رئیس قوه قضائیه در همایش ملی حقوق محیط زیست
بشخصه معتقدم شکار حرام است
شرق: روز گذشته سازمان حفاظت محیط زیست میزبان رئیس قوه قضائیه بود، آیتالله صادق آملیلاریجانی در سخنان خود در این همایش درباره ابعاد مختلف مسئله حقوق محیط زیست و ازجمله یکی از مناقشهبرانگیزترین موضوعات آن، یعنی شکار بهصراحت اعلام نظر کرد. او دراینباره گفت: در بحث شکار من بشخصه معتقدم شکار حرام است، مگر برای استفاده غذایی در شرایط خاص. اینکه کسی به کوه برود و کبک و بُز کوهی بزند و با خود بیاورد، هرچند موضوع اختلاف فقهی است، اما من معتقدم حرام است.
رئیس قوه قضائیه که در مراسم افتتاح سومین همایش ملی حقوق محیط زیست در محل سازمان حفاظت محیط زیست سخنرانی میکرد، گفت: یک بحث خیلی مهم این است که نگاه ما به محیط زیست چگونه است. در صحبتهای تلویزیونی یا حتی در تقنین، وقتی میخواهیم درباره محیط زیست بحث کنیم، اضرار به محیط زیست را از نظر ضرر به خودمان مطرح میکنیم؛ یعنی نگاه ما باز انسانمحور است؛ یعنی اگر هم محیط زیست تخریب شود، ضرر به خود من میخورد. اما آیا واقعا نگاه درست به محیط زیست اینگونه ابزاری است؟ چون به من نفع میرساند مهم است یا اینکه به خودی خود ارزشمند است؟
وی تصریح کرد: نگاه به محیط زیست ابزارگونه نیست و نباید باشد. محیط زیست و زیباییهای محیطزیست نه به واسطه خوشآمدن انسانها ارزشمند باشد، بلکه به صورت ذاتی دارای ارزش است و باید به آن توجه شود. رئیس قوه قضائیه تصریح کرد: هنگام کودکی در روستای خود ما لاریجان که کوه دماوند با آن شکوه از ریشه تا بالا پیدا بود، گاهی با تماشای آن هیپنوتیزم میشدیم؛ این یک نمونه بود و هزارانهزار از اینها در کشور است. چرا نگوییم اصلا تناسب در طبیعت به خودی خود ارزشمند است.
آملیلاریجانی گفت: حرکت معروفی در غرب در دهههای گذشته راه افتاد به نام اکولوژی عمیق، که حرفشان این بود که نفس تکثر حیات انسانی و غیرانسانی به خودی خود ارزشمند است. شکوفایی و تکثر این حیات هم به خودی خود ارزشمند است. آموزه دیگر این مکتب این بود که غنا و تکثر اشکال مختلف حیات، به شکوفایی حیات انسانی و غیرانسانی کمک میکند و انسانها حق ندارند این تکثر را از بین ببرند، مگر آنکه نیاز حیاتی داشته باشند.
رئیس قوه قضائیه با بیان اینکه دهها فکر و ایده دیگر هم دراینباره مطرح است، گفت: دخالت فزاینده بشر در طبیعت هر روز بدتر میشود و باید برای آن فکری کرد. در بحث دینی محیط زیست، اضرار به خود انسان و دیگری اجمالا حرام است.
آملیلاریجانی با بیان اینکه عالم محضر خداست و طبیعت جمال خداست، تأکید کرد: ما چه حقی داریم بهعنوان انسان در محضر جمال الهی تصرف داشته باشیم، اینجا فقط بحث اضرار به انسان مطرح نیست، تصرف در جمال الهی مطرح است.
