|

4 فصل بهارستان در سال آخر

مهدی قدیمی


بهارستان‌نشینانِ مجلس نهم در آخرین سالِ میهمان‌بودنشان در خانه ملت، روزهایی را از سر گذراندند که شاید کمتر نماینده‌ای در ادوار مجلس ایران، نظیرش را دیده باشد؛ روزهایی فشرده و داغ و حساس با طعم برجام؛ اما همه آنچه زیرِ سقف هرم بهارستان در این یک سال به وقوع پیوست همین‌ها نبود. ناگفته‌هایی گفته شد و باز هم بسیاری ناگفته ماند. آنچه در ادامه می‌خوانید، مروری است کوتاه بر همه آنچه زیر این هرمِ سبز در سال 94 اتفاق افتاد.

آغاز بین 2 توافق
بهار 94 با توافقی آغاز شد که بر همه شئون سیاست کشور سایه افکند. آخرین روز تعطیلات نوروزی بود که ظریف و موگرینی، بیانیه توافق لوزان را در مقابل دوربین‌ها قرائت کردند و سه روز بعد، یعنی 16 فروردین 94، اولین جلسه مجلس در سال جدید برگزار شد. دلواپس‌ها از فکت‌شیت آمریکایی‌ها انتقاد می‌کردند و ابراهیم کارخانه، نماینده همدان، خودش فکت‌شیت صادر کرد؛ اما میانه‌روها وزن غالب را داشتند و بعد از توافق لوزان، نمایندگانِ بیشتری به طیف میانه‌روهای حامی دولت و توافق پیوسته بودند. در همین‌ حال‌وهوا بود که سخنان پایان سال 93 رحمانی‌فضلی درباره پول‌های کثیف، او را به مجلس کشاند. رحمانی‌فضلی ابتدا گفت «صحبت من در جمع فرماندهان مبارزه با مواد مخدر بود و قرار نبوده است رسانه‌ای شود». اما کمی بعد، مدعی شد مطبوعات و رسانه‌ها سخنانش را تحریف کرده‌اند و اصلا چنین چیزی نگفته و البته درنهایت از واردات خودرو با سوءاستفاده از کمیته امداد امام خمینی هم خبر داد تا در میان تکذیب‌هایش، اشاره‌هایی تأیید‌آمیز هم داشته باشد. امیرآبادی‌فراهانی، نماینده قم، دراین‌باره گفته بود: «وزیر کشور برای پاسخ‌گویی درباره پول‌های کثیف در مجلس حاضر شد؛ اما به جای اینکه ابرو را درست کند، چشم را هم کور و عنوان کردند کمیته امداد، تعدادی ماشین خارجی مانند پورشه و «بی‌‌‌ام‌‌و» وارد کرده است که موجب بی‌اعتمادی مردم به این نهاد انقلابی و یادگار امام (ره) و کاهش درآمدهای کمیته امداد شده است». به جز رحمانی‌فضلی، علی جنتی هم در بهار 94 برای پاسخ‌گویی به سؤال جمعی از نمایندگانِ تندرو مجلس به بهارستان رفت. مسعود میرکاظمی سؤال را به نمایندگی از بقیه اعضای منتسب به جبهه پایداری مطرح کرد. آنها معتقد بودند وزارت فرهنگ و ارشاد، مخالف آزادی بیان عمل می‌کند و استنادشان هم برخورد با 9 دی و موارد مشابه بود. جنتی گفت منتشر‌نکردن خبر درباره پرونده کرسنت، تصمیم شورای‌عالی امنیت ملی بوده و خطاب به آنها كه به محدود‌کردن آزادی بیان متهمش می‌کردند گفت همین آقایان می‌گویند در دوره ما آزادی بیش‌ازحد به مطبوعات داده شده! اما به هر تقدیر نمایندگان اعلام کردند از پاسخ‌های او قانع نشده‌اند. آخوندی هم در همین ماه‌ها برای پاسخ‌گویی به سؤال رسایی درباره مسکن مهر به صحن آمد و توانست با پاسخ‌های خود مجلس را قانع کند. خردادماه هم طبق روال هرساله با انتخابات هیأت‌رئیسه مجلس شروع شد. دو تغییر در ترکیب هیأت‌رئیسه به این شکل حاصل شد که احمدرضا دستغیب به عنوان دبیر جدید، جایگزین حجت‌الاسلام سبحانی‌نیا و عبدالرضا مصری جایگزین بهروز نعمتی در بین ناظرین هیأت‌رئیسه شدند. لاریجانی هم که دیگر حداد هوس رقابت با او را نمی‌کرد، به‌راحتی برای هشتمین سال متوالی بر مسند ریاست پارلمان تکیه زد. چند روز بعد هیأت اروپایی به دیدار لاریجانی آمدند و نوع پوشش یکی از زنان این هیأت، بهانه‌ای برای شروع حملات مجدد تندروها به لاریجانی فراهم کرد.
داغ‌ترین تابستان مجلس
اما بهار آرامِ مجلس، با رسیدن به تابستان، رنگ‌و‌بویی دیگر یافت. اولین روزهای تابستان با استیضاح علی‌اصغر فانی آغاز شد و شاید این از شانس خوب فانی بود که در روزهای قبل از توافقِ بزرگِ هسته‌ای پای استیضاح آمد. او در شرایطی که مطابق معمولِ همه دولت‌ها، انتقاد از وزارت آموزش‌وپرورش، امری فراجناحی بود، توانست باز هم از مجلس رأی اعتماد بگیرد و پس‌ازآن مجلس با تعطیلات به استقبال دور نهایی مذاکرات هسته‌ای رفت. پایان مذاکرات و رسیدن به توافق نهایی و صدور قطع‌نامه، آغاز آخرین دور تلاش‌های مخالفان بود؛ تلاش‌هایی که داغ‌ترین روزهای مجلس نهم را رقم زد. ماجرا از آنجا آغاز شد که کمیسیون ویژه‌ای برای بررسی برجام در مجلس تشکیل شد. کمیسیونی 15‌نفره که اکثریتش در اختیار مخالفان برجام قرار گرفت؛ البته قرار بود نقوی‌حسینی به عنوان عضو فراکسیون رهروان، در این کمیسیون تابع نظرات فراکسیونی باشد که اعضایش به او رأی داده‌اند؛ اما با چرخش او به سمت تیم زاکانی، تعادل بهم خورد و نه‌تنها ریاست کمیسیون به زاکانی رسید، بلکه گزارش نهایی کمیسیون نیز از سوی تیم معتمد زاکانی که گفته می‌شد از نزدیکان سعید جلیلی هستند، تهیه شد. گزارشی که به‌شدت علیه برجام بود و در روز تصویب آن در کمیسیون ویژه، مسعود پزشکیان، غلامرضا تاجگردون، منصور حقیقت‌پور، علاءالدین بروجردی و منصوری‌آرانی، با اعتراض، جلسه کمیسیون را ترک کردند تا در تصویب این گزارش نقش نداشته باشند. آنها هم‌زمان با انتشار گزارش، نامه‌ای خطاب به مردم منتشر کردند و در آن، خطاب به ملت، از دستاوردهای برجام نوشتند و از تهیه گزارشی به نام مجلس، از سوی تیم‌های خاصِ بیرون مجلس انتقاد کردند؛ اما ماجرا همین‌جا تمام نشد. مهلت تصمیم‌گیری نظام درباره اجرای توافق، رو به اتمام بود و تصمیم بر آن شده بود تا به جای تصویب برجام در مجلس و تبدیل آن به یک قانون، فقط قانونی درباره چگونگی اجرای برجام به تصویب مجلس برسانند. برای این منظور هم طرحی با عنوان «اقدام متناسب ایران در اجرای برجام» با همکاری مجلس و دولت و شورای‌عالی امنیت ملی آماده شد. مخالفان برجام، با ابزار قراردادن گزارش تهیه‌شده در کمیسیون برجام، وارد
شرط و شروط با علی لاریجانی شدند. آنها گفته بودند به شرطی حاضرند به دوفوریت طرح موردنظر دولت و شورای‌عالی امنیت ملی رأی بدهند که پیش‌ازآن، گزارش کمیسیون برجام در صحن علنی قرائت شود. علی لاریجانی این شرط را پذیرفت و در روز موعود، ابتدا زاکانی برای قرائت گزارشش پشت تریبون قرار گرفت. وقتی نطق طولانی زاکانی به پایان رسید، دستورکار بعدی یعنی رأی‌گیری برای دوفوریت طرحِ اقدام متناسب ایران در اجرای برجام قرائت شد؛ اما نتیجه رأی‌گیری حکایت از عهدشکنی مخالفان برجام داشت. آنها به دوفوریت رأی ندادند تا طرح با یک فوریت اعلام وصول شود. وقت تنگ بود و کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در 48 ساعت این طرح را بررسی و به صحن ارجاع داد؛ اما کارشکنی‌های مخالفان ادامه داشت. وقتی بررسی کلیات طرح در دستورکار جلسه بعدی قرار گرفت، چهار ساعت تنش و التهاب بر صحن حکم‌فرما شد. کار به تهدید صالحی به دفن زیر سیمان کشید و هر دو طیف، هرچه داشتند به میدان آوردند؛ اما درنهایت، رأی‌گیری به نفع حامیان برجام به پایان رسید و البته این هم پایان راه نبود. یک روز بعد قرار بود جزئیات طرح بررسی شود و مخالفان برای این روز هم برنامه‌ای ویژه داشتند و برای این طرح که یک ماده‌واحده و 9 بند داشت، بیش از 200 پیشنهاد آماده کرده بودند. هدف، مشخص بود: بررسی باید آن‌قدر طول بکشد که به پایان نرسد؛ اما صبح روزی که بررسی جزئیات در دستورکار قرار گرفت، رئيس مجلس ورق را برگرداند. بلافاصله بعد از آغاز جلسه، علی لاریجانی اعلام کرد با توجه به هماهنگی‌های به‌عمل‌آمده در شورای‌عالی امنیت ملی و کسب نظر دفتر مقام معظم رهبری، بنا بر این شده که همین ماده‌واحده و بندهایش با اِعمال چند تغییر به تصویب برسد. اشک‌های علی‌اصغر زارعی و چهره مغموم زاکانی و رسایی و نبویان که در گوشه‌ای از سن نشسته بودند، در کنار فریادهای کوچک‌زاده که می‌گفت این تصمیم لاریجانی و شمخانی و حجازی است، نه نظر رهبری، در قاب این روزِ مجلس ثبت شد تا برجام در روزهای داغ مجلس به فرجام برسد. این اوج فعالیت تابستانی بهارستان‌نشینان بود.
