|

دیدار با محمدابراهیم شریف‌زاده در «باخرز»

غربت صدای خون‌پاش و نغمه‌ریز خراسان

سیمین سلیمانی

کمتر کسی از علاقه‌مندان موسیقی مقامی با صدای دلنشین و جادویی استاد محمدابراهیم شریف‌زاده، غریبه است. این روزها صدای خون‌پاش و نغمه‌ریز موسیقی خراسان، در غربت عجیبی رو به فراموشی است و درحالی‌که شاید بسیاری از ما بارها و بارها آلبوم زیبای «خون‌پاش و نغمه‌ریز» را با صدای استاد گوش کرده‌ایم اما نمی‌دانیم هم‌اکنون او در چه شرایط غریبی به سر می‌برد.
نغمه‌ریزِ خراسان این روزها هم قدم با تمام آنان که او را سال‌هاست به فراموشی سپرده‌اند، گاه دچار فراموشی می‌شود، چند وقت پیش تصمیم گرفتیم به ملاقات استاد شریف‌زاده برویم؛ یک منبع شفاهی بزرگ موسیقی خراسان که بی‌مهری زیادی به او شده. در جایی خوانده بودیم محمد حقگو موسیقی‌دان و استاد دانشگاه موسیقی تهران درباره شریف‌زاده گفته است: «صدای استاد شریف‌زاده فرصت لذت‌بردن از انسان را می‌گیرد و انسان را وارد یک فضایی می‌کند که در آن لحظه نمی‌تواند لذت ببرد و بعدا باید از آن لذت برد و در اصطلاح صدای شریف‌زاده انسان را مسخ می‌کند».
باخرز، در 45 کیلومتری تربت‌جام، محل زندگی انسان بزرگی است که حتی بسیاری از همشهریان او، این استاد بزرگ را نمی‌شناسند. شریف‌زاده مدت‌هاست به‌تنهایی زندگی می‌کند و کسی سکوت معنادار نغمه‌ریز خراسان را نمی‌شنود.
ظهر در منطقه، صدای اذان شریف‌زاده به گوش نمی‌رسد؛ اذان معروف او که منحصربه‌فرد است و توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده؛ تا چندی‌پیش حداقل در منطقه باخرز طنین‌انداز می‌شد اما اکنون چندین ماه است که حتی استاد شریف‌زاده بلندگوی مسجد را نیز ندارد. به همراه یکی از فعالان موسیقی خراسان به ملاقات استاد رفتیم، چند نفر معدود گاه‌گاه به شریف‌زاده سر می‌زنند، از همان ابتدا شریف‌زاده شعر می‌خواند، از غربت شکوه می‌کند، غربتی که سال‌ها با آن آشناست. وی در ادامه به «شرق» می‌گوید: از مرگ نمی‌ترسم، مرگ چیز خوبی است و این تنهایی و غربت است که طاقت آدم را می‌برد. نگاهش را خیره می‌کند و شعری را چندباره تکرار می‌کند: «چنان بساط عمل پهن کن در این بازار / که دست و پا نکنی گم، به وقت برچیدن». از محمد ابراهیم شریف‌زاده می‌پرسیم کنار دوتار چه کسی از آوازخواندن لذت می‌بردی؟ می‌گوید: هوشنگ انصاری کسی بود که وقتی دوتار می‌زد و می‌خواندم، بسیار لذت می‌بردم.
می‌پرسیم چرا صدای اذان شریف‌زاده از بلندگوی مسجد نمی‌آید؟ که یکی از میهمانان خانه استاد که با دوتارش صدای استاد شریف‌زاده را همراهی کرده بود، پاسخ می‌دهد: مدتی پیش استاد شریف‌زاده بیماری سختی گرفت و در بیمارستان بستری شد؛ وقتی برگشت، اذان مسجد را نیز به او برنگرداندند، متأسفانه در این منطقه کمتر کسی استاد شریف‌زاده را می‌شناسد و نمی‌دانند چه گنجی در اینجا زندگی می‌کند. در خانه ساده و بی‌پیرایه استاد، صدای نوای دوتار جاری و بعد از چند دقیقه صدای بی‌بدیل استاد شریف‌زاده با آن همراه می‌شود: «الهی بی‌پناهان را پناهی / به سوی خسته‌ها اکنون نگاهی...».
