاده از ظرفیت‌های علمی و فرهنگی و شهروندی و ... در کنار سایر هم‌وطنان، مغتنم است. درنتیجه برای تقویت این همدلی و یکپارچگی، لازم است با موانع سیاسی و فرهنگی وحدت، مبارزه کنیم و به موضع مشترک و ایده‌آل برسیم.
باید به وجود این‌همه مشترکات دینی و فرهنگی، که میان اقوام و مذاهب مختلف کشور وجود دارد، افتخار کنیم؛ اشتراکاتی که یأس و ناامیدی دشمنان نظام و انقلاب را فراهم کرده است.
در سال‌های گذشته تلاش‌های بسیاری برای برهم‌زدن اتحاد، همدلی و اشتراکات صورت گرفته؛ اما به دلیل وجود وحدت ملی در کشور، خوشبختانه این امر ناکام مانده و به جایی نرسیده است.
در یک جمله باید تأکید و تصریح کرد که اقوام و اقلیت‌های دینی، همواره میراث‌دار بخش مهمی از فرهنگ ایران‌زمین بوده و هستند و حفظ این میراث گرانبها و وحدت‌آفرین و امنیت‌بخش، وظیفه‌ای ملی و دینی و عقلی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.