ترجمهای از منوچهر آتشی
جوانها چیزی از تاریخ نمیدانند!
کتاب «فونتامارا» روایت کشاورزان فقیری است که در تمام کشورها به هم شبیهاند. «آنها مردمانی هستند که زمین را بارآور میکنند و از مشقت گرسنگی عذاب میکشند». رمان «فونتامارا» نوشته اینیاتسیو سیلونه با ترجمه شاعر شهیر، منوچهر آتشی بهتازگی در انتشارات نگاه منتشر شده است.
شرق: کتاب «فونتامارا» روایت کشاورزان فقیری است که در تمام کشورها به هم شبیهاند. «آنها مردمانی هستند که زمین را بارآور میکنند و از مشقت گرسنگی عذاب میکشند». رمان «فونتامارا» نوشته اینیاتسیو سیلونه با ترجمه شاعر شهیر، منوچهر آتشی بهتازگی در انتشارات نگاه منتشر شده است. چنانکه در مقدمه ناشر آمده است، این کتاب در سال 1347 برای بار نخست منتشر شد و در سال 1382 زندهیاد منوچهر آتشی این کتاب را همراه دیگر آثارش به انتشارات نگاه واگذار کرد. این رمان خواندنی به تعبیر مالکولم کولی، منتقد و نویسنده، از رمانهای برجسته ادبیات جهان است. او مینویسد: «کتابها مثل انسانها میمیرند، فقط تعداد کمی از آنها زندگی جاودانه مییابند. در میان همه رمانهای برجسته سال 1930 در سراسر ادبیات مغربزمین، سه کتاب بدون ازدستدادن قوتشان به دوره زمانی ما رسیدهاند؛ یکی فرانسوی، سرنوشت بشر از آندره مالرو؛ دیگری آمریکایی، خوشههای خشم از اشتاینبک و سومی ایتالیایی، فونتامارا از اینیاتسیو سیلونه». فونتامارا دهکدهای است شبیه دهکدههای فراوان دیگر اما برای آنها که در آن پا میگیرند و گذران زندگی میکنند، همه دنیاست. «در اینجا همه چیز، تولد و مرگ، عشق و نفرت و غرور و ناامیدی، به گونهای یکسان ادامه مییابد. در فونتامارا هرگز به ذهن کسی خطور نمیکند که در شیوه زیستن خود تغییر و دگرگونی ممکن است». این ناممکنیِ تغییر نقطه آغاز سیلونه است، وضعیتی تحملناپذیر که ادامه پیدا کرده است بدون آنکه چشماندازی برای گذار از آن پیش چشم مردمانی باشد که در تعب و سختی روزگار سپری میکنند. در بخشی از رمان میخوانیم: «اول ژوئن، فونتامارا برای نخستینبار برق نداشت. دوم ژوئن، سوم ژوئن و چهارم ژوئن هم فونتامارا بدون برق گذراند. به همین وضع، روزها و ماهها گذشت تا اینکه فونتامارا دوباره به ماهتاب خو گرفت. حدود صد سال طول کشیده بود تا از ماهتاب به پیهسوز و از آن به چراغ نفتی و سپس به برق دست یابد. فقط در عرض یک شب دهکده دوباره به ماهتاب رجعت کرد. جوانها چیزی از تاریخ نمیدانند؛ ولی ما پیرها چرا. در طول هفتاد سال تنها تحفهای که پیهدیمونته برای ما آورده بود، چراغ برق بود و سیگار. حالا برق را پس گرفتهاند و اما سیگار، هرکس آن را بکشد، سزاوار است که خفه شود. پیپ همیشه برای ما به حد کافی خوب بوده است. چراغ برق برای ما به همان اندازه طبیعی بوده است که نور ماه؛ هیچکس پولی در ازای هیچکدام نمیپرداخت، ماهها بود که کسی چیزی نمیداد. وانگهی از کجا باید پول میدادیم؟ درست قبل از قطع برق بود که کارمند آمده بود تا اوراق معمولی ماهانه را که مبلغ پرداختنشده در آن بود، پخش کند (تنها اوراقی که برای مصرف خانگی به ما داده میشد). آخرین باری که آمد فقط توانست جانش را سالم درببرد. تقریبا، در مرز دهکده بود که به طرفش تیراندازی کردند. او خیلی محتاط بود. فقط موقعی که مردها سر کار بودند، به فونتامارا میآمد. درست موقعی که فقط زنها و حیوانات خانه بودند؛ اما همیشه که نمیتوانی به قدر کافی محتاط باشی. او خیلی چربزبان بود. اوراق را با لبخند ابلهانهای به دست افراد میداد و میگفت: محض رضای خدا اون رو بگیرین. همیشه تو خونواده برای یه تیکه کاغذ مورد استفادهای هست! اما هیچ وقت به اندازه کافی مهربان هم نمیتوانی باشی. چند روز بعد از آن، یک گاریچی نه در فونتامارا (ممکن بود هرگز پایش را به فونتامارا نگذارد)، که در شهر، به او فهمانده بود تیراندازی مستقیما نه علیه شخص او، ایننوچنتسو لالهجه، که علیه مالیات بوده؛ اما اگر تیراندازی دقیقتر صورت گرفته بود، مالیات نبود که کشته میشد؛ بلکه او بود. اگر برنگشته بود، کسی فقدان او را احساس نمیکرد، او هم وادار نمیشد شکایتی علیه دهکده فونتامارا ترتیب دهد. روزی او اظهارنظر کرده بود اگه میتونستیم شپشها رو توقیف کنیم و بفروشیم، تعقیبکردن اونها هم ارزش داشت؛ اما اگه حتی توقیف شپشها قانونی بود، کی اونها رو میخرید؟ تصور میشد برق اول ژانویه قطع شود، بعد اول مارس، بعد اول می، آنگاه مردم شروع کردند به بگومگو که: هیچ وقت قطع نمیشه، احتمالا ملکه مخالف این کاره، حالا میبینین! هیچ وقت قطع نمیشه. و اول ژوئن قطع شد. زنها و بچهها در خانه آخرین کسانی بودند که متوجه شدند چه حادثهای داشت اتفاق میافتاد؛ اما ما همچنان که از کار برمیگشتیم، همه چیز را فهمیدیم. از آسیاب مشرف به جاده ماشینرو، از کوهها، از قبرستان، از امتداد نهر، از گودال شن و از هر جایی بعد از زحمت روزانه که بازمیگشتیم، همینطور که هوا تیرگی میگرفت، چراغهای دهکده همسایه را دیدیم که روشن شد و چراغهای فونتامارا را که کمسو شدند، رنگ باختند و با صخرهها و کپههای کود همرنگ شدند؛ هم غیرمترقبه بود و هم نه».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.