|

دلواپسی از نوع روسی

احمد وخشیته.دانشجوی دانشگاه «دوستی ملل مسکو»

در هر جامعه‌ای افرادی وجود دارند که مدافع ارزش‌های سنتی هستند و تمایلی به تغییرات و اصلاحات ندارند؛ این گروه که همواره دلواپس اصلاح وضع موجودند، گاه خیرخواهانه و گاه به خاطر منافع فردی و گروهی نگران از هرگونه تغییر در تمامی سطوح هستند. اما این نوع دلواپسی فقط منحصر به کشور ما نیست و در فدراسیون روسیه نیز جریانی وجود دارد که کنش‌ها و واکنش‌های آنها نیز کاملا دلواپس‌طور است، با این تفاوت که در این کشور می‌توان گفت به موجب ساختارهای موجود، جامعه نخبگان به تفکرات دلواپسی و ماورای محافظه‌کاری تمایل بیشتری دارند. چندی پیش «پاتریارک کریل»، رهبر کلیسای ارتدکس، با «پاپ فرانسیس»، رهبر کلیسای کاتولیک جهان، دیدار کرد؛ دیداری که با یک عکس دونفره و لبخند رضایت پایان یافت. این دیدار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود، چراکه به موجب آن، یک سند 30صفحه‌ای میان رهبران کلیسای کاتولیک و ارتدکس به امضا رسید؛ سندی که متشکل از دو بخش دینی و اجتماعی است و بر اتحاد، برادری و صلح تأکید می‌کند. اگرچه به نظر نمی‌رسد دیدار و گفت‌وگوی این دو رهبر دینی بتواند در حوزه سیاست گره‌گشای بحران‌های منطقه ازجمله اوکراین و سوریه باشد، اما می‌تواند گامی در ایجاد گفتمان و صلح میان دو کلیسای کاتولیک و ارتدکس باشد. اما این اقدام پاتریاک با واکنش‌هایی تندتر از آنچه دلواپسان ایرانی به موجب دست‌دادن ظریف با اوباما یا قدم‌زدن او با همتای آمریکایی‌اش انجام دادند، از سوی دلواپسان روس مواجه شد؛ تا بدان‌جا که بسیاری از پدران روحانی در روسیه باوجود جایگاه ویژه و بالای پاتریارک کریل، او را خائن به کلیسای ارتدکس دانستند. ویژگی اساسی دلواپسان، خواه روسی و خواه ایرانی، این است که از یک موضوع که در مسیر اصلاح باشد حتی اگر برای مصالحه باشد و در جهت اعتلای جایگاه کشور، به‌راحتی عبور نمی‌کنند و پیوسته تلاش می‌کنند به‌واسطه توهین و برچسب‌زدن، منافع جریان خود را دنبال کنند. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، به موجب چارچوب‌های سیاسی در ساختار حکومت روسیه، جریان روشنفکری در این کشور خلاف دیگر حکومت‌ها، نه‌تنها در مسیر آسیب‌شناسی و اصلاح وضعیت موجود گام برنمی‌دارد، بلکه حتی با سرعتی بیشتر از حاکمیت، از وضع موجود دفاع می‌کند و هر کنشی که در چارچوب ایدئولوژی خود نباشد را به‌شدت نقد می‌کند و به‌راحتی برچسب می‌زند. ازهمین‌رو مشاهده می‌کنیم «الکسی ماروزا»، رئیس مجمع روشنفکران کلیسای ارتدکس و روحانی بخش «مجمع مردمی» پترزبورگ، فقط چند روز پس از این دیدار در یادداشتی نارضایتی خود از گرم‌شدن روابط دو کلیسا را ابراز می‌کند و متذکر می‌شود که «امروز کلیسای ارتدکس روسیه در مرز ازهم‌گسیختگی و شکاف قرار دارد». همچنین «الکساندر تاراسوف»، روحانی دیگری که طرفداران زیادی دارد، تلویحا رهبر کاتولیک‌های جهان را نجس می‌خواند. اما توهین و برچسب‌زدن، تنها ویژگی دلواپسان روس در تقابل با گفتمان‌های مقامات کشورشان برای ایجاد صلح در نظام بین‌الملل نیست؛ وجه اشتراک دیگر آنها دشمن‌سازی و صحبت از به خطرافتادن امنیت ملی است؛ اگرچه هیچ‌گاه توضیحی درباره اینکه چگونه تلاش برای صلح می‌تواند منجر به تهدید امنیت ملی شود، داده نمی‌شود و فقط از خطرناک‌بودن آن سخن به میان می‌آید. ازاین‌رو مشاهده می‌کنیم تعداد زیادی از کشیشان کلیسای ارتدکس روسیه در کلیپ‌هایی به انتقاد از پاتریارک پرداخته و واتیکان را «تهدیدی برای امنیت ملی» نامیدند تا جایی که پدر «ولادیسلاو یمیلیانوف»، روحانی ارشد