|

لبنان در معرض توفان

با شروع حمله کشورهای عرب خلیج فارس به لبنان، یک ‌بار دیگر این کشور در معرض توفان سرنوشت‌سازی قرار گرفته است. این البته بنزین تازه‌ای بود بر همان معجون در حال انفجاری که نخبگان سیاسی حاکم بر لبنان از زمان توافق‌نامه طایف به وجود آورده بودند و تاکنون لبنان هرگز شاهد چنین صحنه‌هایی نبوده است. از پنج سال پیش که جنگ در سوریه شروع شد، بحران‌های داخلی لبنان نیز هر روز روی هم انباشته شد تا به این مرحله رسید. در این میان گرچه لبنان از یک فتنه بزرگ که همه انتظارش را داشتند نجات پیدا کرد، اما حال دوباره می‌رود که وارد بحران‌های بزرگ‌تری شود؛ بحران‌هایی که آثار و پیامدهایش بر واقعیت سیاسی، اجتماعی، طایفه‌ای و مذهبی این کشور سنگینی خواهد کرد. کشور کوچک لبنان هم‌اکنون در معرض آزمونی سخت قرار دارد به‌خصوص بعد از آنکه هریک از طرفین درگیری در داخل، پشت محورهای منطقه‌ای سنگر گرفتند و خود را درگیر مناقشات آنان کردند. این واقعیتی است که هیچ گروه یا طایفه یا مذهبی آن را کتمان نمی‌کند. تاکنون لبنان بارها و بارها به همین شکل طعمه حریق شده است. از پیش از جنگ بزرگ در سال 1975 تا پس از آن و حتی پیش از آن در دهه‌های 50 و 60 هم همین داستان بوده است. وقتی شکاف‌های داخلی با مناقشات خارجی توأم می‌شود، لبنانی‌ها وارد سنگرهایی می‌شوند که باوجود شعارهای ملی یا قومی، بیشتر ماهیتی طایفه‌گرایانه دارد.
از زمان انقلاب 1958 تا دهه 60 بازیگران داخل و خارج عوض شدند و شرایط و عوامل نزاع نیز تغییر کرده است. یک ‌بار متحدان غرب بهانه بودند و بار دیگر حضور فلسطینی‌ها. یک ‌بار دخالت سوریه و باری دیگر حضور ایران. اما این تنها ظاهر منازعات است که تغییر کرده و بر عمق شکاف‌های داخلی لبنان افزوده است؛ به طوری که بیش از پیش به لبنان ضربه زده و این کشور را به وضعیتی انداخته است که کمتر از هر زمان دیگری قادر به تشکیل دولت وحدت ملی یا تأسیس دولتی ملی و حفظ آن است. صلح مبتنی بر توافق‌نامه طایف گویی دارد به خط پایان خود می‌رسد. درست است که آن‌موقع جنگ داخلی لبنان تمام شد اما عوامل آن ریشه‌کن نشد.
این مسئله را همه می‌دانند که ثبات کنونی لبنان نتیجه دو عامل است: یکی حمایت‌های بین‌المللی و دیگری اینکه مردم این کشور دیگر حاضر به تکرار تجربه تلخ گذشته که هنوز مزه‌هایش را زیر دندان دارند، نیستند. با همین دو عامل بود که لبنان از ویروس جنگ در سوریه در امان ماند و تنها از دور در آن مشارکت داشت. نیروهای امنیتی نیز در مبارزه با تروریسم موفق عمل کردند. خردمندان لبنان دست‌کم توانستند بین جبهه داخلی و خارجی یک مرزبندی مشخص به وجود آورند. همچنین عدم تمایل بازیگران خارجی به بی‌ثبات‌شدن لبنان نیز مزید بر علت شد. این شرایط ادامه داشت تا اینکه لبنان وارد آزمونی سرنوشت‌ساز شد و عربستان را بر آن داشت تا نیروهایش را از نو بسیج کند و از طریق اعمال تحریم‌ها به لبنان فشار وارد کند. این مسئله‌ای است که ایران یا دولت سوریه و متحدانش در لبنان نمی‌توانند آن را دست‌کم بگیرند. همچنین عربستان سعودی و متحدانش نمی‌توانند نسبت به این امر بی‌توجه باشند.
در داخل این کشور به نظر نمی‌رسد کسی بخواهد این ساختار را از بین ببرد، اما از خارج چه؟ در گذشته بهای بحران‌ها سبک بود اما اکنون جنگ داخلی به یک مرحله حساس و تعیین‌کننده رسیده است. این بار طبعا بهای بحران بسیار سنگین‌تر خواهد بود، به‌نحوی‌که لبنان قادر به پرداخت آن نیست. از این‌رو خرد حکم نمی‌کند ریشه این بحران که از نزاع بر سر«هویت تصمیم‌گیرندگان» لبنانی شروع شده بود و حالا به اوج خود رسیده است، نادیده گرفته شود. همچنین از خردمندی نیست که در بررسی شکاف‌های داخلی و خارجی لبنان به گذشته این کشور نگاهی نشود. در این میان بهترین راهکار آن است که کشورهای درگیر در بحران لبنان با هم کنار بیایند؛ اما آیا این آشتی ممکن است؟