پاییزی‌ترین پاییز
و زمستانِ مجلس
عبور از گردنه برجام، گویا پایان کار مجلس نهم بود؛ مجلسی که حالا دیگر استیضاح عباس آخوندی در مهرماه هم تنورش را گرم نکرد. آخوندی باز هم از مجلس رأی اعتماد گرفت و این‌بار بیشتر از روزی که به عنوانِ وزیر کابینه روحانی معرفی شده بود. از اینجا به بعد، مهم‌ترین مسائلی که در مجلس پیگیری می‌شد، درخواست از دولت برای ارائه لایحه بودجه و لایحه برنام ششم توسعه بود؛ درخواست‌هایی که البته از سوی دولت با توجیه‌های مختلف، مورد توجه قرار نمی‌گرفت. تغییرات قانون انتخابات در این مدت هم دوباره در مجلس بررسی شد؛ اما شورای نگهبان باز هم به آن ایراد گرفت. از دیگر کارهایی که در ماه‌های آخر امسال در بهارستان انجام شد، تصویب قانون جرم سیاسی بود؛ قانونی که بعد از گذشت 37 سال از انقلاب، «جرم سیاسی» را در نظام به رسمیت شناخت؛ اما درباره تعریف جرم سیاسی، برای جلب نظر شورای نگهبان، تن به تعاریفی داد که مورد انتقاد حقوق‌دانان مستقل قرار گرفت. ابوالفضل ابوترابی، نماینده نجف‌آباد و عضو کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس، تأثیرگذارترین نماینده در تصویب این قانون بود و بعد از قریب به دو سال پیگیری، توانست آن را به صحن بیاورد. او در پاسخ به منتقدان گفت مهم‌ترین چیز به رسمیت شناخته‌شدن و قانونی‌شدن جرم سیاسی بود و ازاین‌پس، راه برای اصلاح ایرادات آن باز است. خزان مجلس نهم اما، در صحن اتفاق نیفتاد؛ بلکه در آستانه انتخابات مجلس دهم و پس از بررسی کاندیداهای ثبت‌نام‌شده، نتایجی که از سوی شورای نگهبان اعلام شد، برگ‌ریزان مجلس نهم بود. به جز چهره‌هایی مانند روح‌الله حسینیان، محمدرضا باهنر، دکتر مرندی و رضا عبداللهی که قدیمی‌ترین نماینده مجلس بود و در انتخابات ثبت‌نام نکرد، رد صلاحیت‌ها نیز دامن‌گیر بسیاری از نمایندگان فعلی شد. از طیف تندروهای مخالف دولت، تنها حمید رسایی بود که در همه مراحل از هیأت‌های اجرائی تا هیأت نظارت و شورای نگهبان رد صلاحیت شد؛ اما در بین میانه‌روها، نمایندگان بسیاری رد صلاحیت شدند. پس‌ از اینکه حدود 50 نفر از نمایندگان در بررسی‌های شورای نگهبان رد صلاحیت شدند، حدود نیمی از این افراد در رایزنی‌های بعدی توانستند جواز حضور در انتخابات را دریافت کنند و نیمی دیگر از ورود به انتخابات بازماندند. این‌گونه بود که مجلس در ماه‌هایی که آمار غیبت نمایندگانش روز‌به‌روز افزایش می‌یافت و از شور همیشگی در صحن هم خبری نبود، با تعطیلاتی سه‌هفته‌ای به استقبال انتخابات رفت.
ویژه‌های سال
اما در آخرین سالِ عمر مجلس نهم، که داغ‌ترین سال عمر این مجلس نیز بود و روزهایی هیجان‌انگیزتر از رأی اعتماد کابینه و استیضاح فرجی‌دانا و نطق مطهری که فرازهای سال‌های پیشین این مجلس بودند را در خود داشت، چهره‌ها و رویدادهایی نیز بودند که به صورت منحصربه‌فرد و ویژه در تاریخ مجلس نهم ثبت شدند. در ادامه مروری داریم بر این نام‌ها و رویدادها.
جنجال سال
بدون هیچ تردیدی، جلسه روز یکشنبه 19 مهرماه، خاص‌ترین و درعین‌حال جنجالی‌ترین جلسه مجلس نهم بود. روزی که بررسی کلیات طرح اقدام متناسب و متقابل جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام، به صحنه تقابل تمام‌عیار موافقان و مخالفان تبدیل شد. روزی که زاکانی، کارگردان و روح‌الله حسینیان، شوالیه مخالفان بود و نادران و بذرپاش و رسایی و کریمی‌قدوسی و دیگر همراهان این قافله هم هرچه داشتند به میدان آوردند. زاکانی حتی در تذکری، منکر جلسه شورای‌عالی امنیت ملی که مورد اشاره لاریجانی بود، شد و لاریجانی هم اعلام کرد در آن جلسه، خودِ زاکانی هم حضور داشته است. تماس تلفنی با دبیرخانه شورای‌عالی امنیت ملی برای تکذیب سخنان زاکانی که مدعی بود دبیرخانه شورای‌عالی امنیت ملی هم با این طرح موافق نیست، از حاشیه‌های آن روز بود. لاریجانی همان لحظات بود که گفت من مخالف رد برجام هستم و برخی از آقایان صراحتا گفته‌اند که دنبال رد برجام هستند. زاکانی اصرار داشت نظر دبیرخانه روی این طرح نیست و «دوست عزیزی که در دبیرخانه است» این خبر را به او داده، لاریجانی هم تأکید داشت همان دوست عزیز، شب گذشته، خط‌به‌خطِ طرح را چک کرده و شمخانی نیز این طرح را با جزئیات دیده و تأیید کرده است؛ اما این پایان ماجرا نبود. از دقیقه اول بررسی تا پایان آن، دست‌های حسینیان و رسایی و کوچک‌زاده و قاسم جعفری و بسیاری دیگر از هم‌طیف‌های این نمایندگان، به نشانه اخطار و تذکر بالا بود. حسینیان می‌گفت برجام باعث سلطه بیگانگان بر کشور می‌شود و مغایر قانون اساسی است. زاکانی هم در نطق خود با ادبیاتی دوپهلو گفت ما تیم مذاکره‌کننده را به خیانت متهم نمی‌کنیم؛ ولی لازم نیست اگر تیمی نتوانست حق ملت را ادا کند، ملت زیر بار برود. حسین طلا هم با این ادعا که «رد برجام به معنای رد توافق هسته‌ای نیست»، خواستار رد برجام بود. در این سو هم ستاره تیم موافقان، کاظم جلالی بود که در نطق خود به مخالفان جواب داد و دوران هشت‌ساله احمدی‌نژاد و مذاکرات بی‌حاصل جلیلی و حمایت‌های مخالفانِ برجام از آن سیاست‌ها را به یادشان آورد و گفت: «در دولت گذشته هیچ صدای مخالفی به جز صدای دکتر لاریجانی نسبت به عملکرد دولت گذشته بلند نمی‌شد. در آن مقطع رؤسای جمهور دو کشور ترکیه و برزیل در پیشنهادی خواستار خروج سوخت از ایران و بعد فروش سوخت به ایران بودند؛ چون دولت با این پیشنهاد موافق بود؛ اما تنها صدای مخالف، صدای دکتر لاریجانی بود. یکی از مقامات ارشد دولت قبل به بنده گفت چرا لاریجانی مخالفت می‌کند. ما پس از تحویل سوخت، مجددا سوخت تولید می‌کنیم. متأسفانه در آن مقطع هیچ صدایی از مخالفت اصولگرایان بلند نشد». اما نقطه اوج ماجرا در آن روز تاریخی، زمانی بود که علی‌اکبر صالحی از صندلی کنار دست ظریف بلند شد و پشت تریبون رفت تا به عنوان نماینده دولت، نظر دولت را درباره این طرح بیان کند؛ اما این صالحی، صالحی همیشه نبود. با بغض سخن گفت و تا مرز گریستن رفت وقتی می‌گفت مرا تهدید کرده‌اند روی تو بتن می‌ریزیم و در رآکتور اراک دفن می‌کنیم. فرج‌الله عارفی و دخیل عباس زارع‌زاده در این لحظه به سمت تریبون حمله کردند و بر سر صالحی فریاد زدند. صالحی قسم جلاله یاد می‌کرد و درباره غیر‌تخصصی‌بودن و نادرست‌بودن بند‌بندِ سخنان مخالفان توضیح می‌داد. او گفت حال که قرار است روی من سیمان ریخته شود و من دفن شوم، بگذارید برخی صحبت‌هایم را بگویم تا آیندگان بدانند و قضاوت کنند که ما چگونه در اوجِ عزت مذاکره کردیم.
در پایان مذاکراتِ نفس‌گیر این خاص‌ترین روز مجلس نهم، کلیات طرح نحوه اجرای برجام به رأی گذاشته شد و با 139 رأی موافق و 100 رأی مخالف و 12 رأی ممتنع از 253 نماینده حاضر در جلسه، به تصویب رسید و یک روز بعد هم با مدیریتی که در مجلس اصولگرا، فقط علی لاریجانی از عهده‌اش برمی‌آمد، جزئیات این طرح در کمتر از یک ساعت به تصویب رسید؛ اقدامی که لاریجانی و یارانش به واسطه آن، حسابِ خود را از اصولگرایان جدا کردند.
پدیده سال
شاید برای بررسی فردی که می‌تواند به عنوان پدیده سال مجلس معرفی شود، ذهن‌ها معطوف به نام‌های جنجالی شود؛ افرادی که همواره با نطق‌ها و موضع‌گیری‌های خود، حاشیه‌ساز می‌شوند و مستعد انتخاب به عنوان پدیده‌های هر سال مجلس هستند؛ اما این‌بار محمدحسن ابوترابی فرد، نایب‌رئیس همیشه آرام مجلس بود که در بزنگاهی خاص، با سخنان خود همه را متعجب کرد. او که یکی از اعضای کمیسیون ویژه بررسی برجام بود و حتی مانند دیگر میانه‌روهای این کمیسیون حاضر نشده بود در اعتراض به گزارش کمیسیون، جلسه را ترک کند، در جریان جلسات این کمیسیون با سعید جلیلی و تیم مذاکره‌کننده قبلی شگفتی‌ساز شد. در آن جلسه پس ‌از آنکه سعید جلیلی انتقادات مختلف خود را از برجام مطرح کرده بود، محمدحسن ابوترابی‌فرد در سخنانی غیر‌منتظره خطاب به او گفته بود: «بنده تفاوت ویژه‌ای بین دو مقطع مذاکرات می‌بینم. مقطعی که شما مدیریت تیم را برعهده داشتید کمترین نقد و مباحثه‌ای در آن زمان صورت نمی‌گرفت و مقطعی که امروز ما دارای فضای نقد شده‌ایم که شخصا این فضا را می‌پسندم. اعتقاد بنده این است که اگر در آن زمان سه قطع‌نامه به تصویب رسید، نقد و بررسی‌هایی صورت می‌گرفت، می‌توانستیم به نقش دولت که نقشِ بازدارنده داشت، کمک کنیم. ما بارها از شما برای حضور در کمیسیون امنیت دعوت کردیم؛ اما شما تنها یک‌بار در جلسات حضور پیدا کردید. اگر اجازه می‌دادید بحث و مباحثه‌ای صورت می‌گرفت، احتمال داشت تصویب قطع‌نامه 1929 به تأخیر بیفتد یا حتی تصویب نمی‌شد. اگر مفاد قطع‌نامه 2231 (قطع‌نامه‌ای که بعد از برجام برای لغو همه قطع‌نامه‌های قبلی صادر شد) را ببینیم نظرها نسبت به نقدها تغییر می‌کند. اولا فرمودید لغو نیست و از واژه تعلیق در قطع‌نامه استفاده شده است، درصورتی‌که در قطع‌نامه صریحا تحت عنوان لغوها مفادی آمده است که در این قطع‌نامه از لغو تمام قطع‌نامه‌های گذشته نام برده است. در بند 8 قطع‌نامه آمده است وفق ماده 41 منشور ملل متحد تصمیم گرفته می‌شود که در 10 سال پس از روز توافق برجام به نحو تعیین‌شده، تمام مفاد این قطع‌نامه باید لغو شود. هیچ‌کدام از قطع‌نامه‌های مذکور در بند فصل 7 منشور ملل متحد نباید ادامه پیدا کند. به نظر من این دستاوردها، پیروزی یک نظام بر همه قدرت‌های مسلط در جهان است». ابوترابی‌فرد همچنین در پاسخ به این ادعای جلیلی که گفته بود در زمان او ایران ذیل فصل 7 قرار نگرفته نیز گفت: «در قطع‌نامه 1929 به‌صراحت آمده است که این قطع‌نامه ذیل بند 41 فصل هفت از منشور سازمان ملل است. آنها به‌روشنی ما را ذیل فصل 7 آورده‌اند؛ اما شما می‌فرمایید بدون احراز تهدید امنیت و صلح بین‌الملل نمی‌توانند ذیل این فصل ایران را بیاورند اما آنها دقیقا این کار را کرده‌اند، وقتی در متن قطع‌نامه هست قابل انکار نیست». شاید برای پی‌بردن به غیر‌منتظره‌بودن رفتار ابوترابی‌فرد، کافی باشد بدانیم یکی از اعضای تیم مذاکره سعید جلیلی در مقابل سخنان نایب‌رئیس مجلس، لب به خندیدن باز کرده و ابوترابی‌فرد در واکنش به لبخندهای طعنه‌آمیز این فرد گفته است: «با لبخند هم این موضوع حل نمی‌شود. در قطع‌نامه 2231 فصل 7 عنوان نشده است و تنها به بند 41 اشاره می‌شود؛ چراکه می‌خواهند مفاد این بند را نقض کنند».