بعد، برخی از آهنگ‌ها را مثل «بهاره دخترعمو» که بسیاری از ما شنیده‌ایم خواند اما برخی از بیت‌ها را دیگر از یاد می‌برد... . از خانه استاد که بیرون آمدیم تازه معنای مسخ‌شدن با صدای وی و اینکه صدای استاد شریف‌زاده فرصت لذت‌بردن از انسان را می‌گیرد، را فهمیدم و مدام صدایش در گوشم می‌پیچید که با سوز می‌خواند: «سِفِد مرغی بودم بر شاخ پستَه / فلک بر هم زد و بالم شکستَه».
حسین علی مردانشاهی، یکی از فعالان موسیقی مقامی خراسان و همچنین سرپرست گروه موسیقی فردای جام، در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: متأسفانه استاد شریف‌زاده اوضاع خوبی ندارند، آلزایمر گرفته‌اند و اگر پیگیری نشود هر روز بدتر خواهند شد و درحال‌حاضر باید مدتی با او باشی تا ارتباط برقرار کند و اگر هرچه‌سریع‌تر به این گنجینه شفاهی رسیدگی نشود، دیگر همه آنچه در ذهن استاد است را از دست خواهیم داد. یکی به استاد عسگریان و از همه بیشتر به استاد شریف‌زاده ظلم شد. استاد پورعطایی یک جمله داشت که می‌گفت: «برای اینکه هنر یک فرد دیده شود، باید در زمان و مکان و یاران مناسبی قرار گیرد»؛ متأسفانه استاد شریف‌زاده هیچ کدام اینها را نداشت و منظور من از یاران، مردم و مسئولان و هنرمندان و همه است، اصلا در منطقه کسی او را نمی‌شناسد، با وجود اینکه در موسیقی خراسان، آلبوم «خون‌پاش و نغمه‌ریز» شاهکاری بود و هیچ آلبومی به اندازه این آلبوم، موسیقی خراسان را معرفی نکرد ولی سهم استاد شریف‌زاده چه بود؟! مردانشاهی از معدود کسانی است که به طور مرتب به استاد شریف‌زاده در باخرز سر می‌زند، او درباره استاد ادامه می‌دهد: علت زودرنجی و دلگیری استاد همین بی‌مهری‌هایی است که به او شده و حالا دیگر دور خودش یک حصار کشیده است.
وی می‌گوید: یکی از ویژگی‌های بارز استاد، پرداختن به موضوعات مختلف موسیقی محلی است، برای مثال استاد درپور بسیار به بخش عرفانی پرداخت، استاد پورعطایی و دیگر اساتید به بخش‌های دیگر. اما استاد شریف‌زاده به معنای واقعی کلمه ویژگی‌های یک هنرمند فولکوریک را داشته و به عاشقانه‌های جام نیز پرداخته. ایشان از معدود کسانی هستند و بهتر است بگویم تنها کسی است که به پادایرگی‌ها پرداخته است. ایشان خودش‌ سازی که می‌زده دایره بوده و به آن نیز به‌خوبی پرداخته و یکی از قطعاتی که در کشور گل کرده، همین قطعه «بهاره دخترعمو» است که از همین قطعات است؛ استاد شریف‌زاده به این سمت فوق‌العاده رفته است. صدای شریف‌زاده منحصربه‌فرد و تقلیدناپذیر است و با توجه به مکان زندگی خود با مکتب هرات، بسیار عجین‌تر و مسلط بوده است. ما استاد درپور و همچنین بخش بزرگی از موسیقی مقامی خراسان را در سال 93 از دست دادیم و متأسفانه استادانی مانند استاد شریف‌زاده را نیز این‌گونه به فراموشی سپرده‌ایم.
