|

انوشیروان محسنی بندپی، رئیس سازمان بهزیستی کشور

تجدیدنظر در قوانین ترخیص کودکان بهزیستی

در روزهای پایانی سال 94، میهمان دفتر انوشیروان محسنی بندپی، رئیس سازمان بهزیستی کل کشور بودیم. او که تا پیش از اين، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت بیمه ایرانیان بود، پس از عزل همایون هاشمی، رئیس پیشین این سازمان، مدیریت بهزیستی را برعهده گرفته است. قرار شد در این گفت‌وگو با بندپی، درباره مدیریت 10ماهه او به جمع‌بندی برسیم. سازمان بهزیستی با وجود آنکه متصدی قشر آسیب‌پذیر جامعه محسوب می‌شود، در بسیاری از مواقع شاید نتوانسته باشد، آن‌طورکه باید و شاید، خدمات مطلوبی به افراد تحت پوشش خود ارائه دهد که البته آن هم شاید به گستره افراد تحت پوشش این سازمان و پایین‌بودن بودجه تخصیصی به آن، بستگی داشته باشد.
به گفته بندپي بر اساس تعریف مدیریت سازمان بهزیستی، معلولیت سه علت دارد: حوادث و سوانح ترافیكی، حوادث و معلولیت‌های ناشی از بیماری‌ها و معلولیت‌های ناشی از اختلالات ژنتیكی، که درصد بسیاری را شامل می‌شود و امروزه علم برای این موارد، راه‌حل ارائه داده است و ما هم باید با استفاده از ابزار علمی، برای كاهش معلول‌زایی اقدام كنیم. بندپی با بیان اینکه باید با توجه به این تعریف، خدمات مشاوره‌ای در سازمان بهزیستی لحاظ شود، وي افزود: «قطعا باید اینجاها اجبارها یا الزام‌هایی را ایجاد كنیم كه خدمات مشاوره ازدواج و همچنین ارجاع‌دادن افراد به آزمایش‌های ژنتیكی برای آنهایی که در ریسك هستند و عوامل زمینه‌ای دارند، انجام شود. ما در این زمینه دو استان را به عنوان پایلوت قرار دادیم و در حال انجام‌دادن این كار هستیم كه تمامی كسانی كه در دفاتر ثبت ازدواج، ازدواج‌شان ثبت می‌شود، حتما باید گواهی مشاوره داشته باشند كه ما دراین‌زمینه هم بتوانیم اقداماتی را انجام دهیم. بحث دوم اینکه حالا عواملی دست ‌به ‌دست هم داده‌اند و این شرایط و این مشكل و این آسیب، چه معلولیت و چه مسائل اجتماعی برای اين افراد ایجاد شده است و خدماتی كه از ما می‌گیرند باید به‌روز، استاندارد و باكیفیت باشد. بحث سوم، با توجه به محدودبودن منابع مالی دولت، یكی از ظرفیت‌هایی كه در جامعه وجود دارد، خیلی جمعی است؛ ولی ما این ظرفیت را نتوانستیم سیستمی كنیم؛ یعنی آن را به ‌صورت فرایند‌محوری‌ كنیم. حالا صرفا ما فقط تكیه كرده‌ایم بر كمك‌های نقدی و این كمك‌های نقدی هم همیشه با توجه به شرایطی كه در جامعه وجود دارد، شاید خیلی از آن استقبال نشود».
مطابق گفته سازمان بهزیستی، طبق لایحه تقدیمی به مجلس، هزارو 780 میلیارد تومان اعتبارات سازمان بهزیستی است كه نسبت به هزارو 615 میلیارد تومان سال 1394 تقریبا 11 درصد رشد داشته است. پیش‌بینی می‌شود كه یكی، دو درصد هم مجلس به آن اضافه كند. بندپی در پاسخ به این سؤال که مستمری‌ای كه افرادِ تحت پوشش شما دریافت می‌كنند در بعضی از موارد واقعا کم است؛ مثلا ماهی 50 هزار تومان؛ فكر می‌كنید كه واقعا این مستمری، می‌تواند كمكی به این خانواده‌ها بكند؟ گفت: «ما دو گونه جامعه هدف داریم: همان‌طور‌كه اشاره كردید، فردی قابلیت انجام هیچ كاری را ندارد، یعنی یك‌میلیون‌و 200 هزار معلولی كه تحت پوشش سازمان هستند، 42 درصدشان جسمی - حركتی هستند و 24 درصدشان ذهنی. خب اینها اصلا شاید به لحاظ فیزیكی نتوانند كار كنند. طبق قانونی كه دولت پیشنهاد داده و در مجلس است، دولت پذیرفته است كه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور دست‌کم حقوق قانون كار را برای این افراد در نظر بگیرد؛ برای نمونه چندی پیش هم مجلس اصل هشتاد‌و‌پنجی‌اش كرده، یعنی اگر این قانون مصوب شود، بسیاری از مشكلات این‌چنینی كه شما اشاره می‌كنید، برطرف می‌شود؛ به‌عبارت‌دیگر دولت پذیرفته هر عزیزی كه به لحاظ فیزیكی، به لحاظ جسمی و به لحاظ ذهنی معلولیت شدیدی داشته و قدرت انجام كار را نداشته باشد، حقوق آنها را بر اساس قانون كار تأمین كند».