اعتراض سال
خروج پنج عضو کمیسیون برجام از این کمیسیون در شب اعلام گزارش یک‌طرفه مخالفان برجام، مهم‌ترین رویداد اعتراضی امسال در مجلس بود. رویدادی که نام غلامرضا تاجگردون، مسعود پزشکیان، عباسعلی منصوری‌آرانی، منصور حقیقت‌پور و علاءالدین بروجردی پای آن ثبت شد. پس‌ از این اقدام و واکنش‌هایی که از سوی زاکانی و نقوی‌حسینی نسبت به این پنج نفر رخ داد، منصوری‌آرانی و تاجگردون در راهروهای مجلس و در جمع خبرنگاران، دست به افشاگری زدند و اعلام کردند این گزارش را تیمی خاص در خارج از مجلس تهیه کرده است. منصوری‌‌آرانی گفت زاکانی نظر کارشناسی اعضای موافق برجام در کمیسیون را خنده‌دار توصیف کرده و آنها را کنار گذاشته است. در میان این پنج نفر، تلاش‌های مستمر منصوری‌آرانی در طول مذاکرات دوساله در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، باعث شده بود تا در روز تصویب نهایی برجام در مجلس، بسیاری از نمایندگان موافق، با در آغوش کشیدن این تیمسار ارتش، از او قدردانی کنند.
اخراجی سال
ماجرای بررسی برجام در کمیسیون ویژه در کنار همه حاشیه‌هایش، یک عاقبتِ بد هم برای نقوی‌حسینی داشت. او که در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 در ستاد سعید جلیلی مسئولیتی کلیدی داشت، همچنان به دلیل همراهی با فراکسیون رهروان ولایت (طیف نزدیک به لاریجانی) در سال‌های گذشته در میان طیف میانه‌رو جایگاه مقبولی داشت؛ اما از سال 93 روند گرایش شدیدش به تندروها آغاز شد. او یکی از چهره‌های مؤثر در استیضاح فرجی‌دانا بود و روند گرایش او به سمت تندروها آن‌قدر شدت گرفت که در انتخابات سالانه کمیسیون امنیت ملی، از سمت سخنگویی این کمیسیون نیز کنار گذاشته شد؛ اما کمیسیون برجام برای نقوی‌حسینی فرصتی دوباره بود تا این‌بار به عنوان سخنگوی این کمیسیون، تریبونی جدید برای حمله به سیاست خارجی دولت بیابد. او البته به همین حد هم قناعت نکرد و حتی در میان جمعی از معترضان به برجام که برای تجمع مقابل مجلس سازمان‌دهی شده بودند نیز حاضر شد و اقدام به سخنرانی کرد و از تمایلش به رد برجام سخن گفت. این موارد که همگی برخلاف مصوبات فراکسیون رهروان ولایت بود، وقتی با عهد‌شکنی او در رأی‌گیری‌های کمیسیون برجام همراه شد، فراکسیون رهروان را مجاب کرد تا رسما اخراج نقوی‌حسینی را از این فراکسیون اعلام کنند.
تجمع سال
هرچند تجمع‌های صنفی و امثال آن در مقابل مجلس، امر جدیدی نیست و تقریبا هم‌زمان با هریک از جلسات علنی، برخی از اقشار مردم برای پیگیری مطالبات‌شان مقابل مجلس تجمع می‌کنند، اما در سالی که گذشت، یکی از این تجمع‌ها با حواشی زیادی همراه شد. درحالی‌که با تغییرات ایجادشده در دیوارکشی‌ها و مسیر رفت‌وآمد مجلس، محل تجمع‌ها هم به درِ شمال‌شرقی منتقل شده، در آخرین روز تیرماه، جمع بسیار زیادی از معلمانِ سراسر کشور پس از هماهنگی‌های به‌عمل‌آمده از سوی کانون صنفی معلمان، در این محل گرد هم آمدند؛ اما برخورد فیزیکی مأموران نیروی انتظامی با این افراد و بازداشت ده‌ها نفر از آنها، با واکنش برخی از نمایندگان همراه شد. حجت‌الاسلام ابوترابی‌فرد که اداره جلسه آن روز را برعهده داشت، خواستار رسیدگی به وضعیت معلمان شد و علی مطهری هم بلافاصله در مصاحبه با خبرگزاری خانه ملت از بازداشت معلمان انتقاد کرد. هرچند معلمان بازداشت‌شده همان روز آزاد شدند، اما معلمان به برخوردهای صورت‌گرفته اعتراض داشتند و این اعتراض آنها یک ‌بار هم از سوی دهدشتی در نطق میان‌دستور مطرح شد. درنهایت این تجمع که به لحاظ تعداد تجمع‌کنندگان، یکی از بزرگ‌ترین تجمع‌های صورت‌گرفته مقابل مجلس نهم بود، با خاطره‌ای تلخ پایان یافت و به این وسیله از دیگر تجمع‌های سال، متمایز شد.
تحقیق‌و‌تفحص سال
مجلس نهم در سال 94، نتوانست بسیاری از تحقیق‌و‌تفحص‌ها را به پایان برساند؛ اما در واپسین روزها، قبل از تعطیلات زمستانی، مهدی دواتگری، رئیس کمیته تحقیق‌وتفحص از ستاد سوخت، با برگزاری نشستی خبری، از پایان‌یافتن این تحقیق‌و‌تفحص و برخی نتایج آن خبر داد؛ تحقیق‌و‌تفحصی که در آن فهرستی از تخلفات رویانیان در زمان ریاست ستاد سوخت، تشریح شده است. هزینه‌کردن از بودجه ستاد سوخت برای بعضی از سفرهای خارجی افراد‌ و مقامات، بعضی مساجد‌ و امامزاد‌ه‌ها، پرد‌اخت پاد‌اش‌ها و سکه‌ها و همچنین پرداخت 33 میلیارد‌ ریال به شرکت تعاونی خد‌مات بازرگانی، 17 میلیارد‌ ریال به اتحاد‌یه سراسری تاکسی‌رانی، 500 میلیون تومان برای یک هیأت کشتی د‌ر یکی از شهرهای استان مازند‌ران، سه میلیارد‌ ریال به رئیس فد‌راسیون فوتبال، 660 میلیون ریال به حساب رئیس فد‌راسیون وقت کشتی، 300 میلیون ریال به حساب وقت نهاد‌ ریاست‌جمهوری و هفت میلیارد‌ ریال به حساب باشگاه فرهنگی -ورزشی استقلال تهران، فقط بخشی از این موارد بود. بخش مهم‌تر مربوط به تخلف هزار میلیاردی در اسقاط خودروها و همچنین صدور گواهی‌های خاص برای واردات بدون‌تعرفه خودروهای خارجی بود. دراین‌بین پرده از پرداخت بیش از 10 میلیارد تومان با دستور يكي از وزراي دولت احمدی‌نژاد به یک شرکت صوری نیز برداشته شد؛ ماجرایی که به گفته دواتگری، پرونده‌اش همچنان باز اما در صلاحیت دادگاه ویژه روحانیت است.
پرونده سربه‌مُهر سال
شاید بتوان گفت امیر خجسته، رئیس کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس، امسال بسیار پرکار بود و البته بخش عمده تلاش‌هایش، به ثمر ننشست. کمیسیون تحت ریاست او، امسال طرح استانی‌شدن انتخابات را به صحن مجلس آورد؛ طرحی که می‌توانست سازوکار و حتی سرنوشت انتخابات مجلس را دگرگون کند و با تلاش‌های بسیار در صحن بهارستان به تصویب رسید؛ اما شورای نگهبان آن را رد کرد. طرح اصلاح قانون انتخابات مجلس نیز از دلِ همین کمیسیون بیرون آمد و باز هم پس از تلاش بسیار و تصویب در صحن، از سوی شورای نگهبان به مجلس بازگشت داده شد. لایحه دولت برای تعیین منابع مالی کاندیداهای انتخابات نیز به کمیسیون شوراها ارجاع داده شد و پس‌ازآن هیچ‌گاه نوبت بررسی آن در صحن علنی فرا نرسید؛ اما به ‌موازات همه این کارها، امیر خجسته پرونده‌ای خاص را نیز پس از دو سال پیگیری، در سال 94 به نتیجه رساند: تحقیق‌و‌تفحص از بنیاد شهید؛ تحقیق‌و‌تفحصی که کارشکنی‌ها برای تصویب‌نشدنش در کمیسیون و ارجاع‌نشدنش به صحن علنی، بارها اعتراض خجسته را برانگیخت؛ اما این اعتراض‌ها فایده‌ای نداشت. در میان افرادِ مخالف خجسته در هیأت تحقیق‌و‌تفحص، مصری، نماینده کرمانشاه و سخنگوی هیأت‌رئیسه مجلس بود که در چند نوبت علیه مستندات این تحقیق‌و‌تفحص مصاحبه کرد؛ اما پس از مدتی دو طرف توافق کردند موضوع را در رسانه‌ها مطرح نکنند. درنهایت و پس از ماه‌ها اصرار خجسته به کارشکنی و اعمال فشار از بیرون و داخل مجلس، او در نطق روز سه‌شنبه سوم آذر خود، گفت: «با تحقیق‌و‌تفحص انجام‌شده از بنیاد شهید 30 هزار برگ سند با حجم کاری بالای 110 هزار ساعت به دست آمد که در این راه همکاران به صورت شبانه‌روزی کار کردند و تمامی تلاش‌ها بر این بود که این تفحص قرائت شود. عوامل متعددی ازجمله تهدید، تطمیع و فشارهای سنگین سیاسی در این موضوع دخیل است که ما بسیار تحمل کردیم تا انتظار مردم مبنی بر قرائت تفحص عملی شود. طبق قرار قبلی قرار بود در 24 آبان جلسه هیأت تحقیق‌و‌تفحص برگزار شود؛ اما آقایان حضور پیدا نکردند. در آن جلسه قرار بود تفحص به تصویب برسد و سپس در صحن علنی قرائت شود. جلسه‌ای که تشکیل نشد و به جای آن مصاحبه‌هایی بدون مستندات و با حب‌و‌بغض انجام شد. گزارش تحقیق‌و‌تفحص ناظر بر 30 هزار برگه سند است. گزارش مفصل تفحص بالغ بر هزار و 100 صفحه و گزارش خلاصه آن 20 تا 30 صفحه است. حال می‌گویند که این گزارش، بدون مستندات و با حب‌و‌بغض تهیه شده است؛ چرا این مصاحبه‌ها و صحبت‌ها را مطرح و به‌گونه‌ای رفتار می‌کنید که بگویند تحقیق‌و‌تفحص، خاصیتی ندارد؟ چرا رفتارها به‌گونه‌ای است که باید فشارهای بیرونی در ما اثر بگذارد؟ آیا اتفاقات بیمه دی، سازمان اقتصادی کوثر و اتفاقات بانک دی، مستندات ندارد؟ آیا بازگرداندن صدها میلیارد تومان از طریق صرافی بانک دی نشان‌دهنده نبود مستندات است؟ آیا پیدا‌شدن دست سلطان شکر در شرکت اقتصادی سبحان و جعل درصد جانبازی با فشارهای سیاسی مبتنی بر اعترافات مکتوب آنها در دادگاه‌ها، نشان از وجود حب‌وبغض است؟ پس چرا بدونِ مدرک حرف می‌زنید؟». اما پایان نطق خجسته، به معنای بی‌سرانجام‌ماندن دو سال تلاش برای رمزگشایی از پرونده‌ای بود که چهره‌هایی همچون جعفرزاده ایمن‌آبادی معتقد بودند اگر منتشر شود، مردم خواهند دید که تخلفات انجام‌شده در بنیاد شهید از تخلفات تأمین اجتماعی دوران مرتضوی و تخلف سه هزار میلیاردی نیز بیشتر است. خجسته در پایانِ نطق خود گفت: «با توجه به شرایط موجود در کمیته، مستندات را به هیأت‌رئیسه ارائه می‌دهم تا هر طور صلاح می‌دانند عمل کنند. دیگر بیشتر از دو سال نمی‌توان تحقیق‌و‌تفحص را معطل نگه داشت و با فشارها اجازه قرائت آن را نداد. امروز مستندات را به رئیس مجلس می‌دهم تا هر جور صلاح می‌دانند عمل کنند». پس ‌از آن روز، هر بار که درباره این تحقیق‌و‌تفحص از خجسته سؤال شد، او تنها گفت: «در اختیار هیأت‌رئیسه است. از هیأت‌رئیسه بپرسید!».