وی افزود: بحث دیگر احترام به حیوانات و رعایت حقوق آنهاست که در اقوال مختلف فقهی هر کجا که نگاه کنید، مطالبی داریم درباره احترام به حیوانات و حفظ آنها و اینجا هم بحث اضرار به انسان مطرح نیست؛ مثلا روایت داریم که علیبنحسین زینالعابدین(ع) در سفر به حج با اینکه حیوان مرکوب در دسترسشان بود، پیاده میرفتند و در علت این موضوع فرمودند چرا باید در سفر حج حیوانی را به زحمت بیندازم. رئیس قوه قضائیه تصریح کرد: در بحث شکار من بشخصه معتقدم شکار حرام است، مگر برای استفاده غذایی در شرایط خاص. اینکه کسی به کوه برود و کبک و بُز کوهی بزند و با خود بیاورد، هرچند موضوع اختلاف فقهی است، اما من معتقدم حرام است. خیلیها اشاره به کراهت آن دارند، اما روایات متعددی هم داریم که قائل به حرمت آن است. حتی در بحث سفر هم روایاتی داریم که سفر برای شکار حرام است. اگر شکار برای لهو و لعب باشد و نه رزق و روزی، سفر برای آن حرام هم نباشد، باید در آن سفر نماز را تمام بخواند. منظر دینی بسیار زیبایی است که طبق آن شکار حیوان برای تفریح اگر هم حرمت نداشته باشد، کراهت آن قطعی است.
آملیلاریجانی افزود: بحث دیگر اسراف است و اجماع دینی هست که اسراف حرام است و آیات شریفه متعدد هم برای آن داریم. خیلی جاها جنگل را به مزرعه تبدیل کردهاند، آب کذایی را هم خرج آن کردهاند؛ یا کاغذهایی که برای تولید آن درخت قطع میشود، اینها همه مصداق اسراف است.
رئیس قوه قضائیه با بیان اینکه نکته دیگر دینی در بحث محیط زیست، ظرفیت ایمانی است، گفت: قانون اساسی ما براساس دین وضع شده است. ما باید از این ظرفیت استفاده کنیم و ظرفیت دینی مردم را برانگیزیم و مواردی مثل مقابله با اسراف را میتوانیم با فرهنگسازی توسعه بدهیم.
آملیلاریجانی گفت: نویسنده ریشههای تاریخی بحران محیط زیست ادعا میکند نگاه مسیحی-یهودی آن است که کل دنیا محورش انسان است و انسان هرچه میخواهد میتواند در طبیعت انجام دهد، اما دستکم میدانیم در اسلام اینطور نیست و شعور و آگاهی در همه عوالم سریان دارد و آنها که نگاه اشراقی دارند، دراینباره خیلی بحث کردهاند و مرحوم ملاصدرا هم در اسفار به این بحث پرداخته است. هر آنچه در زمین و آسمان است، تسبیح میکند و تسبیح بدون شعور و آگاهی معنا ندارد. چه کسی به من اجازه داده جنگل سبزی را که با تمام اجزا تسبیح میکنند تخریب کنم. وی با تأکید بر اینکه عمل ناصالح ما انسانها موجب تخریب میشود و نگاه قرآنی حفظ محیط زیست است، گفت: اگر بخواهیم در بحث محیط زیست جلو برویم، همه نهادها باید وظایف خود را بهدرستی انجام دهند؛ اما تا فرهنگ عمومی را نسازیم، فایده ندارد؛ زیرا ما نمیتوانیم برای هر شخص، محیطبان قرار دهیم که تخلف نکند.
رئیس قوه قضائیه با بیان اینکه محیط زیست یک بحث فراقوهای است، گفت: یک نکته دیگر که به ما در قوه قضائیه مستقیما مربوط است، تقنین در حوزه محیط زیست است. من علاوه بر اینکه با تشدید در قانون موافقم و معتقدم که اینجا باید جرمانگاری شود و ما به حسب قانون موظف به تخریب تخلفات هستیم؛ اما در یافتن شرایط اجتماعی و فرهنگی هم مسئله مهمی است. وی اعلام کرد: برای بحث تقنین، ما حاضریم از همین امروز کمیتهای راهاندازی کنیم که با همکاری مجلس، قانونگذاری کنند؛ به نحوی که اضراری هم به بافت فرهنگی و اجتماعی وارد نشود. اکثر رؤسای دادگستری به ما اطمینان دادهاند که با تخلفات برخورد میشود و بهویژه در استانهای شمالی جلو ساختوساز جدید را بهشدت گرفتهاند.
رئیس قوه قضائیه گفت: سازمان محیط زیست برای تشکیل شعب تخصصی جرمهای زیستمحیطی به قوه قضائیه پیشنهادی داده است و ما منعی برای این کار نمیبینیم و امیدواریم این شعب تشکیل شود و پژوهشگاه قوه قضائیه حلقه وصلی برای ارتباط قضات و مسئولان سازمان محیط زیست شود.