یكی دیگر از انتقادهایی كه درباره عملکرد سازمان مطرح است، اینكه گاهی در كارت‌های افرادِ تحت پوشش، عناوینی به كار می‌رود که خیلی آزاردهنده و ناراحت‌كننده است. مدتی پیش کارتی در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌چرخید که متعلق به بهزیستی بود و در وصف معلولیت ذهنی یک کودک، آن را منگل خطاب کرده بود. رئیس سازمان بهزیستی در پاسخ به این انتقاد نیز گفت: «این موضوع مربوط به گذشته است. صدور كارت ICF ما شروع شده که یك استاندارد جهانی دارد. در این رتبه‌بندی، شدت و نوع معلولیت بر اساس استانداردهای جهانی خواهد بود. ما صدور این کارت‌ها را تقریبا از امسال شروع كردیم. و روی کارت دیگر نمی‌نویسند معلول ذهنی و ... كه اگر فردی یا خانواده‌ای خواست جایی نشان دهد، خدای‌ناکرده دچار احساس حقارت نشود».
شهریور امسال بود که دادستان کل کشور برای جمع‌آوری زنان تن‌فروش و متجاهر از سطح شهر، بهزیستی را مورد خطاب قرار داد. هرچند به نظر می‌رسید در طرحی که بلافاصله بعد از آن اجرا شد و ستاد مبارزه با مواد مخدر اقدام به جمع‌آوری معتادان از سطح شهر کرد، حضور بهزیستی بسیار کم‌رنگ بود. از مدیر سازمان بهزیستی پرسیدیم بعد از دستور واضحِ دادستانی شما برای این ماجرا چه كردید. این‌طور كه به نظر می‌رسد، این كار به‌تنهایی از بهزیستی هم برنمی‌آید. بهزیستی این‌همه وظیفه دارد و با این بودجه‌ای كه واقعا زیاد نیست، شما چه كاری انجام داده‌اید؟ بندپی در پاسخ به این سؤال گفت: «جمع‌آوری این افراد بر اساس قانون، همان‌طوركه دادستانی هم اشاره كرده، وظیفه نیروی انتظامی است. تأمین فضا و تدارك فضا هم بر‌عهده شهرداری است. بعد از این مراحل، آنها در اختیار ما قرار می‌گیرند. الان هم تمام خدمات مددكاری و مشاوره‌ای 400 زنی را كه در شفق جمع‌آوری شده‌اند، كارشناسان سازمان بهزیستی استان تهران انجام می‌دهند. ما این آمادگی را داریم که در ارائه خدمات تخصصی، خدمات مشاوره‌ای و هر چیزی كه قانون در تعهد سازمان بهزیستی قرار داده، انجام وظیفه کنیم؛ حتی درباره معتادان متجاهر كه سازمان بهزیستی هیچ وظیفه‌ای ندارد و طبق قانون در اختیار وزارت بهداشت است». رئیس سازمان بهزیستی می‌گوید این سازمان اعلام آمادگی كرده در مراكز تحت مدیریت خود، 40 یا 50 نفر را داوطلبانه ترك بدهد. درواقع دیدگاه مدیران بهزیستی این است که بهتر است که آنها 40 نفر را به صورت اصولی مداوا کنند تا اینکه 500 نفر را نصفه‌و‌نیمه درمان کنند
مسئله مهم دیگری که سازمان بهزیستی درگیر آن است، کودکان پرورشگاهی و همچنین جوانانی است که از بهزیستی ترخیص می‌شوند و کارنامه سازمان بهزیستی نشان می‌دهد این سازمان در هیچ‌کدام از این دو مورد موفق عمل نکرده است. قوانین سختگیرانه سازمان بهزیستی درباره فرزندخواندگی نیز کودکان بی‌شماری را از داشتن خانواده محروم کرده است؛ آنها در 18 سالگی در خیابان رها می‌شوند تا به دنبال زندگی خود بروند. بندپی به این سؤال‌ که شما برای این بچه‌های ترخیصی، برای مسئله سربازی‌شان، برای مقرری اندک‌شان و برای سختگیری‌های بسیار زیادی که درباره واگذاری آنها به خانواده‌های متقاضی اعمال می‌شود، چه می‌کنید؟ این‌گونه پاسخ داد: «ما خیلی واگذاری را سهل كردیم، چون قانون فرزندخواندگی در مجلس مصوب شده و آیین‌نامه‌اش را هم نوشته‌ایم؛ اما مسئله اینجاست که خانواده‌ها خیلی رغبت ندارند. طرف می‌گوید من می‌آیم یك بچه تحویل می‌گیرم، این بچه‌ می‌آید با من اُخت می‌شود، من به او علاقه‌مند می‌شوم، خانمم هم به او علاقه‌مند می‌شود، بعد یك دفعه اگر بعد از پنج سال پدر و مادر واقعی‌اش پیدا شدند یا مشكلات‌شان حل شد و خواستند بچه را بگیرند چه کنیم؟ بر اساس قانون جدید، حتی به یك دختر بالای 30 سال كه تنها باشد هم بچه واگذار می‌كنیم ... البته درباره ترخیص شما درست می‌گویید. ترخیص‌های ما باید موفق‌تر از این باشد. با همین هدف نیز همایشی برگزار کردیم که در آن از روش‌های موفق ترخیص از بهزیستی صحبت شد و بر اساس خروجی این همایش قرار است وضعیت بچه‌هایی را که بعد از 18 سالگی از ما جدا شدند تا یك سال یا یك سال و خرده‌ای بررسی و پایش کنیم. پیشنهاد هم داده‌ایم مقدار پولی که هنگام ترخیص به آنها داده می‌شود، افزایش پیدا کند که دست‌کم بتواند خمیرمایه خوبی برای زندگی مستقل‌شان باشد».

در روزهای پایانی سال 94، میهمان دفتر انوشیروان محسنی بندپی، رئیس سازمان بهزیستی کل کشور بودیم. او که تا پیش از اين، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت بیمه ایرانیان بود، پس از عزل همایون هاشمی، رئیس پیشین این سازمان، مدیریت بهزیستی را برعهده گرفته است. قرار شد در این گفت‌وگو با بندپی، درباره مدیریت 10ماهه او به جمع‌بندی برسیم. سازمان بهزیستی با وجود آنکه متصدی قشر آسیب‌پذیر جامعه محسوب می‌شود، در بسیاری از مواقع شاید نتوانسته باشد، آن‌طورکه باید و شاید، خدمات مطلوبی به افراد تحت پوشش خود ارائه دهد که البته آن هم شاید به گستره افراد تحت پوشش این سازمان و پایین‌بودن بودجه تخصیصی به آن، بستگی داشته باشد.
به گفته بندپي بر اساس تعریف مدیریت سازمان بهزیستی، معلولیت سه علت دارد: حوادث و سوانح ترافیكی، حوادث و معلولیت‌های ناشی از بیماری‌ها و معلولیت‌های ناشی از اختلالات ژنتیكی، که درصد بسیاری را شامل می‌شود و امروزه علم برای این موارد، راه‌حل ارائه داده است و ما هم باید با استفاده از ابزار علمی، برای كاهش معلول‌زایی اقدام كنیم. بندپی با بیان اینکه باید با توجه به این تعریف، خدمات مشاوره‌ای در سازمان بهزیستی لحاظ شود، وي افزود: «قطعا باید اینجاها اجبارها یا الزام‌هایی را ایجاد كنیم كه خدمات مشاوره ازدواج و همچنین ارجاع‌دادن افراد به آزمایش‌های ژنتیكی برای آنهایی که در ریسك هستند و عوامل زمینه‌ای دارند، انجام شود. ما در این زمینه دو استان را به عنوان پایلوت قرار دادیم و در حال انجام‌دادن این كار هستیم كه تمامی كسانی كه در دفاتر ثبت ازدواج، ازدواج‌شان ثبت می‌شود، حتما باید گواهی مشاوره داشته باشند كه ما دراین‌زمینه هم بتوانیم اقداماتی را انجام دهیم. بحث دوم اینکه حالا عواملی دست ‌به ‌دست هم داده‌اند و این شرایط و این مشكل و این آسیب، چه معلولیت و چه مسائل اجتماعی برای اين افراد ایجاد شده است و خدماتی كه از ما می‌گیرند باید به‌روز، استاندارد و باكیفیت باشد. بحث سوم، با توجه به محدودبودن منابع مالی دولت، یكی از ظرفیت‌هایی كه در جامعه وجود دارد، خیلی جمعی است؛ ولی ما این ظرفیت را نتوانستیم سیستمی كنیم؛ یعنی آن را به ‌صورت فرایند‌محوری‌ كنیم. حالا صرفا ما فقط تكیه كرده‌ایم بر كمك‌های نقدی و این كمك‌های نقدی هم همیشه با توجه به شرایطی كه در جامعه وجود دارد، شاید خیلی از آن استقبال نشود».