نطق سال
در میان نطق‌های مجلس معمولا بخش عمده نطق‌ها به حوزه‌های انتخابیه تعلق دارد؛ حتی بسیاری از نمایندگانی که به نطق‌های سیاسی مشهورند هم در سال آخر مجلس، بیشتر مسائل حوزه انتخابیه را در نطق‌ها بیان می‌کنند تا هم از گزند رد صلاحیت‌ها در امان بمانند و هم به واسطه این نطق‌ها، پالس‌هایی مثبت برای مردم حوزه انتخابیه خود ارسال کنند؛ اما دراین‌بین و در ماه‌های پایانی سال، حسین دهدشتی که تاکنون به دلیل پیگیری پرونده تحقیق‌و‌تفحص از تأمین اجتماعی و پرونده بابک زنجانی مشهور بود و در یک سال گذشته به دلیل مسائل مربوط به مناطق آزاد، منتقد ترکان و برخی از دولتمردان دولت روحانی نیز شده، نطقی خاص داشت. او در نطق میان‌دستور روز یکشنبه 22 آذرماه خود گفت: «یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های مبارزه مردم با نظام ستم‌شاهی، فساد اقتصادی آن، در کنار فساد سیاسی بود. پرونده‌های عدیده‌ای مانند اختلاس سه هزار میلیاردی، دکل‌های گمشده و ...، بابک زنجانی و تخلفات فراوان سعید مرتضوی در تأمین اجتماعی. متهمانی که به‌راحتی در دادگاه نقش شاکی را بازی کرده و از جمهوری اسلامی طلبکار هم می‌شوند. آقای زنجانی با صحبت‌های خود سیستم قضائی و امنیتی را به سخره می‌گیرد و آقای مرتضوی در دادگاه همچنان تصور می‌کند قاضی است، با محافظِ مسلح وارد دادگاه می‌شود و به‌ جای اینکه دادگاه وقت دادرسی تعیین کند، ایشان برای دادگاه تعیین وقت می‌کند. او چه فرقی با سایر متهمان دارد؟ مگر نه این است که در پیشگاه قانون همه با هم برابرند؟ نکند خدای‌نکرده سابقه قاضی و دادستان‌بودنش در برخورد قوه قضائیه با او تأثیر گذاشته؟ داستان اختلاف مرد مسیحی و حضرت امیرالمؤمنین (ع) بر سر زره، در زمان خلافت ایشان و حضورشان در محکمه را به خاطر آورید و با این رفتار مقایسه کنید. سخنگوی قوه قضائیه، ممنوع‌الخروجی او را رسما اعلام می‌کند، اما درباره لغو بی‌سروصدای آن، کمترین اطلاع‌رسانی انجام نمی‌شود. با ارسال پیام نایب‌الزیاره‌ای ایشان متوجه می‌شویم که خارج کشور بوده و دعاگوی ملت ایران، به‌ویژه بیمه‌شدگان است! آیا ممنوع‌الخروجی ایشان لغو شده! یا مسائل دیگری در بین است؟ آقایان مسئول! آقای خاوری هم قبل از خروج از کشور، محاسن داشت، چفیه بر گردن می‌انداخت و در راهپیمایی‌ها شرکت می‌کرد و ارزشی می‌نمود. همین ظاهرپسندی‌ها موجب هدر‌رفتن ‌هزاران میلیارد از سرمایه‌های کشور شد. بنده به ‌عنوان مسئول پرونده شستا در تحقیق‌وتفحص تأمین اجتماعی، به‌شدت به این رویه اعتراض دارم. حجم فساد در این پرونده به‌قدری گسترده است که پس از دو سال هیچ تناسبی در برخورد قوه قضائیه با ایشان نمی‌بینم. همین‌جا از مسئولان رده‌بالای قوه قضائیه می‌خواهم با توجه به فساد گسترده و قانون‌گریزی‌های این شخص، عملکرد ایشان در مناصب قبلی را بازبینی كنند. ایشان رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز بوده. ایشان در این مملکت متأسفانه قاضی بوده! شایسته است قوه قضائیه احکامی را که ایشان در زمان قضاوت خود صادر کرده‌اند، مورد بررسی مجدد قرار دهد تا خدای‌ناکرده حقی زایل نشده باشد». دهدشتی در بخش دیگری از نطق خود هم با بیان اینکه «متأسفانه امروزه، عده‌ای فرصت‌طلب در هر دو جناح کشور در پسِ نقاب اصولگرایی و اصلاح‌طلبی مخفی شده‌اند و اقدامات ما علیه فساد سیاسی و اقتصادی را اقدامی علیه جناح منسوب به خود القا می‌کنند تا از حمایت سیاسیون برخوردار شوند»، تصریح کرد: «رئیس‌جمهور سابق، شخصی را که متهم به فساد است به سمت ریاست «ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی» و مجلس هم او را به ریاست دیوان محاسبات می‌گمارد. کمی بعد هم فساد ایشان اثبات و محکوم می‌شود. چه کسی پاسخ‌گوی این پارادوکس تلخ است؟ این هزینه برای نظام نیست؟! چرا نباید دادگاهی تشکیل شود و آقای احمدی‌نژاد پاسخ‌گوی این‌گونه انتصابات و قانون‌گریزی‌های عدیده‌اش باشد؟». دهدشتی همچنین با اشاره به اینکه وقتی در جامعه‌ای کج‌روی‌هایی مانند فساد متولد شود، با نبود نظارت و کنترل، این بیماری مانند سرطان توسعه می‌یابد، قبح آن برای مردم ریخته می‌شود و پس از مدتی این کج‌روی‌ها در جامعه به هنجار تبدیل می‌شود، گفت: «این‌گونه می‌شود که روابط عمومی زیرمجموعه آقای ترکان، سکه‌هایی به‌عنوان زیرمیزی برای تهیه‌کننده صداوسیما می‌فرستد و در پاسخ اعتراض من می‌گوید: اشتباه من این بود که سکه‌ها کم بود. اگر بیشتر می‌فرستادم این مشکل پیش نمی‌آمد. به دنبال این آبروریزی، مردم منتظر برخورد با این فساد هستند، اما نامبرده، صوری برکنار و بلافاصله به‌عنوان «مسئول دفتر دوبی سازمان منطقه آزاد اروند» حکم جدید می‌گیرد و به منطقه محروم دوبی تبعید می‌شود! ... متأسفانه آقای ترکان در برابر ورود دیوان محاسبات به مناطق آزاد بیش از دو سال مقاومت کرد و اجازه ورود نداد، متأسفانه خود نظارتی هم ندارند. جناب آقای ترکان سربسته می‌گویم، اعطای وام‌های کلان با بهره دو درصد و ماشین‌های گران‌قیمت به بعضی مسئولان ذی‌نفوذ در آبادان، خرمشهر و اهواز، توسط سازمان منطقه آزاد اروند چه توجیهی دارد؟ شما نهادهای نظارتی دیگر را هم - که فعلا از آنها نام نمی‌برم- آلوده کرده‌اید. شما که به‌جای برخورد با «سکه‌های کثیفِ» زیر‌مجموعه‌تان، متخلف را ارتقای شغلی می‌دهید! چرا دم از مبارزه با «پول‌های کثیف» می‌زنید؟».
بازندگان سال
در میان همه تصاویری که هر روزه از جلسات علنی مجلس منتشر می‌شود، امسال تصاویر روز خاص مجلس جلوه‌ای دیگر داشتند. روزی که برجام به تصویب رسید، با تصویری از مهدی کوچک‌زاده که روی کاغذی نوشته بود این تصمیم حجازی و لاریجانی و شمخانی است در کنار تصویری از زاکانی و رسایی و نبویان که مغموم در گوشه‌ای نشسته بودند، بیش از همه دیده شد. چهره‌های تیم مخالف برجام از نقوی‌حسینی و روح‌الله حسینیان و کریمی‌قدوسی تا دیگر چهره‌های منتسب به جبهه پایداری و جمعیت رهپویان و جمعیت ایثارگران، در کنار تصاویری که از اشک‌ریختن سردار علی‌اصغر زارعی در میانِ یاران مخالف برجام توسط رسایی منتشر شد، نمایی از تیمی بود که بعد از دو سال تلاش برای ناکام‌گذاشتن توافق، حالا جشن پیروزی رقیب را در زمین خود به تماشا نشسته بودند. شاید همین یک نما را نتوان به عنوان تفسیر همه آنچه در سال 94 در بهارستان گذشت در نظر گرفت؛ اما می‌توان برندگان و بازندگان واقعی بهارستان در سال 94 را در نماهای آن روز خاص پیدا کرد. برنده‌ها و بازنده‌هایی که قبل از انتخابات مجلس دهم، انتخاب کردند که در تیم برنده باشند، حتی اگر به این دلیل مجبور شوند خطر حذف را بپذیرند یا اینکه در تیمی باشند که از نگاه موکلا‌ن‌شان، بازنده است.