رئیس قوه قضائیه تأکید کرد: بودجه سازمان
محیط زیست باید، هم برای جذب محیطبان و هم برای حفاظت محیط زیست کافی باشد. درباره محیطبانها یک مشکل قانونی هم وجود دارد که گاهی به سبب سهلانگاری مشکلاتی برای خود و خانوادهشان ایجاد میشود، متأسفانه قتل غیرعمدی صورت میگیرد و هم سازمان محیط زیست و هم قوه قضائیه را مشکلدار میکند.
وی با اشاره به اینکه در برخی از این موارد قتل عمد هم تشخیص داده شده بود و باید قصاص اجرا میشد، تصریح کرد: اما از مقام معظم رهبری اجازه گرفتیم برای تأخیر در اجرای حکم و خوشبختانه امروز خبر خوشی مبنی بر توقف اجرای حکم قصاص برای یک محیطبان شنیدم.
آملیلاریجانی تأکید کرد: بعضی از این موارد غیرعمد است و اگر معلوم شود که طرف مقابل هم سلاح همراه داشته و در مقام استفاده از آن برآمده، این دفاع است و قتل عمد نیست و خود ما در قوه قضائیه باید روی بحث قانونی این موضوع کار کنیم. رئیس قوه قضائیه در پایان گفت: باید کلاسهای آموزشی برای محیطبانان گذاشته شود تا با آموزش شرایط قانونی استفاده از سلاح برای خودشان و سازمان محیط زیست و قوه قضائیه مشکل ایجاد نکنند.
دیگر سخنران این همایش، معصومه ابتکار، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بود. او در سخنان خود گفت: در سال جاری توفیق بسیار بزرگی برای ما حاصل شد و آذرماه سال کنونی، سیاستهای کلی نظام در موضوع محیط زیست توسط مقام معظم رهبری ابلاغ شد که پشتوانه و دلگرمی بزرگ برای دوستداران طبیعت و محیط زیست بود و البته مسئولیت بزرگی هم در پی خواهد داشت؛ زیرا حجت را تمام کرد و دستور کاری برای تمام قوا و نهادها و آحاد مردم شد.
شرق: روز گذشته سازمان حفاظت محیط زیست میزبان رئیس قوه قضائیه بود، آیتالله صادق آملیلاریجانی در سخنان خود در این همایش درباره ابعاد مختلف مسئله حقوق محیط زیست و ازجمله یکی از مناقشهبرانگیزترین موضوعات آن، یعنی شکار بهصراحت اعلام نظر کرد. او دراینباره گفت: در بحث شکار من بشخصه معتقدم شکار حرام است، مگر برای استفاده غذایی در شرایط خاص. اینکه کسی به کوه برود و کبک و بُز کوهی بزند و با خود بیاورد، هرچند موضوع اختلاف فقهی است، اما من معتقدم حرام است.
رئیس قوه قضائیه که در مراسم افتتاح سومین همایش ملی حقوق محیط زیست در محل سازمان حفاظت محیط زیست سخنرانی میکرد، گفت: یک بحث خیلی مهم این است که نگاه ما به محیط زیست چگونه است. در صحبتهای تلویزیونی یا حتی در تقنین، وقتی میخواهیم درباره محیط زیست بحث کنیم، اضرار به محیط زیست را از نظر ضرر به خودمان مطرح میکنیم؛ یعنی نگاه ما باز انسانمحور است؛ یعنی اگر هم محیط زیست تخریب شود، ضرر به خود من میخورد. اما آیا واقعا نگاه درست به محیط زیست اینگونه ابزاری است؟ چون به من نفع میرساند مهم است یا اینکه به خودی خود ارزشمند است؟
وی تصریح کرد: نگاه به محیط زیست ابزارگونه نیست و نباید باشد. محیط زیست و زیباییهای محیطزیست نه به واسطه خوشآمدن انسانها ارزشمند باشد، بلکه به صورت ذاتی دارای ارزش است و باید به آن توجه شود. رئیس قوه قضائیه تصریح کرد: هنگام کودکی در روستای خود ما لاریجان که کوه دماوند با آن شکوه از ریشه تا بالا پیدا بود، گاهی با تماشای آن هیپنوتیزم میشدیم؛ این یک نمونه بود و هزارانهزار از اینها در کشور است. چرا نگوییم اصلا تناسب در طبیعت به خودی خود ارزشمند است.