با شروع حمله کشورهای عرب خلیج فارس به لبنان، یک ‌بار دیگر این کشور در معرض توفان سرنوشت‌سازی قرار گرفته است. این البته بنزین تازه‌ای بود بر همان معجون در حال انفجاری که نخبگان سیاسی حاکم بر لبنان از زمان توافق‌نامه طایف به وجود آورده بودند و تاکنون لبنان هرگز شاهد چنین صحنه‌هایی نبوده است. از پنج سال پیش که جنگ در سوریه شروع شد، بحران‌های داخلی لبنان نیز هر روز روی هم انباشته شد تا به این مرحله رسید. در این میان گرچه لبنان از یک فتنه بزرگ که همه انتظارش را داشتند نجات پیدا کرد، اما حال دوباره می‌رود که وارد بحران‌های بزرگ‌تری شود؛ بحران‌هایی که آثار و پیامدهایش بر واقعیت سیاسی، اجتماعی، طایفه‌ای و مذهبی این کشور سنگینی خواهد کرد. کشور کوچک لبنان هم‌اکنون در معرض آزمونی سخت قرار دارد به‌خصوص بعد از آنکه هریک از طرفین درگیری در داخل، پشت محورهای منطقه‌ای سنگر گرفتند و خود را درگیر مناقشات آنان کردند. این واقعیتی است که هیچ گروه یا طایفه یا مذهبی آن را کتمان نمی‌کند. تاکنون لبنان بارها و بارها به همین شکل طعمه حریق شده است. از پیش از جنگ بزرگ در سال 1975 تا پس از آن و حتی پیش از آن در دهه‌های 50 و 60 هم همین داستان بوده است. وقتی شکاف‌های داخلی با مناقشات خارجی توأم می‌شود، لبنانی‌ها وارد سنگرهایی می‌شوند که باوجود شعارهای ملی یا قومی، بیشتر ماهیتی طایفه‌گرایانه دارد.
از زمان انقلاب 1958 تا دهه 60 بازیگران داخل و خارج عوض شدند و شرایط و عوامل نزاع نیز تغییر کرده است. یک ‌بار متحدان غرب بهانه بودند و بار دیگر حضور فلسطینی‌ها. یک ‌بار دخالت سوریه و باری دیگر حضور ایران. اما این تنها ظاهر منازعات است که تغییر کرده و بر عمق شکاف‌های داخلی لبنان افزوده است؛ به طوری که بیش از پیش به لبنان ضربه زده و این کشور را به وضعیتی انداخته است که کمتر از هر زمان دیگری قادر به تشکیل دولت وحدت ملی یا تأسیس دولتی ملی و حفظ آن است. صلح مبتنی بر توافق‌نامه طایف گویی دارد به خط پایان خود می‌رسد. درست است که آن‌موقع جنگ داخلی لبنان تمام شد اما عوامل آن ریشه‌کن نشد.
این مسئله را همه می‌دانند که ثبات کنونی لبنان نتیجه دو عامل است: یکی حمایت‌های بین‌المللی و دیگری اینکه مردم این کشور دیگر حاضر به تکرار تجربه تلخ گذشته که هنوز مزه‌هایش را زیر دندان دارند، نیستند. با همین دو عامل بود که لبنان از ویروس جنگ در سوریه در امان ماند و تنها از دور در آن مشارکت داشت. نیروهای امنیتی نیز در مبارزه با تروریسم موفق عمل کردند. خردمندان لبنان دست‌کم توانستند بین جبهه داخلی و خارجی یک مرزبندی مشخص به وجود آورند. همچنین عدم تمایل بازیگران خارجی به بی‌ثبات‌شدن لبنان نیز مزید بر علت شد. این شرایط ادامه داشت تا اینکه لبنان وارد آزمونی سرنوشت‌ساز شد و عربستان را بر آن داشت تا نیروهایش را از نو بسیج کند و از طریق اعمال تحریم‌ها به لبنان فشار وارد کند. این مسئله‌ای است که ایران یا دولت سوریه و متحدانش در لبنان نمی‌توانند آن را دست‌کم بگیرند. همچنین عربستان سعودی و متحدانش نمی‌توانند نسبت به این امر بی‌توجه باشند.
در داخل این کشور به نظر نمی‌رسد کسی بخواهد این ساختار را از بین ببرد، اما از خارج چه؟ در گذشته بهای بحران‌ها سبک بود اما اکنون جنگ داخلی به یک مرحله حساس و تعیین‌کننده رسیده است. این بار طبعا بهای بحران بسیار سنگین‌تر خواهد بود، به‌نحوی‌که لبنان قادر به پرداخت آن نیست. از این‌رو خرد حکم نمی‌کند ریشه این بحران که از نزاع بر سر«هویت تصمیم‌گیرندگان» لبنانی شروع شده بود و حالا به اوج خود رسیده است، نادیده گرفته شود. همچنین از خردمندی نیست که در بررسی شکاف‌های داخلی و خارجی لبنان به گذشته این کشور نگاهی نشود. در این میان بهترین راهکار آن است که کشورهای درگیر در بحران لبنان با هم کنار بیایند؛ اما آیا این آشتی ممکن است؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.