بهارستان‌نشینانِ مجلس نهم در آخرین سالِ میهمان‌بودنشان در خانه ملت، روزهایی را از سر گذراندند که شاید کمتر نماینده‌ای در ادوار مجلس ایران، نظیرش را دیده باشد؛ روزهایی فشرده و داغ و حساس با طعم برجام؛ اما همه آنچه زیرِ سقف هرم بهارستان در این یک سال به وقوع پیوست همین‌ها نبود. ناگفته‌هایی گفته شد و باز هم بسیاری ناگفته ماند. آنچه در ادامه می‌خوانید، مروری است کوتاه بر همه آنچه زیر این هرمِ سبز در سال 94 اتفاق افتاد.

آغاز بین 2 توافق
بهار 94 با توافقی آغاز شد که بر همه شئون سیاست کشور سایه افکند. آخرین روز تعطیلات نوروزی بود که ظریف و موگرینی، بیانیه توافق لوزان را در مقابل دوربین‌ها قرائت کردند و سه روز بعد، یعنی 16 فروردین 94، اولین جلسه مجلس در سال جدید برگزار شد. دلواپس‌ها از فکت‌شیت آمریکایی‌ها انتقاد می‌کردند و ابراهیم کارخانه، نماینده همدان، خودش فکت‌شیت صادر کرد؛ اما میانه‌روها وزن غالب را داشتند و بعد از توافق لوزان، نمایندگانِ بیشتری به طیف میانه‌روهای حامی دولت و توافق پیوسته بودند. در همین‌ حال‌وهوا بود که سخنان پایان سال 93 رحمانی‌فضلی درباره پول‌های کثیف، او را به مجلس کشاند. رحمانی‌فضلی ابتدا گفت «صحبت من در جمع فرماندهان مبارزه با مواد مخدر بود و قرار نبوده است رسانه‌ای شود». اما کمی بعد، مدعی شد مطبوعات و رسانه‌ها سخنانش را تحریف کرده‌اند و اصلا چنین چیزی نگفته و البته درنهایت از واردات خودرو با سوءاستفاده از کمیته امداد امام خمینی هم خبر داد تا در میان تکذیب‌هایش، اشاره‌هایی تأیید‌آمیز هم داشته باشد. امیرآبادی‌فراهانی، نماینده قم، دراین‌باره گفته بود: «وزیر کشور برای پاسخ‌گویی درباره پول‌های کثیف در مجلس حاضر شد؛ اما به جای اینکه ابرو را درست کند، چشم را هم کور و عنوان کردند کمیته امداد، تعدادی ماشین خارجی مانند پورشه و «بی‌‌‌ام‌‌و» وارد کرده است که موجب بی‌اعتمادی مردم به این نهاد انقلابی و یادگار امام (ره) و کاهش درآمدهای کمیته امداد شده است». به جز رحمانی‌فضلی، علی جنتی هم در بهار 94 برای پاسخ‌گویی به سؤال جمعی از نمایندگانِ تندرو مجلس به بهارستان رفت. مسعود میرکاظمی سؤال را به نمایندگی از بقیه اعضای منتسب به جبهه پایداری مطرح کرد. آنها معتقد بودند وزارت فرهنگ و ارشاد، مخالف آزادی بیان عمل می‌کند و استنادشان هم برخورد با 9 دی و موارد مشابه بود. جنتی گفت منتشر‌نکردن خبر درباره پرونده کرسنت، تصمیم شورای‌عالی امنیت ملی بوده و خطاب به آنها كه به محدود‌کردن آزادی بیان متهمش می‌کردند گفت همین آقایان می‌گویند در دوره ما آزادی بیش‌ازحد به مطبوعات داده شده! اما به هر تقدیر نمایندگان اعلام کردند از پاسخ‌های او قانع نشده‌اند. آخوندی هم در همین ماه‌ها برای پاسخ‌گویی به سؤال رسایی درباره مسکن مهر به صحن آمد و توانست با پاسخ‌های خود مجلس را قانع کند. خردادماه هم طبق روال هرساله با انتخابات هیأت‌رئیسه مجلس شروع شد. دو تغییر در ترکیب هیأت‌رئیسه به این شکل حاصل شد که احمدرضا دستغیب به عنوان دبیر جدید، جایگزین حجت‌الاسلام سبحانی‌نیا و عبدالرضا مصری جایگزین بهروز نعمتی در بین ناظرین هیأت‌رئیسه شدند. لاریجانی هم که دیگر حداد هوس رقابت با او را نمی‌کرد، به‌راحتی برای هشتمین سال متوالی بر مسند ریاست پارلمان تکیه زد. چند روز بعد هیأت اروپایی به دیدار لاریجانی آمدند و نوع پوشش یکی از زنان این هیأت، بهانه‌ای برای شروع حملات مجدد تندروها به لاریجانی فراهم کرد.
داغ‌ترین تابستان مجلس
اما بهار آرامِ مجلس، با رسیدن به تابستان، رنگ‌و‌بویی دیگر یافت. اولین روزهای تابستان با استیضاح علی‌اصغر فانی آغاز شد و شاید این از شانس خوب فانی بود که در روزهای قبل از توافقِ بزرگِ هسته‌ای پای استیضاح آمد. او در شرایطی که مطابق معمولِ همه دولت‌ها، انتقاد از وزارت آموزش‌وپرورش، امری فراجناحی بود، توانست باز هم از مجلس رأی اعتماد بگیرد و پس‌ازآن مجلس با تعطیلات به استقبال دور نهایی مذاکرات هسته‌ای رفت. پایان مذاکرات و رسیدن به توافق نهایی و صدور قطع‌نامه، آغاز آخرین دور تلاش‌های مخالفان بود؛ تلاش‌هایی که داغ‌ترین روزهای مجلس نهم را رقم زد. ماجرا از آنجا آغاز شد که کمیسیون ویژه‌ای برای بررسی برجام در مجلس تشکیل شد. کمیسیونی 15‌نفره که اکثریتش در اختیار مخالفان برجام قرار گرفت؛ البته قرار بود نقوی‌حسینی به عنوان عضو فراکسیون رهروان، در این کمیسیون تابع نظرات فراکسیونی باشد که اعضایش به او رأی داده‌اند؛ اما با چرخش او به سمت تیم زاکانی، تعادل بهم خورد و نه‌تنها ریاست کمیسیون به زاکانی رسید، بلکه گزارش نهایی کمیسیون نیز از سوی تیم معتمد زاکانی که گفته می‌شد از نزدیکان سعید جلیلی هستند، تهیه شد. گزارشی که به‌شدت علیه برجام بود و در روز تصویب آن در کمیسیون ویژه، مسعود پزشکیان، غلامرضا تاجگردون، منصور حقیقت‌پور، علاءالدین بروجردی و منصوری‌آرانی، با اعتراض، جلسه کمیسیون را ترک کردند تا در تصویب این گزارش نقش نداشته باشند. آنها هم‌زمان با انتشار گزارش، نامه‌ای خطاب به مردم منتشر کردند و در آن، خطاب به ملت، از دستاوردهای برجام نوشتند و از تهیه گزارشی به نام مجلس، از سوی تیم‌های خاصِ بیرون مجلس انتقاد کردند؛ اما ماجرا همین‌جا تمام نشد. مهلت تصمیم‌گیری نظام درباره اجرای توافق، رو به اتمام بود و تصمیم بر آن شده بود تا به جای تصویب برجام در مجلس و تبدیل آن به یک قانون، فقط قانونی درباره چگونگی اجرای برجام به تصویب مجلس برسانند. برای این منظور هم طرحی با عنوان «اقدام متناسب ایران در اجرای برجام» با همکاری مجلس و دولت و شورای‌عالی امنیت ملی آماده شد. مخالفان برجام، با ابزار قراردادن گزارش تهیه‌شده در کمیسیون برجام، وارد
شرط و شروط با علی لاریجانی شدند. آنها گفته بودند به شرطی حاضرند به دوفوریت طرح موردنظر دولت و شورای‌عالی امنیت ملی رأی بدهند که پیش‌ازآن، گزارش کمیسیون برجام در صحن علنی قرائت شود. علی لاریجانی این شرط را پذیرفت و در روز موعود، ابتدا زاکانی برای قرائت گزارشش پشت تریبون قرار گرفت. وقتی نطق طولانی زاکانی به پایان رسید، دستورکار بعدی یعنی رأی‌گیری برای دوفوریت طرحِ اقدام متناسب ایران در اجرای برجام قرائت شد؛ اما نتیجه رأی‌گیری حکایت از عهدشکنی مخالفان برجام داشت. آنها به دوفوریت رأی ندادند تا طرح با یک فوریت اعلام وصول شود. وقت تنگ بود و کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در 48 ساعت این طرح را بررسی و به صحن ارجاع داد؛ اما کارشکنی‌های مخالفان ادامه داشت. وقتی بررسی کلیات طرح در دستورکار جلسه بعدی قرار گرفت، چهار ساعت تنش و التهاب بر صحن حکم‌فرما شد. کار به تهدید صالحی به دفن زیر سیمان کشید و هر دو طیف، هرچه داشتند به میدان آوردند؛ اما درنهایت، رأی‌گیری به نفع حامیان برجام به پایان رسید و البته این هم پایان راه نبود. یک روز بعد قرار بود جزئیات طرح بررسی شود و مخالفان برای این روز هم برنامه‌ای ویژه داشتند و برای این طرح که یک ماده‌واحده و 9 بند داشت، بیش از 200 پیشنهاد آماده کرده بودند. هدف، مشخص بود: بررسی باید آن‌قدر طول بکشد که به پایان نرسد؛ اما صبح روزی که بررسی جزئیات در دستورکار قرار گرفت، رئيس مجلس ورق را برگرداند. بلافاصله بعد از آغاز جلسه، علی لاریجانی اعلام کرد با توجه به هماهنگی‌های به‌عمل‌آمده در شورای‌عالی امنیت ملی و کسب نظر دفتر مقام معظم رهبری، بنا بر این شده که همین ماده‌واحده و بندهایش با اِعمال چند تغییر به تصویب برسد. اشک‌های علی‌اصغر زارعی و چهره مغموم زاکانی و رسایی و نبویان که در گوشه‌ای از سن نشسته بودند، در کنار فریادهای کوچک‌زاده که می‌گفت این تصمیم لاریجانی و شمخانی و حجازی است، نه نظر رهبری، در قاب این روزِ مجلس ثبت شد تا برجام در روزهای داغ مجلس به فرجام برسد. این اوج فعالیت تابستانی بهارستان‌نشینان بود.