آملیلاریجانی گفت: حرکت معروفی در غرب در دهههای گذشته راه افتاد به نام اکولوژی عمیق، که حرفشان این بود که نفس تکثر حیات انسانی و غیرانسانی به خودی خود ارزشمند است. شکوفایی و تکثر این حیات هم به خودی خود ارزشمند است. آموزه دیگر این مکتب این بود که غنا و تکثر اشکال مختلف حیات، به شکوفایی حیات انسانی و غیرانسانی کمک میکند و انسانها حق ندارند این تکثر را از بین ببرند، مگر آنکه نیاز حیاتی داشته باشند.
رئیس قوه قضائیه با بیان اینکه دهها فکر و ایده دیگر هم دراینباره مطرح است، گفت: دخالت فزاینده بشر در طبیعت هر روز بدتر میشود و باید برای آن فکری کرد. در بحث دینی محیط زیست، اضرار به خود انسان و دیگری اجمالا حرام است.
آملیلاریجانی با بیان اینکه عالم محضر خداست و طبیعت جمال خداست، تأکید کرد: ما چه حقی داریم بهعنوان انسان در محضر جمال الهی تصرف داشته باشیم، اینجا فقط بحث اضرار به انسان مطرح نیست، تصرف در جمال الهی مطرح است.
وی افزود: بحث دیگر احترام به حیوانات و رعایت حقوق آنهاست که در اقوال مختلف فقهی هر کجا که نگاه کنید، مطالبی داریم درباره احترام به حیوانات و حفظ آنها و اینجا هم بحث اضرار به انسان مطرح نیست؛ مثلا روایت داریم که علیبنحسین زینالعابدین(ع) در سفر به حج با اینکه حیوان مرکوب در دسترسشان بود، پیاده میرفتند و در علت این موضوع فرمودند چرا باید در سفر حج حیوانی را به زحمت بیندازم. رئیس قوه قضائیه تصریح کرد: در بحث شکار من بشخصه معتقدم شکار حرام است، مگر برای استفاده غذایی در شرایط خاص. اینکه کسی به کوه برود و کبک و بُز کوهی بزند و با خود بیاورد، هرچند موضوع اختلاف فقهی است، اما من معتقدم حرام است. خیلیها اشاره به کراهت آن دارند، اما روایات متعددی هم داریم که قائل به حرمت آن است. حتی در بحث سفر هم روایاتی داریم که سفر برای شکار حرام است. اگر شکار برای لهو و لعب باشد و نه رزق و روزی، سفر برای آن حرام هم نباشد، باید در آن سفر نماز را تمام بخواند. منظر دینی بسیار زیبایی است که طبق آن شکار حیوان برای تفریح اگر هم حرمت نداشته باشد، کراهت آن قطعی است.
آملیلاریجانی افزود: بحث دیگر اسراف است و اجماع دینی هست که اسراف حرام است و آیات شریفه متعدد هم برای آن داریم. خیلی جاها جنگل را به مزرعه تبدیل کردهاند، آب کذایی را هم خرج آن کردهاند؛ یا کاغذهایی که برای تولید آن درخت قطع میشود، اینها همه مصداق اسراف است.
رئیس قوه قضائیه با بیان اینکه نکته دیگر دینی در بحث محیط زیست، ظرفیت ایمانی است، گفت: قانون اساسی ما براساس دین وضع شده است. ما باید از این ظرفیت استفاده کنیم و ظرفیت دینی مردم را برانگیزیم و مواردی مثل مقابله با اسراف را میتوانیم با فرهنگسازی توسعه بدهیم.