به جز اینکه خدمت به این اساتید جزء وظایف انسانی است اما در اصل سود اصلی، متعلق به خود ماست چراکه اینها گنجینه هستند؛ آیا اصلا در نهادهایی مثل فرهنگ و ارشاد به این مسئله فکر می‌شود؟

کمتر کسی از علاقه‌مندان موسیقی مقامی با صدای دلنشین و جادویی استاد محمدابراهیم شریف‌زاده، غریبه است. این روزها صدای خون‌پاش و نغمه‌ریز موسیقی خراسان، در غربت عجیبی رو به فراموشی است و درحالی‌که شاید بسیاری از ما بارها و بارها آلبوم زیبای «خون‌پاش و نغمه‌ریز» را با صدای استاد گوش کرده‌ایم اما نمی‌دانیم هم‌اکنون او در چه شرایط غریبی به سر می‌برد.
نغمه‌ریزِ خراسان این روزها هم قدم با تمام آنان که او را سال‌هاست به فراموشی سپرده‌اند، گاه دچار فراموشی می‌شود، چند وقت پیش تصمیم گرفتیم به ملاقات استاد شریف‌زاده برویم؛ یک منبع شفاهی بزرگ موسیقی خراسان که بی‌مهری زیادی به او شده. در جایی خوانده بودیم محمد حقگو موسیقی‌دان و استاد دانشگاه موسیقی تهران درباره شریف‌زاده گفته است: «صدای استاد شریف‌زاده فرصت لذت‌بردن از انسان را می‌گیرد و انسان را وارد یک فضایی می‌کند که در آن لحظه نمی‌تواند لذت ببرد و بعدا باید از آن لذت برد و در اصطلاح صدای شریف‌زاده انسان را مسخ می‌کند».
باخرز، در 45 کیلومتری تربت‌جام، محل زندگی انسان بزرگی است که حتی بسیاری از همشهریان او، این استاد بزرگ را نمی‌شناسند. شریف‌زاده مدت‌هاست به‌تنهایی زندگی می‌کند و کسی سکوت معنادار نغمه‌ریز خراسان را نمی‌شنود.
ظهر در منطقه، صدای اذان شریف‌زاده به گوش نمی‌رسد؛ اذان معروف او که منحصربه‌فرد است و توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده؛ تا چندی‌پیش حداقل در منطقه باخرز طنین‌انداز می‌شد اما اکنون چندین ماه است که حتی استاد شریف‌زاده بلندگوی مسجد را نیز ندارد. به همراه یکی از فعالان موسیقی خراسان به ملاقات استاد رفتیم، چند نفر معدود گاه‌گاه به شریف‌زاده سر می‌زنند، از همان ابتدا شریف‌زاده شعر می‌خواند، از غربت شکوه می‌کند، غربتی که سال‌ها با آن آشناست. وی در ادامه به «شرق» می‌گوید: از مرگ نمی‌ترسم، مرگ چیز خوبی است و این تنهایی و غربت است که طاقت آدم را می‌برد. نگاهش را خیره می‌کند و شعری را چندباره تکرار می‌کند: «چنان بساط عمل پهن کن در این بازار / که دست و پا نکنی گم، به وقت برچیدن». از محمد ابراهیم شریف‌زاده می‌پرسیم کنار دوتار چه کسی از آوازخواندن لذت می‌بردی؟ می‌گوید: هوشنگ انصاری کسی بود که وقتی دوتار می‌زد و می‌خواندم، بسیار لذت می‌بردم.
می‌پرسیم چرا صدای اذان شریف‌زاده از بلندگوی مسجد نمی‌آید؟ که یکی از میهمانان خانه استاد که با دوتارش صدای استاد شریف‌زاده را همراهی کرده بود، پاسخ می‌دهد: مدتی پیش استاد شریف‌زاده بیماری سختی گرفت و در بیمارستان بستری شد؛ وقتی برگشت، اذان مسجد را نیز به او برنگرداندند، متأسفانه در این منطقه کمتر کسی استاد شریف‌زاده را می‌شناسد و نمی‌دانند چه گنجی در اینجا زندگی می‌کند. در خانه ساده و بی‌پیرایه استاد، صدای نوای دوتار جاری و بعد از چند دقیقه صدای بی‌بدیل استاد شریف‌زاده با آن همراه می‌شود: «الهی بی‌پناهان را پناهی / به سوی خسته‌ها اکنون نگاهی...».