مطابق گفته سازمان بهزیستی، طبق لایحه تقدیمی به مجلس، هزارو 780 میلیارد تومان اعتبارات سازمان بهزیستی است كه نسبت به هزارو 615 میلیارد تومان سال 1394 تقریبا 11 درصد رشد داشته است. پیش‌بینی می‌شود كه یكی، دو درصد هم مجلس به آن اضافه كند. بندپی در پاسخ به این سؤال که مستمری‌ای كه افرادِ تحت پوشش شما دریافت می‌كنند در بعضی از موارد واقعا کم است؛ مثلا ماهی 50 هزار تومان؛ فكر می‌كنید كه واقعا این مستمری، می‌تواند كمكی به این خانواده‌ها بكند؟ گفت: «ما دو گونه جامعه هدف داریم: همان‌طور‌كه اشاره كردید، فردی قابلیت انجام هیچ كاری را ندارد، یعنی یك‌میلیون‌و 200 هزار معلولی كه تحت پوشش سازمان هستند، 42 درصدشان جسمی - حركتی هستند و 24 درصدشان ذهنی. خب اینها اصلا شاید به لحاظ فیزیكی نتوانند كار كنند. طبق قانونی كه دولت پیشنهاد داده و در مجلس است، دولت پذیرفته است كه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور دست‌کم حقوق قانون كار را برای این افراد در نظر بگیرد؛ برای نمونه چندی پیش هم مجلس اصل هشتاد‌و‌پنجی‌اش كرده، یعنی اگر این قانون مصوب شود، بسیاری از مشكلات این‌چنینی كه شما اشاره می‌كنید، برطرف می‌شود؛ به‌عبارت‌دیگر دولت پذیرفته هر عزیزی كه به لحاظ فیزیكی، به لحاظ جسمی و به لحاظ ذهنی معلولیت شدیدی داشته و قدرت انجام كار را نداشته باشد، حقوق آنها را بر اساس قانون كار تأمین كند».
یكی دیگر از انتقادهایی كه درباره عملکرد سازمان مطرح است، اینكه گاهی در كارت‌های افرادِ تحت پوشش، عناوینی به كار می‌رود که خیلی آزاردهنده و ناراحت‌كننده است. مدتی پیش کارتی در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌چرخید که متعلق به بهزیستی بود و در وصف معلولیت ذهنی یک کودک، آن را منگل خطاب کرده بود. رئیس سازمان بهزیستی در پاسخ به این انتقاد نیز گفت: «این موضوع مربوط به گذشته است. صدور كارت ICF ما شروع شده که یك استاندارد جهانی دارد. در این رتبه‌بندی، شدت و نوع معلولیت بر اساس استانداردهای جهانی خواهد بود. ما صدور این کارت‌ها را تقریبا از امسال شروع كردیم. و روی کارت دیگر نمی‌نویسند معلول ذهنی و ... كه اگر فردی یا خانواده‌ای خواست جایی نشان دهد، خدای‌ناکرده دچار احساس حقارت نشود».