پاییزی‌ترین پاییز
و زمستانِ مجلس
عبور از گردنه برجام، گویا پایان کار مجلس نهم بود؛ مجلسی که حالا دیگر استیضاح عباس آخوندی در مهرماه هم تنورش را گرم نکرد. آخوندی باز هم از مجلس رأی اعتماد گرفت و این‌بار بیشتر از روزی که به عنوانِ وزیر کابینه روحانی معرفی شده بود. از اینجا به بعد، مهم‌ترین مسائلی که در مجلس پیگیری می‌شد، درخواست از دولت برای ارائه لایحه بودجه و لایحه برنام ششم توسعه بود؛ درخواست‌هایی که البته از سوی دولت با توجیه‌های مختلف، مورد توجه قرار نمی‌گرفت. تغییرات قانون انتخابات در این مدت هم دوباره در مجلس بررسی شد؛ اما شورای نگهبان باز هم به آن ایراد گرفت. از دیگر کارهایی که در ماه‌های آخر امسال در بهارستان انجام شد، تصویب قانون جرم سیاسی بود؛ قانونی که بعد از گذشت 37 سال از انقلاب، «جرم سیاسی» را در نظام به رسمیت شناخت؛ اما درباره تعریف جرم سیاسی، برای جلب نظر شورای نگهبان، تن به تعاریفی داد که مورد انتقاد حقوق‌دانان مستقل قرار گرفت. ابوالفضل ابوترابی، نماینده نجف‌آباد و عضو کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس، تأثیرگذارترین نماینده در تصویب این قانون بود و بعد از قریب به دو سال پیگیری، توانست آن را به صحن بیاورد. او در پاسخ به منتقدان گفت مهم‌ترین چیز به رسمیت شناخته‌شدن و قانونی‌شدن جرم سیاسی بود و ازاین‌پس، راه برای اصلاح ایرادات آن باز است. خزان مجلس نهم اما، در صحن اتفاق نیفتاد؛ بلکه در آستانه انتخابات مجلس دهم و پس از بررسی کاندیداهای ثبت‌نام‌شده، نتایجی که از سوی شورای نگهبان اعلام شد، برگ‌ریزان مجلس نهم بود. به جز چهره‌هایی مانند روح‌الله حسینیان، محمدرضا باهنر، دکتر مرندی و رضا عبداللهی که قدیمی‌ترین نماینده مجلس بود و در انتخابات ثبت‌نام نکرد، رد صلاحیت‌ها نیز دامن‌گیر بسیاری از نمایندگان فعلی شد. از طیف تندروهای مخالف دولت، تنها حمید رسایی بود که در همه مراحل از هیأت‌های اجرائی تا هیأت نظارت و شورای نگهبان رد صلاحیت شد؛ اما در بین میانه‌روها، نمایندگان بسیاری رد صلاحیت شدند. پس‌ از اینکه حدود 50 نفر از نمایندگان در بررسی‌های شورای نگهبان رد صلاحیت شدند، حدود نیمی از این افراد در رایزنی‌های بعدی توانستند جواز حضور در انتخابات را دریافت کنند و نیمی دیگر از ورود به انتخابات بازماندند. این‌گونه بود که مجلس در ماه‌هایی که آمار غیبت نمایندگانش روز‌به‌روز افزایش می‌یافت و از شور همیشگی در صحن هم خبری نبود، با تعطیلاتی سه‌هفته‌ای به استقبال انتخابات رفت.
ویژه‌های سال
اما در آخرین سالِ عمر مجلس نهم، که داغ‌ترین سال عمر این مجلس نیز بود و روزهایی هیجان‌انگیزتر از رأی اعتماد کابینه و استیضاح فرجی‌دانا و نطق مطهری که فرازهای سال‌های پیشین این مجلس بودند را در خود داشت، چهره‌ها و رویدادهایی نیز بودند که به صورت منحصربه‌فرد و ویژه در تاریخ مجلس نهم ثبت شدند. در ادامه مروری داریم بر این نام‌ها و رویدادها.
جنجال سال
بدون هیچ تردیدی، جلسه روز یکشنبه 19 مهرماه، خاص‌ترین و درعین‌حال جنجالی‌ترین جلسه مجلس نهم بود. روزی که بررسی کلیات طرح اقدام متناسب و متقابل جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام، به صحنه تقابل تمام‌عیار موافقان و مخالفان تبدیل شد. روزی که زاکانی، کارگردان و روح‌الله حسینیان، شوالیه مخالفان بود و نادران و بذرپاش و رسایی و کریمی‌قدوسی و دیگر همراهان این قافله هم هرچه داشتند به میدان آوردند. زاکانی حتی در تذکری، منکر جلسه شورای‌عالی امنیت ملی که مورد اشاره لاریجانی بود، شد و لاریجانی هم اعلام کرد در آن جلسه، خودِ زاکانی هم حضور داشته است. تماس تلفنی با دبیرخانه شورای‌عالی امنیت ملی برای تکذیب سخنان زاکانی که مدعی بود دبیرخانه شورای‌عالی امنیت ملی هم با این طرح موافق نیست، از حاشیه‌های آن روز بود. لاریجانی همان لحظات بود که گفت من مخالف رد برجام هستم و برخی از آقایان صراحتا گفته‌اند که دنبال رد برجام هستند. زاکانی اصرار داشت نظر دبیرخانه روی این طرح نیست و «دوست عزیزی که در دبیرخانه است» این خبر را به او داده، لاریجانی هم تأکید داشت همان دوست عزیز، شب گذشته، خط‌به‌خطِ طرح را چک کرده و شمخانی نیز این طرح را با جزئیات دیده و تأیید کرده است؛ اما این پایان ماجرا نبود. از دقیقه اول بررسی تا پایان آن، دست‌های حسینیان و رسایی و کوچک‌زاده و قاسم جعفری و بسیاری دیگر از هم‌طیف‌های این نمایندگان، به نشانه اخطار و تذکر بالا بود. حسینیان می‌گفت برجام باعث سلطه بیگانگان بر کشور می‌شود و مغایر قانون اساسی است. زاکانی هم در نطق خود با ادبیاتی دوپهلو گفت ما تیم مذاکره‌کننده را به خیانت متهم نمی‌کنیم؛ ولی لازم نیست اگر تیمی نتوانست حق ملت را ادا کند، ملت زیر بار برود. حسین طلا هم با این ادعا که «رد برجام به معنای رد توافق هسته‌ای نیست»، خواستار رد برجام بود. در این سو هم ستاره تیم موافقان، کاظم جلالی بود که در نطق خود به مخالفان جواب داد و دوران هشت‌ساله احمدی‌نژاد و مذاکرات بی‌حاصل جلیلی و حمایت‌های مخالفانِ برجام از آن سیاست‌ها را به یادشان آورد و گفت: «در دولت گذشته هیچ صدای مخالفی به جز صدای دکتر لاریجانی نسبت به عملکرد دولت گذشته بلند نمی‌شد. در آن مقطع رؤسای جمهور دو کشور ترکیه و برزیل در پیشنهادی خواستار خروج سوخت از ایران و بعد فروش سوخت به ایران بودند؛ چون دولت با این پیشنهاد موافق بود؛ اما تنها صدای مخالف، صدای دکتر لاریجانی بود. یکی از مقامات ارشد دولت قبل به بنده گفت چرا لاریجانی مخالفت می‌کند. ما پس از تحویل سوخت، مجددا سوخت تولید می‌کنیم. متأسفانه در آن مقطع هیچ صدایی از مخالفت اصولگرایان بلند نشد». اما نقطه اوج ماجرا در آن روز تاریخی، زمانی بود که علی‌اکبر صالحی از صندلی کنار دست ظریف بلند شد و پشت تریبون رفت تا به عنوان نماینده دولت، نظر دولت را درباره این طرح بیان کند؛ اما این صالحی، صالحی همیشه نبود. با بغض سخن گفت و تا مرز گریستن رفت وقتی می‌گفت مرا تهدید کرده‌اند روی تو بتن می‌ریزیم و در رآکتور اراک دفن می‌کنیم. فرج‌الله عارفی و دخیل عباس زارع‌زاده در این لحظه به سمت تریبون حمله کردند و بر سر صالحی فریاد زدند. صالحی قسم جلاله یاد می‌کرد و درباره غیر‌تخصصی‌بودن و نادرست‌بودن بند‌بندِ سخنان مخالفان توضیح می‌داد. او گفت حال که قرار است روی من سیمان ریخته شود و من دفن شوم، بگذارید برخی صحبت‌هایم را بگویم تا آیندگان بدانند و قضاوت کنند که ما چگونه در اوجِ عزت مذاکره کردیم.
در پایان مذاکراتِ نفس‌گیر این خاص‌ترین روز مجلس نهم، کلیات طرح نحوه اجرای برجام به رأی گذاشته شد و با 139 رأی موافق و 100 رأی مخالف و 12 رأی ممتنع از 253 نماینده حاضر در جلسه، به تصویب رسید و یک روز بعد هم با مدیریتی که در مجلس اصولگرا، فقط علی لاریجانی از عهده‌اش برمی‌آمد، جزئیات این طرح در کمتر از یک ساعت به تصویب رسید؛ اقدامی که لاریجانی و یارانش به واسطه آن، حسابِ خود را از اصولگرایان جدا کردند.
پدیده سال
شاید برای بررسی فردی که می‌تواند به عنوان پدیده سال مجلس معرفی شود، ذهن‌ها معطوف به نام‌های جنجالی شود؛ افرادی که همواره با نطق‌ها و موضع‌گیری‌های خود، حاشیه‌ساز می‌شوند و مستعد انتخاب به عنوان پدیده‌های هر سال مجلس هستند؛ اما این‌بار محمدحسن ابوترابی فرد، نایب‌رئیس همیشه آرام مجلس بود که در بزنگاهی خاص، با سخنان خود همه را متعجب کرد. او که یکی از اعضای کمیسیون ویژه بررسی برجام بود و حتی مانند دیگر میانه‌روهای این کمیسیون حاضر نشده بود در اعتراض به گزارش کمیسیون، جلسه را ترک کند، در جریان جلسات این کمیسیون با سعید جلیلی و تیم مذاکره‌کننده قبلی شگفتی‌ساز شد. در آن جلسه پس ‌از آنکه سعید جلیلی انتقادات مختلف خود را از برجام مطرح کرده بود، محمدحسن ابوترابی‌فرد در سخنانی غیر‌منتظره خطاب به او گفته بود: «بنده تفاوت ویژه‌ای بین دو مقطع مذاکرات می‌بینم. مقطعی که شما مدیریت تیم را برعهده داشتید کمترین نقد و مباحثه‌ای در آن زمان صورت نمی‌گرفت و مقطعی که امروز ما دارای فضای نقد شده‌ایم که شخصا این فضا را می‌پسندم. اعتقاد بنده این است که اگر در آن زمان سه قطع‌نامه به تصویب رسید، نقد و بررسی‌هایی صورت می‌گرفت، می‌توانستیم به نقش دولت که نقشِ بازدارنده داشت، کمک کنیم. ما بارها از شما برای حضور در کمیسیون امنیت دعوت کردیم؛ اما شما تنها یک‌بار در جلسات حضور پیدا کردید. اگر اجازه می‌دادید بحث و مباحثه‌ای صورت می‌گرفت، احتمال داشت تصویب قطع‌نامه 1929 به تأخیر بیفتد یا حتی تصویب نمی‌شد. اگر مفاد قطع‌نامه 2231 (قطع‌نامه‌ای که بعد از برجام برای لغو همه قطع‌نامه‌های قبلی صادر شد) را ببینیم نظرها نسبت به نقدها تغییر می‌کند. اولا فرمودید لغو نیست و از واژه تعلیق در قطع‌نامه استفاده شده است، درصورتی‌که در قطع‌نامه صریحا تحت عنوان لغوها مفادی آمده است که در این قطع‌نامه از لغو تمام قطع‌نامه‌های گذشته نام برده است. در بند 8 قطع‌نامه آمده است وفق ماده 41 منشور ملل متحد تصمیم گرفته می‌شود که در 10 سال پس از روز توافق برجام به نحو تعیین‌شده، تمام مفاد این قطع‌نامه باید لغو شود. هیچ‌کدام از قطع‌نامه‌های مذکور در بند فصل 7 منشور ملل متحد نباید ادامه پیدا کند. به نظر من این دستاوردها، پیروزی یک نظام بر همه قدرت‌های مسلط در جهان است». ابوترابی‌فرد همچنین در پاسخ به این ادعای جلیلی که گفته بود در زمان او ایران ذیل فصل 7 قرار نگرفته نیز گفت: «در قطع‌نامه 1929 به‌صراحت آمده است که این قطع‌نامه ذیل بند 41 فصل هفت از منشور سازمان ملل است. آنها به‌روشنی ما را ذیل فصل 7 آورده‌اند؛ اما شما می‌فرمایید بدون احراز تهدید امنیت و صلح بین‌الملل نمی‌توانند ذیل این فصل ایران را بیاورند اما آنها دقیقا این کار را کرده‌اند، وقتی در متن قطع‌نامه هست قابل انکار نیست». شاید برای پی‌بردن به غیر‌منتظره‌بودن رفتار ابوترابی‌فرد، کافی باشد بدانیم یکی از اعضای تیم مذاکره سعید جلیلی در مقابل سخنان نایب‌رئیس مجلس، لب به خندیدن باز کرده و ابوترابی‌فرد در واکنش به لبخندهای طعنه‌آمیز این فرد گفته است: «با لبخند هم این موضوع حل نمی‌شود. در قطع‌نامه 2231 فصل 7 عنوان نشده است و تنها به بند 41 اشاره می‌شود؛ چراکه می‌خواهند مفاد این بند را نقض کنند».