بعد، برخی از آهنگ‌ها را مثل «بهاره دخترعمو» که بسیاری از ما شنیده‌ایم خواند اما برخی از بیت‌ها را دیگر از یاد می‌برد... . از خانه استاد که بیرون آمدیم تازه معنای مسخ‌شدن با صدای وی و اینکه صدای استاد شریف‌زاده فرصت لذت‌بردن از انسان را می‌گیرد، را فهمیدم و مدام صدایش در گوشم می‌پیچید که با سوز می‌خواند: «سِفِد مرغی بودم بر شاخ پستَه / فلک بر هم زد و بالم شکستَه».
حسین علی مردانشاهی، یکی از فعالان موسیقی مقامی خراسان و همچنین سرپرست گروه موسیقی فردای جام، در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: متأسفانه استاد شریف‌زاده اوضاع خوبی ندارند، آلزایمر گرفته‌اند و اگر پیگیری نشود هر روز بدتر خواهند شد و درحال‌حاضر باید مدتی با او باشی تا ارتباط برقرار کند و اگر هرچه‌سریع‌تر به این گنجینه شفاهی رسیدگی نشود، دیگر همه آنچه در ذهن استاد است را از دست خواهیم داد. یکی به استاد عسگریان و از همه بیشتر به استاد شریف‌زاده ظلم شد. استاد پورعطایی یک جمله داشت که می‌گفت: «برای اینکه هنر یک فرد دیده شود، باید در زمان و مکان و یاران مناسبی قرار گیرد»؛ متأسفانه استاد شریف‌زاده هیچ کدام اینها را نداشت و منظور من از یاران، مردم و مسئولان و هنرمندان و همه است، اصلا در منطقه کسی او را نمی‌شناسد، با وجود اینکه در موسیقی خراسان، آلبوم «خون‌پاش و نغمه‌ریز» شاهکاری بود و هیچ آلبومی به اندازه این آلبوم، موسیقی خراسان را معرفی نکرد ولی سهم استاد شریف‌زاده چه بود؟! مردانشاهی از معدود کسانی است که به طور مرتب به استاد شریف‌زاده در باخرز سر می‌زند، او درباره استاد ادامه می‌دهد: علت زودرنجی و دلگیری استاد همین بی‌مهری‌هایی است که به او شده و حالا دیگر دور خودش یک حصار کشیده است.
وی می‌گوید: یکی از ویژگی‌های بارز استاد، پرداختن به موضوعات مختلف موسیقی محلی است، برای مثال استاد درپور بسیار به بخش عرفانی پرداخت، استاد پورعطایی و دیگر اساتید به بخش‌های دیگر. اما استاد شریف‌زاده به معنای واقعی کلمه ویژگی‌های یک هنرمند فولکوریک را داشته و به عاشقانه‌های جام نیز پرداخته. ایشان از معدود کسانی هستند و بهتر است بگویم تنها کسی است که به پادایرگی‌ها پرداخته است. ایشان خودش‌ سازی که می‌زده دایره بوده و به آن نیز به‌خوبی پرداخته و یکی از قطعاتی که در کشور گل کرده، همین قطعه «بهاره دخترعمو» است که از همین قطعات است؛ استاد شریف‌زاده به این سمت فوق‌العاده رفته است. صدای شریف‌زاده منحصربه‌فرد و تقلیدناپذیر است و با توجه به مکان زندگی خود با مکتب هرات، بسیار عجین‌تر و مسلط بوده است. ما استاد درپور و همچنین بخش بزرگی از موسیقی مقامی خراسان را در سال 93 از دست دادیم و متأسفانه استادانی مانند استاد شریف‌زاده را نیز این‌گونه به فراموشی سپرده‌ایم.
به جز اینکه خدمت به این اساتید جزء وظایف انسانی است اما در اصل سود اصلی، متعلق به خود ماست چراکه اینها گنجینه هستند؛ آیا اصلا در نهادهایی مثل فرهنگ و ارشاد به این مسئله فکر می‌شود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.