کلیسای ترویتسکی‌بایکال در منطقه ایرکوتسک، معتقد است: «دیدار پاتریارک کریل با پاپ حس خیانت می‌دهد». شاید بتوان سومین ویژگی دلواپسان روسیه را عبور از جایگاه افراد محبوب کشور دانست و اینکه این جریان تلاش می‌کنند بزرگان جامعه خود را که با آنها همسو نیستند، به خیانت متهم کنند تا از محبوبیت آنها در اذهان عمومی بکاهند و حس تردیدی نسبت به آنها ایجاد کنند. به گونه‌ای که شاهد هستیم نامه سرگشاده‌ای نوشته می‌شود که در آن آمده است: «بیانیه امروز توسط پاتریارک کریل و پاپ رم در کوبا به امضا رسید و من (ایگومن آوروسییم) اعتقاد دارم این بیانیه یک ارتداد جهانی است. به همین خاطر خود را موظف می‌دانم اعتراضم را بیان کنم تا در اسرع وقت به آن رسیدگی شود و به نشانه اعتراض از این پس نام پاتریارک را در هنگام دعا و مناجات ذکر نخواهم کرد».و درآخر، جریان دلواپسی روسی پس از پروژه تخریب و حذف، خواستار روی کارآوردن افراد جدید که خود ترجیح می‌دهند و با آنها همسو هستند برای جایگاه‌های موردنظرشان هستند که درباره می‌توان به نامه «میخاییل نالیموف»، مدیر هماهنگی کمیته سراسری روسیه، با عنوان «بیرون‌بردن لنین» که در روز 24 فوریه به سایر منتقدان ملحق شده، اشاره کرد. او در نامه خود نوشته بود: «آیا من از پاپ رم خواستم دست به چنین کاری بزند؟ آیا من تمام قوانین کلیسای جامع را زیر پا گذاشتم؟ آیا من بودم که مشرکان و تفرقه‌اندازان را برادر خطاب کردم؟ نه، من نبودم، پاتریارک کریل بود. او بود که تخم تفرقه را پاشید... ما، مردم روس پیرو کلیسای ارتدکس هستیم، کلیسایمان را به کاتولیک‌ها و سایر مشرکان نمی‌دهیم. امروز فقط یک راه برای برون‌رفت از این شرایط داریم. کلیسای ما باید پاتریارک جدیدی انتخاب کند و افرادی مانند ایلاریون و تیخون باید کلیسا را ترک کنند».

در هر جامعه‌ای افرادی وجود دارند که مدافع ارزش‌های سنتی هستند و تمایلی به تغییرات و اصلاحات ندارند؛ این گروه که همواره دلواپس اصلاح وضع موجودند، گاه خیرخواهانه و گاه به خاطر منافع فردی و گروهی نگران از هرگونه تغییر در تمامی سطوح هستند. اما این نوع دلواپسی فقط منحصر به کشور ما نیست و در فدراسیون روسیه نیز جریانی وجود دارد که کنش‌ها و واکنش‌های آنها نیز کاملا دلواپس‌طور است، با این تفاوت که در این کشور می‌توان گفت به موجب ساختارهای موجود، جامعه نخبگان به تفکرات دلواپسی و ماورای محافظه‌کاری تمایل بیشتری دارند. چندی پیش «پاتریارک کریل»، رهبر کلیسای ارتدکس، با «پاپ فرانسیس»، رهبر کلیسای کاتولیک جهان، دیدار کرد؛ دیداری که با یک عکس دونفره و لبخند رضایت پایان یافت. این دیدار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود، چراکه به موجب آن، یک سند 30صفحه‌ای میان رهبران کلیسای کاتولیک و ارتدکس به امضا رسید؛ سندی که متشکل از دو بخش دینی و اجتماعی است و بر اتحاد، برادری و صلح تأکید می‌کند. اگرچه به نظر نمی‌رسد دیدار و گفت‌وگوی این دو رهبر دینی بتواند در حوزه سیاست گره‌گشای بحران‌های منطقه ازجمله اوکراین و سوریه باشد، اما می‌تواند گامی در ایجاد گفتمان و صلح میان دو کلیسای کاتولیک و ارتدکس باشد. اما این اقدام پاتریاک با واکنش‌هایی تندتر از آنچه دلواپسان ایرانی به موجب دست‌دادن ظریف با اوباما یا قدم‌زدن او با همتای آمریکایی‌اش انجام دادند، از سوی دلواپسان روس مواجه شد؛ تا بدان‌جا که بسیاری از پدران روحانی در روسیه باوجود جایگاه ویژه و بالای پاتریارک کریل، او را خائن به کلیسای ارتدکس دانستند. ویژگی اساسی دلواپسان، خواه روسی و خواه ایرانی، این است که از یک موضوع که در مسیر اصلاح باشد حتی اگر برای مصالحه باشد و در جهت اعتلای جایگاه کشور، به‌راحتی عبور نمی‌کنند و پیوسته تلاش می‌کنند به‌واسطه توهین و برچسب‌زدن، منافع جریان خود را دنبال کنند. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، به موجب چارچوب‌های سیاسی در ساختار حکومت روسیه، جریان روشنفکری در این کشور خلاف دیگر حکومت‌ها، نه‌تنها در مسیر آسیب‌شناسی و اصلاح وضعیت موجود گام برنمی‌دارد، بلکه حتی با سرعتی بیشتر از حاکمیت، از وضع موجود دفاع می‌کند و هر کنشی که در چارچوب ایدئولوژی خود نباشد را به‌شدت نقد می‌کند و به‌راحتی برچسب می‌زند. ازهمین‌رو مشاهده می‌کنیم «الکسی ماروزا»، رئیس مجمع روشنفکران کلیسای ارتدکس و روحانی بخش «مجمع مردمی» پترزبورگ، فقط چند روز پس از این دیدار در یادداشتی نارضایتی خود از گرم‌شدن روابط دو کلیسا را ابراز می‌کند و متذکر می‌شود که «امروز کلیسای ارتدکس روسیه در مرز ازهم‌گسیختگی و شکاف قرار دارد». همچنین «الکساندر تاراسوف»، روحانی دیگری که طرفداران زیادی دارد، تلویحا رهبر کاتولیک‌های جهان را نجس می‌خواند. اما توهین و برچسب‌زدن، تنها ویژگی دلواپسان روس در تقابل با گفتمان‌های مقامات کشورشان برای ایجاد صلح در نظام بین‌الملل نیست؛ وجه اشتراک دیگر آنها دشمن‌سازی و صحبت از به خطرافتادن امنیت ملی است؛ اگرچه هیچ‌گاه توضیحی درباره اینکه چگونه تلاش برای صلح می‌تواند منجر به تهدید امنیت ملی شود، داده نمی‌شود و فقط از خطرناک‌بودن آن سخن به میان می‌آید. ازاین‌رو مشاهده می‌کنیم تعداد زیادی از کشیشان کلیسای ارتدکس روسیه در کلیپ‌هایی به انتقاد از پاتریارک پرداخته و واتیکان را «تهدیدی برای امنیت ملی» نامیدند تا جایی که پدر «ولادیسلاو یمیلیانوف»، روحانی ارشد کلیسای ترویتسکی‌بایکال در منطقه ایرکوتسک، معتقد است: «دیدار پاتریارک کریل با پاپ حس خیانت می‌دهد». شاید بتوان سومین ویژگی دلواپسان روسیه را عبور از جایگاه افراد محبوب کشور دانست و اینکه این جریان تلاش می‌کنند بزرگان جامعه خود را که با آنها همسو نیستند، به خیانت متهم کنند تا از محبوبیت آنها در اذهان عمومی بکاهند و حس تردیدی نسبت به آنها ایجاد کنند. به گونه‌ای که شاهد هستیم نامه سرگشاده‌ای نوشته می‌شود که در آن آمده است: «بیانیه امروز توسط پاتریارک کریل و پاپ رم در کوبا به امضا رسید و من (ایگومن آوروسییم) اعتقاد دارم این بیانیه یک ارتداد جهانی است. به همین خاطر خود را موظف می‌دانم اعتراضم را بیان کنم تا در اسرع وقت به آن رسیدگی شود و به نشانه اعتراض از این پس نام پاتریارک را در هنگام دعا و مناجات ذکر نخواهم کرد».و درآخر، جریان دلواپسی روسی پس از پروژه تخریب و حذف، خواستار روی کارآوردن افراد جدید که خود ترجیح می‌دهند و با آنها همسو هستند برای جایگاه‌های موردنظرشان هستند که درباره می‌توان به نامه «میخاییل نالیموف»، مدیر هماهنگی کمیته سراسری روسیه، با عنوان «بیرون‌بردن لنین» که در روز 24 فوریه به سایر منتقدان ملحق شده، اشاره کرد. او در نامه خود نوشته بود: «آیا من از پاپ رم خواستم دست به چنین کاری بزند؟ آیا من تمام قوانین کلیسای جامع را زیر پا گذاشتم؟ آیا من بودم که مشرکان و تفرقه‌اندازان را برادر خطاب کردم؟ نه، من نبودم، پاتریارک کریل بود. او بود که تخم تفرقه را پاشید... ما، مردم روس پیرو کلیسای ارتدکس هستیم، کلیسایمان را به کاتولیک‌ها و سایر مشرکان نمی‌دهیم. امروز فقط یک راه برای برون‌رفت از این شرایط داریم. کلیسای ما باید پاتریارک جدیدی انتخاب کند و افرادی مانند ایلاریون و تیخون باید کلیسا را ترک کنند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.