اعتراض سال
خروج پنج عضو کمیسیون برجام از این کمیسیون در شب اعلام گزارش یک‌طرفه مخالفان برجام، مهم‌ترین رویداد اعتراضی امسال در مجلس بود. رویدادی که نام غلامرضا تاجگردون، مسعود پزشکیان، عباسعلی منصوری‌آرانی، منصور حقیقت‌پور و علاءالدین بروجردی پای آن ثبت شد. پس‌ از این اقدام و واکنش‌هایی که از سوی زاکانی و نقوی‌حسینی نسبت به این پنج نفر رخ داد، منصوری‌آرانی و تاجگردون در راهروهای مجلس و در جمع خبرنگاران، دست به افشاگری زدند و اعلام کردند این گزارش را تیمی خاص در خارج از مجلس تهیه کرده است. منصوری‌‌آرانی گفت زاکانی نظر کارشناسی اعضای موافق برجام در کمیسیون را خنده‌دار توصیف کرده و آنها را کنار گذاشته است. در میان این پنج نفر، تلاش‌های مستمر منصوری‌آرانی در طول مذاکرات دوساله در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، باعث شده بود تا در روز تصویب نهایی برجام در مجلس، بسیاری از نمایندگان موافق، با در آغوش کشیدن این تیمسار ارتش، از او قدردانی کنند.
اخراجی سال
ماجرای بررسی برجام در کمیسیون ویژه در کنار همه حاشیه‌هایش، یک عاقبتِ بد هم برای نقوی‌حسینی داشت. او که در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 در ستاد سعید جلیلی مسئولیتی کلیدی داشت، همچنان به دلیل همراهی با فراکسیون رهروان ولایت (طیف نزدیک به لاریجانی) در سال‌های گذشته در میان طیف میانه‌رو جایگاه مقبولی داشت؛ اما از سال 93 روند گرایش شدیدش به تندروها آغاز شد. او یکی از چهره‌های مؤثر در استیضاح فرجی‌دانا بود و روند گرایش او به سمت تندروها آن‌قدر شدت گرفت که در انتخابات سالانه کمیسیون امنیت ملی، از سمت سخنگویی این کمیسیون نیز کنار گذاشته شد؛ اما کمیسیون برجام برای نقوی‌حسینی فرصتی دوباره بود تا این‌بار به عنوان سخنگوی این کمیسیون، تریبونی جدید برای حمله به سیاست خارجی دولت بیابد. او البته به همین حد هم قناعت نکرد و حتی در میان جمعی از معترضان به برجام که برای تجمع مقابل مجلس سازمان‌دهی شده بودند نیز حاضر شد و اقدام به سخنرانی کرد و از تمایلش به رد برجام سخن گفت. این موارد که همگی برخلاف مصوبات فراکسیون رهروان ولایت بود، وقتی با عهد‌شکنی او در رأی‌گیری‌های کمیسیون برجام همراه شد، فراکسیون رهروان را مجاب کرد تا رسما اخراج نقوی‌حسینی را از این فراکسیون اعلام کنند.
تجمع سال
هرچند تجمع‌های صنفی و امثال آن در مقابل مجلس، امر جدیدی نیست و تقریبا هم‌زمان با هریک از جلسات علنی، برخی از اقشار مردم برای پیگیری مطالبات‌شان مقابل مجلس تجمع می‌کنند، اما در سالی که گذشت، یکی از این تجمع‌ها با حواشی زیادی همراه شد. درحالی‌که با تغییرات ایجادشده در دیوارکشی‌ها و مسیر رفت‌وآمد مجلس، محل تجمع‌ها هم به درِ شمال‌شرقی منتقل شده، در آخرین روز تیرماه، جمع بسیار زیادی از معلمانِ سراسر کشور پس از هماهنگی‌های به‌عمل‌آمده از سوی کانون صنفی معلمان، در این محل گرد هم آمدند؛ اما برخورد فیزیکی مأموران نیروی انتظامی با این افراد و بازداشت ده‌ها نفر از آنها، با واکنش برخی از نمایندگان همراه شد. حجت‌الاسلام ابوترابی‌فرد که اداره جلسه آن روز را برعهده داشت، خواستار رسیدگی به وضعیت معلمان شد و علی مطهری هم بلافاصله در مصاحبه با خبرگزاری خانه ملت از بازداشت معلمان انتقاد کرد. هرچند معلمان بازداشت‌شده همان روز آزاد شدند، اما معلمان به برخوردهای صورت‌گرفته اعتراض داشتند و این اعتراض آنها یک ‌بار هم از سوی دهدشتی در نطق میان‌دستور مطرح شد. درنهایت این تجمع که به لحاظ تعداد تجمع‌کنندگان، یکی از بزرگ‌ترین تجمع‌های صورت‌گرفته مقابل مجلس نهم بود، با خاطره‌ای تلخ پایان یافت و به این وسیله از دیگر تجمع‌های سال، متمایز شد.
تحقیق‌و‌تفحص سال
مجلس نهم در سال 94، نتوانست بسیاری از تحقیق‌و‌تفحص‌ها را به پایان برساند؛ اما در واپسین روزها، قبل از تعطیلات زمستانی، مهدی دواتگری، رئیس کمیته تحقیق‌وتفحص از ستاد سوخت، با برگزاری نشستی خبری، از پایان‌یافتن این تحقیق‌و‌تفحص و برخی نتایج آن خبر داد؛ تحقیق‌و‌تفحصی که در آن فهرستی از تخلفات رویانیان در زمان ریاست ستاد سوخت، تشریح شده است. هزینه‌کردن از بودجه ستاد سوخت برای بعضی از سفرهای خارجی افراد‌ و مقامات، بعضی مساجد‌ و امامزاد‌ه‌ها، پرد‌اخت پاد‌اش‌ها و سکه‌ها و همچنین پرداخت 33 میلیارد‌ ریال به شرکت تعاونی خد‌مات بازرگانی، 17 میلیارد‌ ریال به اتحاد‌یه سراسری تاکسی‌رانی، 500 میلیون تومان برای یک هیأت کشتی د‌ر یکی از شهرهای استان مازند‌ران، سه میلیارد‌ ریال به رئیس فد‌راسیون فوتبال، 660 میلیون ریال به حساب رئیس فد‌راسیون وقت کشتی، 300 میلیون ریال به حساب وقت نهاد‌ ریاست‌جمهوری و هفت میلیارد‌ ریال به حساب باشگاه فرهنگی -ورزشی استقلال تهران، فقط بخشی از این موارد بود. بخش مهم‌تر مربوط به تخلف هزار میلیاردی در اسقاط خودروها و همچنین صدور گواهی‌های خاص برای واردات بدون‌تعرفه خودروهای خارجی بود. دراین‌بین پرده از پرداخت بیش از 10 میلیارد تومان با دستور يكي از وزراي دولت احمدی‌نژاد به یک شرکت صوری نیز برداشته شد؛ ماجرایی که به گفته دواتگری، پرونده‌اش همچنان باز اما در صلاحیت دادگاه ویژه روحانیت است.
پرونده سربه‌مُهر سال
شاید بتوان گفت امیر خجسته، رئیس کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس، امسال بسیار پرکار بود و البته بخش عمده تلاش‌هایش، به ثمر ننشست. کمیسیون تحت ریاست او، امسال طرح استانی‌شدن انتخابات را به صحن مجلس آورد؛ طرحی که می‌توانست سازوکار و حتی سرنوشت انتخابات مجلس را دگرگون کند و با تلاش‌های بسیار در صحن بهارستان به تصویب رسید؛ اما شورای نگهبان آن را رد کرد. طرح اصلاح قانون انتخابات مجلس نیز از دلِ همین کمیسیون بیرون آمد و باز هم پس از تلاش بسیار و تصویب در صحن، از سوی شورای نگهبان به مجلس بازگشت داده شد. لایحه دولت برای تعیین منابع مالی کاندیداهای انتخابات نیز به کمیسیون شوراها ارجاع داده شد و پس‌ازآن هیچ‌گاه نوبت بررسی آن در صحن علنی فرا نرسید؛ اما به ‌موازات همه این کارها، امیر خجسته پرونده‌ای خاص را نیز پس از دو سال پیگیری، در سال 94 به نتیجه رساند: تحقیق‌و‌تفحص از بنیاد شهید؛ تحقیق‌و‌تفحصی که کارشکنی‌ها برای تصویب‌نشدنش در کمیسیون و ارجاع‌نشدنش به صحن علنی، بارها اعتراض خجسته را برانگیخت؛ اما این اعتراض‌ها فایده‌ای نداشت. در میان افرادِ مخالف خجسته در هیأت تحقیق‌و‌تفحص، مصری، نماینده کرمانشاه و سخنگوی هیأت‌رئیسه مجلس بود که در چند نوبت علیه مستندات این تحقیق‌و‌تفحص مصاحبه کرد؛ اما پس از مدتی دو طرف توافق کردند موضوع را در رسانه‌ها مطرح نکنند. درنهایت و پس از ماه‌ها اصرار خجسته به کارشکنی و اعمال فشار از بیرون و داخل مجلس، او در نطق روز سه‌شنبه سوم آذر خود، گفت: «با تحقیق‌و‌تفحص انجام‌شده از بنیاد شهید 30 هزار برگ سند با حجم کاری بالای 110 هزار ساعت به دست آمد که در این راه همکاران به صورت شبانه‌روزی کار کردند و تمامی تلاش‌ها بر این بود که این تفحص قرائت شود. عوامل متعددی ازجمله تهدید، تطمیع و فشارهای سنگین سیاسی در این موضوع دخیل است که ما بسیار تحمل کردیم تا انتظار مردم مبنی بر قرائت تفحص عملی شود. طبق قرار قبلی قرار بود در 24 آبان جلسه هیأت تحقیق‌و‌تفحص برگزار شود؛ اما آقایان حضور پیدا نکردند. در آن جلسه قرار بود تفحص به تصویب برسد و سپس در صحن علنی قرائت شود. جلسه‌ای که تشکیل نشد و به جای آن مصاحبه‌هایی بدون مستندات و با حب‌و‌بغض انجام شد. گزارش تحقیق‌و‌تفحص ناظر بر 30 هزار برگه سند است. گزارش مفصل تفحص بالغ بر هزار و 100 صفحه و گزارش خلاصه آن 20 تا 30 صفحه است. حال می‌گویند که این گزارش، بدون مستندات و با حب‌و‌بغض تهیه شده است؛ چرا این مصاحبه‌ها و صحبت‌ها را مطرح و به‌گونه‌ای رفتار می‌کنید که بگویند تحقیق‌و‌تفحص، خاصیتی ندارد؟ چرا رفتارها به‌گونه‌ای است که باید فشارهای بیرونی در ما اثر بگذارد؟ آیا اتفاقات بیمه دی، سازمان اقتصادی کوثر و اتفاقات بانک دی، مستندات ندارد؟ آیا بازگرداندن صدها میلیارد تومان از طریق صرافی بانک دی نشان‌دهنده نبود مستندات است؟ آیا پیدا‌شدن دست سلطان شکر در شرکت اقتصادی سبحان و جعل درصد جانبازی با فشارهای سیاسی مبتنی بر اعترافات مکتوب آنها در دادگاه‌ها، نشان از وجود حب‌وبغض است؟ پس چرا بدونِ مدرک حرف می‌زنید؟». اما پایان نطق خجسته، به معنای بی‌سرانجام‌ماندن دو سال تلاش برای رمزگشایی از پرونده‌ای بود که چهره‌هایی همچون جعفرزاده ایمن‌آبادی معتقد بودند اگر منتشر شود، مردم خواهند دید که تخلفات انجام‌شده در بنیاد شهید از تخلفات تأمین اجتماعی دوران مرتضوی و تخلف سه هزار میلیاردی نیز بیشتر است. خجسته در پایانِ نطق خود گفت: «با توجه به شرایط موجود در کمیته، مستندات را به هیأت‌رئیسه ارائه می‌دهم تا هر طور صلاح می‌دانند عمل کنند. دیگر بیشتر از دو سال نمی‌توان تحقیق‌و‌تفحص را معطل نگه داشت و با فشارها اجازه قرائت آن را نداد. امروز مستندات را به رئیس مجلس می‌دهم تا هر جور صلاح می‌دانند عمل کنند». پس ‌از آن روز، هر بار که درباره این تحقیق‌و‌تفحص از خجسته سؤال شد، او تنها گفت: «در اختیار هیأت‌رئیسه است. از هیأت‌رئیسه بپرسید!».