آملیلاریجانی گفت: نویسنده ریشههای تاریخی بحران محیط زیست ادعا میکند نگاه مسیحی-یهودی آن است که کل دنیا محورش انسان است و انسان هرچه میخواهد میتواند در طبیعت انجام دهد، اما دستکم میدانیم در اسلام اینطور نیست و شعور و آگاهی در همه عوالم سریان دارد و آنها که نگاه اشراقی دارند، دراینباره خیلی بحث کردهاند و مرحوم ملاصدرا هم در اسفار به این بحث پرداخته است. هر آنچه در زمین و آسمان است، تسبیح میکند و تسبیح بدون شعور و آگاهی معنا ندارد. چه کسی به من اجازه داده جنگل سبزی را که با تمام اجزا تسبیح میکنند تخریب کنم. وی با تأکید بر اینکه عمل ناصالح ما انسانها موجب تخریب میشود و نگاه قرآنی حفظ محیط زیست است، گفت: اگر بخواهیم در بحث محیط زیست جلو برویم، همه نهادها باید وظایف خود را بهدرستی انجام دهند؛ اما تا فرهنگ عمومی را نسازیم، فایده ندارد؛ زیرا ما نمیتوانیم برای هر شخص، محیطبان قرار دهیم که تخلف نکند.
رئیس قوه قضائیه با بیان اینکه محیط زیست یک بحث فراقوهای است، گفت: یک نکته دیگر که به ما در قوه قضائیه مستقیما مربوط است، تقنین در حوزه محیط زیست است. من علاوه بر اینکه با تشدید در قانون موافقم و معتقدم که اینجا باید جرمانگاری شود و ما به حسب قانون موظف به تخریب تخلفات هستیم؛ اما در یافتن شرایط اجتماعی و فرهنگی هم مسئله مهمی است. وی اعلام کرد: برای بحث تقنین، ما حاضریم از همین امروز کمیتهای راهاندازی کنیم که با همکاری مجلس، قانونگذاری کنند؛ به نحوی که اضراری هم به بافت فرهنگی و اجتماعی وارد نشود. اکثر رؤسای دادگستری به ما اطمینان دادهاند که با تخلفات برخورد میشود و بهویژه در استانهای شمالی جلو ساختوساز جدید را بهشدت گرفتهاند.
رئیس قوه قضائیه گفت: سازمان محیط زیست برای تشکیل شعب تخصصی جرمهای زیستمحیطی به قوه قضائیه پیشنهادی داده است و ما منعی برای این کار نمیبینیم و امیدواریم این شعب تشکیل شود و پژوهشگاه قوه قضائیه حلقه وصلی برای ارتباط قضات و مسئولان سازمان محیط زیست شود.
رئیس قوه قضائیه تأکید کرد: بودجه سازمان
محیط زیست باید، هم برای جذب محیطبان و هم برای حفاظت محیط زیست کافی باشد. درباره محیطبانها یک مشکل قانونی هم وجود دارد که گاهی به سبب سهلانگاری مشکلاتی برای خود و خانوادهشان ایجاد میشود، متأسفانه قتل غیرعمدی صورت میگیرد و هم سازمان محیط زیست و هم قوه قضائیه را مشکلدار میکند.
وی با اشاره به اینکه در برخی از این موارد قتل عمد هم تشخیص داده شده بود و باید قصاص اجرا میشد، تصریح کرد: اما از مقام معظم رهبری اجازه گرفتیم برای تأخیر در اجرای حکم و خوشبختانه امروز خبر خوشی مبنی بر توقف اجرای حکم قصاص برای یک محیطبان شنیدم.
آملیلاریجانی تأکید کرد: بعضی از این موارد غیرعمد است و اگر معلوم شود که طرف مقابل هم سلاح همراه داشته و در مقام استفاده از آن برآمده، این دفاع است و قتل عمد نیست و خود ما در قوه قضائیه باید روی بحث قانونی این موضوع کار کنیم. رئیس قوه قضائیه در پایان گفت: باید کلاسهای آموزشی برای محیطبانان گذاشته شود تا با آموزش شرایط قانونی استفاده از سلاح برای خودشان و سازمان محیط زیست و قوه قضائیه مشکل ایجاد نکنند.
دیگر سخنران این همایش، معصومه ابتکار، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بود. او در سخنان خود گفت: در سال جاری توفیق بسیار بزرگی برای ما حاصل شد و آذرماه سال کنونی، سیاستهای کلی نظام در موضوع محیط زیست توسط مقام معظم رهبری ابلاغ شد که پشتوانه و دلگرمی بزرگ برای دوستداران طبیعت و محیط زیست بود و البته مسئولیت بزرگی هم در پی خواهد داشت؛ زیرا حجت را تمام کرد و دستور کاری برای تمام قوا و نهادها و آحاد مردم شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.