شهریور امسال بود که دادستان کل کشور برای جمع‌آوری زنان تن‌فروش و متجاهر از سطح شهر، بهزیستی را مورد خطاب قرار داد. هرچند به نظر می‌رسید در طرحی که بلافاصله بعد از آن اجرا شد و ستاد مبارزه با مواد مخدر اقدام به جمع‌آوری معتادان از سطح شهر کرد، حضور بهزیستی بسیار کم‌رنگ بود. از مدیر سازمان بهزیستی پرسیدیم بعد از دستور واضحِ دادستانی شما برای این ماجرا چه كردید. این‌طور كه به نظر می‌رسد، این كار به‌تنهایی از بهزیستی هم برنمی‌آید. بهزیستی این‌همه وظیفه دارد و با این بودجه‌ای كه واقعا زیاد نیست، شما چه كاری انجام داده‌اید؟ بندپی در پاسخ به این سؤال گفت: «جمع‌آوری این افراد بر اساس قانون، همان‌طوركه دادستانی هم اشاره كرده، وظیفه نیروی انتظامی است. تأمین فضا و تدارك فضا هم بر‌عهده شهرداری است. بعد از این مراحل، آنها در اختیار ما قرار می‌گیرند. الان هم تمام خدمات مددكاری و مشاوره‌ای 400 زنی را كه در شفق جمع‌آوری شده‌اند، كارشناسان سازمان بهزیستی استان تهران انجام می‌دهند. ما این آمادگی را داریم که در ارائه خدمات تخصصی، خدمات مشاوره‌ای و هر چیزی كه قانون در تعهد سازمان بهزیستی قرار داده، انجام وظیفه کنیم؛ حتی درباره معتادان متجاهر كه سازمان بهزیستی هیچ وظیفه‌ای ندارد و طبق قانون در اختیار وزارت بهداشت است». رئیس سازمان بهزیستی می‌گوید این سازمان اعلام آمادگی كرده در مراكز تحت مدیریت خود، 40 یا 50 نفر را داوطلبانه ترك بدهد. درواقع دیدگاه مدیران بهزیستی این است که بهتر است که آنها 40 نفر را به صورت اصولی مداوا کنند تا اینکه 500 نفر را نصفه‌و‌نیمه درمان کنند
مسئله مهم دیگری که سازمان بهزیستی درگیر آن است، کودکان پرورشگاهی و همچنین جوانانی است که از بهزیستی ترخیص می‌شوند و کارنامه سازمان بهزیستی نشان می‌دهد این سازمان در هیچ‌کدام از این دو مورد موفق عمل نکرده است. قوانین سختگیرانه سازمان بهزیستی درباره فرزندخواندگی نیز کودکان بی‌شماری را از داشتن خانواده محروم کرده است؛ آنها در 18 سالگی در خیابان رها می‌شوند تا به دنبال زندگی خود بروند. بندپی به این سؤال‌ که شما برای این بچه‌های ترخیصی، برای مسئله سربازی‌شان، برای مقرری اندک‌شان و برای سختگیری‌های بسیار زیادی که درباره واگذاری آنها به خانواده‌های متقاضی اعمال می‌شود، چه می‌کنید؟ این‌گونه پاسخ داد: «ما خیلی واگذاری را سهل كردیم، چون قانون فرزندخواندگی در مجلس مصوب شده و آیین‌نامه‌اش را هم نوشته‌ایم؛ اما مسئله اینجاست که خانواده‌ها خیلی رغبت ندارند. طرف می‌گوید من می‌آیم یك بچه تحویل می‌گیرم، این بچه‌ می‌آید با من اُخت می‌شود، من به او علاقه‌مند می‌شوم، خانمم هم به او علاقه‌مند می‌شود، بعد یك دفعه اگر بعد از پنج سال پدر و مادر واقعی‌اش پیدا شدند یا مشكلات‌شان حل شد و خواستند بچه را بگیرند چه کنیم؟ بر اساس قانون جدید، حتی به یك دختر بالای 30 سال كه تنها باشد هم بچه واگذار می‌كنیم ... البته درباره ترخیص شما درست می‌گویید. ترخیص‌های ما باید موفق‌تر از این باشد. با همین هدف نیز همایشی برگزار کردیم که در آن از روش‌های موفق ترخیص از بهزیستی صحبت شد و بر اساس خروجی این همایش قرار است وضعیت بچه‌هایی را که بعد از 18 سالگی از ما جدا شدند تا یك سال یا یك سال و خرده‌ای بررسی و پایش کنیم. پیشنهاد هم داده‌ایم مقدار پولی که هنگام ترخیص به آنها داده می‌شود، افزایش پیدا کند که دست‌کم بتواند خمیرمایه خوبی برای زندگی مستقل‌شان باشد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.