نطق سال
در میان نطق‌های مجلس معمولا بخش عمده نطق‌ها به حوزه‌های انتخابیه تعلق دارد؛ حتی بسیاری از نمایندگانی که به نطق‌های سیاسی مشهورند هم در سال آخر مجلس، بیشتر مسائل حوزه انتخابیه را در نطق‌ها بیان می‌کنند تا هم از گزند رد صلاحیت‌ها در امان بمانند و هم به واسطه این نطق‌ها، پالس‌هایی مثبت برای مردم حوزه انتخابیه خود ارسال کنند؛ اما دراین‌بین و در ماه‌های پایانی سال، حسین دهدشتی که تاکنون به دلیل پیگیری پرونده تحقیق‌و‌تفحص از تأمین اجتماعی و پرونده بابک زنجانی مشهور بود و در یک سال گذشته به دلیل مسائل مربوط به مناطق آزاد، منتقد ترکان و برخی از دولتمردان دولت روحانی نیز شده، نطقی خاص داشت. او در نطق میان‌دستور روز یکشنبه 22 آذرماه خود گفت: «یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های مبارزه مردم با نظام ستم‌شاهی، فساد اقتصادی آن، در کنار فساد سیاسی بود. پرونده‌های عدیده‌ای مانند اختلاس سه هزار میلیاردی، دکل‌های گمشده و ...، بابک زنجانی و تخلفات فراوان سعید مرتضوی در تأمین اجتماعی. متهمانی که به‌راحتی در دادگاه نقش شاکی را بازی کرده و از جمهوری اسلامی طلبکار هم می‌شوند. آقای زنجانی با صحبت‌های خود سیستم قضائی و امنیتی را به سخره می‌گیرد و آقای مرتضوی در دادگاه همچنان تصور می‌کند قاضی است، با محافظِ مسلح وارد دادگاه می‌شود و به‌ جای اینکه دادگاه وقت دادرسی تعیین کند، ایشان برای دادگاه تعیین وقت می‌کند. او چه فرقی با سایر متهمان دارد؟ مگر نه این است که در پیشگاه قانون همه با هم برابرند؟ نکند خدای‌نکرده سابقه قاضی و دادستان‌بودنش در برخورد قوه قضائیه با او تأثیر گذاشته؟ داستان اختلاف مرد مسیحی و حضرت امیرالمؤمنین (ع) بر سر زره، در زمان خلافت ایشان و حضورشان در محکمه را به خاطر آورید و با این رفتار مقایسه کنید. سخنگوی قوه قضائیه، ممنوع‌الخروجی او را رسما اعلام می‌کند، اما درباره لغو بی‌سروصدای آن، کمترین اطلاع‌رسانی انجام نمی‌شود. با ارسال پیام نایب‌الزیاره‌ای ایشان متوجه می‌شویم که خارج کشور بوده و دعاگوی ملت ایران، به‌ویژه بیمه‌شدگان است! آیا ممنوع‌الخروجی ایشان لغو شده! یا مسائل دیگری در بین است؟ آقایان مسئول! آقای خاوری هم قبل از خروج از کشور، محاسن داشت، چفیه بر گردن می‌انداخت و در راهپیمایی‌ها شرکت می‌کرد و ارزشی می‌نمود. همین ظاهرپسندی‌ها موجب هدر‌رفتن ‌هزاران میلیارد از سرمایه‌های کشور شد. بنده به ‌عنوان مسئول پرونده شستا در تحقیق‌وتفحص تأمین اجتماعی، به‌شدت به این رویه اعتراض دارم. حجم فساد در این پرونده به‌قدری گسترده است که پس از دو سال هیچ تناسبی در برخورد قوه قضائیه با ایشان نمی‌بینم. همین‌جا از مسئولان رده‌بالای قوه قضائیه می‌خواهم با توجه به فساد گسترده و قانون‌گریزی‌های این شخص، عملکرد ایشان در مناصب قبلی را بازبینی كنند. ایشان رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز بوده. ایشان در این مملکت متأسفانه قاضی بوده! شایسته است قوه قضائیه احکامی را که ایشان در زمان قضاوت خود صادر کرده‌اند، مورد بررسی مجدد قرار دهد تا خدای‌ناکرده حقی زایل نشده باشد». دهدشتی در بخش دیگری از نطق خود هم با بیان اینکه «متأسفانه امروزه، عده‌ای فرصت‌طلب در هر دو جناح کشور در پسِ نقاب اصولگرایی و اصلاح‌طلبی مخفی شده‌اند و اقدامات ما علیه فساد سیاسی و اقتصادی را اقدامی علیه جناح منسوب به خود القا می‌کنند تا از حمایت سیاسیون برخوردار شوند»، تصریح کرد: «رئیس‌جمهور سابق، شخصی را که متهم به فساد است به سمت ریاست «ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی» و مجلس هم او را به ریاست دیوان محاسبات می‌گمارد. کمی بعد هم فساد ایشان اثبات و محکوم می‌شود. چه کسی پاسخ‌گوی این پارادوکس تلخ است؟ این هزینه برای نظام نیست؟! چرا نباید دادگاهی تشکیل شود و آقای احمدی‌نژاد پاسخ‌گوی این‌گونه انتصابات و قانون‌گریزی‌های عدیده‌اش باشد؟». دهدشتی همچنین با اشاره به اینکه وقتی در جامعه‌ای کج‌روی‌هایی مانند فساد متولد شود، با نبود نظارت و کنترل، این بیماری مانند سرطان توسعه می‌یابد، قبح آن برای مردم ریخته می‌شود و پس از مدتی این کج‌روی‌ها در جامعه به هنجار تبدیل می‌شود، گفت: «این‌گونه می‌شود که روابط عمومی زیرمجموعه آقای ترکان، سکه‌هایی به‌عنوان زیرمیزی برای تهیه‌کننده صداوسیما می‌فرستد و در پاسخ اعتراض من می‌گوید: اشتباه من این بود که سکه‌ها کم بود. اگر بیشتر می‌فرستادم این مشکل پیش نمی‌آمد. به دنبال این آبروریزی، مردم منتظر برخورد با این فساد هستند، اما نامبرده، صوری برکنار و بلافاصله به‌عنوان «مسئول دفتر دوبی سازمان منطقه آزاد اروند» حکم جدید می‌گیرد و به منطقه محروم دوبی تبعید می‌شود! ... متأسفانه آقای ترکان در برابر ورود دیوان محاسبات به مناطق آزاد بیش از دو سال مقاومت کرد و اجازه ورود نداد، متأسفانه خود نظارتی هم ندارند. جناب آقای ترکان سربسته می‌گویم، اعطای وام‌های کلان با بهره دو درصد و ماشین‌های گران‌قیمت به بعضی مسئولان ذی‌نفوذ در آبادان، خرمشهر و اهواز، توسط سازمان منطقه آزاد اروند چه توجیهی دارد؟ شما نهادهای نظارتی دیگر را هم - که فعلا از آنها نام نمی‌برم- آلوده کرده‌اید. شما که به‌جای برخورد با «سکه‌های کثیفِ» زیر‌مجموعه‌تان، متخلف را ارتقای شغلی می‌دهید! چرا دم از مبارزه با «پول‌های کثیف» می‌زنید؟».
بازندگان سال
در میان همه تصاویری که هر روزه از جلسات علنی مجلس منتشر می‌شود، امسال تصاویر روز خاص مجلس جلوه‌ای دیگر داشتند. روزی که برجام به تصویب رسید، با تصویری از مهدی کوچک‌زاده که روی کاغذی نوشته بود این تصمیم حجازی و لاریجانی و شمخانی است در کنار تصویری از زاکانی و رسایی و نبویان که مغموم در گوشه‌ای نشسته بودند، بیش از همه دیده شد. چهره‌های تیم مخالف برجام از نقوی‌حسینی و روح‌الله حسینیان و کریمی‌قدوسی تا دیگر چهره‌های منتسب به جبهه پایداری و جمعیت رهپویان و جمعیت ایثارگران، در کنار تصاویری که از اشک‌ریختن سردار علی‌اصغر زارعی در میانِ یاران مخالف برجام توسط رسایی منتشر شد، نمایی از تیمی بود که بعد از دو سال تلاش برای ناکام‌گذاشتن توافق، حالا جشن پیروزی رقیب را در زمین خود به تماشا نشسته بودند. شاید همین یک نما را نتوان به عنوان تفسیر همه آنچه در سال 94 در بهارستان گذشت در نظر گرفت؛ اما می‌توان برندگان و بازندگان واقعی بهارستان در سال 94 را در نماهای آن روز خاص پیدا کرد. برنده‌ها و بازنده‌هایی که قبل از انتخابات مجلس دهم، انتخاب کردند که در تیم برنده باشند، حتی اگر به این دلیل مجبور شوند خطر حذف را بپذیرند یا اینکه در تیمی باشند که از نگاه موکلا‌ن‌شان، بازنده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.