|

مدارا برای آتش‌بسی دائمی

پیش از شروع اجرای توافق‌نامه آمریکایی-روسی برای ترک مخاصمه در سوریه، مقامات آمریکایی و به‌خصوص «جان کری» وزیر خارجه آمریکا، از طرحی به نام طرح «ب» سخن می‌گفتند که درخور‌توجه بود. نخستین برداشت آن بود که آمریکایی‌ها از این موضوع به‌عنوان اهرمی برای فشار بر روسیه و سوریه استفاده می‌کنند تا آنها را مقید به آتش‌بس کنند؛ آتش‌بسی که در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد براساس قطع‌نامه 2268، بیشترین رأی را به دست آورد. طبق این قطع‌نامه قرار است بعد از آتش‌بس بلافاصله روند سیاسی زیر نظر «استفان دی میستورا» فرستاده ویژه سازمان ملل، شروع شود.
با وجود اینکه تحقق آتش‌بس نیازمند یک واقعیت سیاسی است و نباید به‌صورت صددرصد نسبت به اجرای آن مطمئن بود؛ موضوعی که «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه و «باراک اوباما» رئیس‌جمهوری آمریکا نیز به آن اعتراف کرده و گفتند «دشواری‌هایی» در اجرای این آتش‌بس وجود دارد؛ اما این‌ها مانع آن نخواهد بود که واشنگتن و مسکو تلاش‌های خود را صرف موفقیت‌آمیزبودن این آتش‌بس نکنند. دو دولت روسیه و آمریکا تاکنون برای اجرای آتش‌بس فشارهای زیادی را بر طرف‌های درگیر وارد کرده و همچنان بر آن نظارت می‌کنند.
در سایه تهدید به طرح «ب» و داشتن جایگزین‌هایی در صورت اجرا‌نکردن آتش‌بس، ایالات متحده حرفی را بر زبان آورد که هدف از آن اطمینان‌بخشیدن به گروه‌های مخالف و حتی ترکیه و دولت‌های عرب حوزه خلیج‌فارس بود؛ یعنی طرف‌هایی که احساس می‌کردند توافق آتش‌بس به «بشار اسد» رئیس‌جمهوری سوریه اجازه خواهد داد تا مشروعیت خود را دوباره باز یابد. از‌این‌رو باراک اوباما هم‌زمان با شروع اجرای توافق آتش‌بس تنها در لفظ گفت، «اسد نمی‌تواند بخشی از آینده سوریه باشد». حرفی که مقامات روسی را عصبانی کرده و «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه، در واکنش به آن گفت که هیچ طرح «جایگزینی» در کار نیست و صحبت از رفتن اسد هم «توجیهی ندارد».
هرچه باشد، توافق آمریکا و روسیه برای آتش‌بس در سوریه، اقدامی عملی و بسیار قوی‌تر از همه حرف‌ها و گفت‌وگوهای دو طرف تاکنون بوده است. روسیه و آمریکا به خوبی دریافته‌اند که استمرار این جنگ تنها به نفع گروه‌های تروریستی از قبیل «داعش» یا «جبهه النصره» و سایر گروه‌های تروریستی موجود در سوریه خواهد بود. آنها همچنین می‌دانند جنگ سوریه تنها منحصر به سوریه نیست و ترکش‌های آن تمام جهان را فراگرفته است؛ به نحوی که حتی اروپا را تهدید می‌کند. بهترین دلیل بر این امر تهدید کشورهای اروپایی برای ماندن یا نماندن در معاهده «شنگن» است؛ زیرا به گفته آنان، تروریست‌ها از این موضوع سوءاستفاده کرده و به راحتی از این قاره به آن قاره می‌روند و قادر خواهند بود دست به عملیاتی تروریستی مشابه پاریس بزنند. در‌همین‌حال، برخی از کشورهای اروپایی نیز درصدد دیوارکشیدن دور‌تا‌دور مرزهای خود برآمده‌اند تا اجازه ورود آوارگان را ندهند. آنها نگران بحران‌های اقتصادی و امنیتی ناشی از ورود آوارگان هستند و می‌گویند استمرار کوچ دسته‌جمعی آنان از سوریه به اروپا می‌تواند پیامدهای خطرناکی را به همراه داشته باشد.
شاید همین نگرانی‌هاست که غرب را به همسویی با تلاش‌های روسیه و ضرورت تجمع همه نیروها برای مبارزه با تروریسم در سوریه کشانده است؛ پشتیبانی از روند سیاسی‌ای که قاعدتا باید به موازات ترک مخاصمه در زمین پیگیری شود. سقف شروط این طرف یا آن طرف تا هرکجا که باشد روسیه و آمریکا خواهند توانست در‌این‌میان به یک‌سری محورهای مشترک دست یابند. پیش‌از‌این نیز مسکو و واشنگتن ثابت کردند، چگونه توانستند سوریه را که به دنبال بحث سلاح‌های شیمیایی در آستانه یک حمله نظامی بود، نجات دهند. الان نیز چیزی نیست که نگذارد دو دولت روسیه و آمریکا به یک راه‌حل سیاسی در سوریه دست یابند.
در مجموع باید گفت سوریه هم‌اکنون در آستانه یک آزمایش مهم قرار گرفته است. ترک مخاصمه و آتش‌بس مقدمه‌ای برای تحقق تلاش‌های سیاسی خواهد بود و می‌تواند سوریه را از یک مرحله ویرانی فراگیر به یک مرحله شروع آشتی ملی سوق دهد.

پیش از شروع اجرای توافق‌نامه آمریکایی-روسی برای ترک مخاصمه در سوریه، مقامات آمریکایی و به‌خصوص «جان کری» وزیر خارجه آمریکا، از طرحی به نام طرح «ب» سخن می‌گفتند که درخور‌توجه بود. نخستین برداشت آن بود که آمریکایی‌ها از این موضوع به‌عنوان اهرمی برای فشار بر روسیه و سوریه استفاده می‌کنند تا آنها را مقید به آتش‌بس کنند؛ آتش‌بسی که در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد براساس قطع‌نامه 2268، بیشترین رأی را به دست آورد. طبق این قطع‌نامه قرار است بعد از آتش‌بس بلافاصله روند سیاسی زیر نظر «استفان دی میستورا» فرستاده ویژه سازمان ملل، شروع شود.
با وجود اینکه تحقق آتش‌بس نیازمند یک واقعیت سیاسی است و نباید به‌صورت صددرصد نسبت به اجرای آن مطمئن بود؛ موضوعی که «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه و «باراک اوباما» رئیس‌جمهوری آمریکا نیز به آن اعتراف کرده و گفتند «دشواری‌هایی» در اجرای این آتش‌بس وجود دارد؛ اما این‌ها مانع آن نخواهد بود که واشنگتن و مسکو تلاش‌های خود را صرف موفقیت‌آمیزبودن این آتش‌بس نکنند. دو دولت روسیه و آمریکا تاکنون برای اجرای آتش‌بس فشارهای زیادی را بر طرف‌های درگیر وارد کرده و همچنان بر آن نظارت می‌کنند.
در سایه تهدید به طرح «ب» و داشتن جایگزین‌هایی در صورت اجرا‌نکردن آتش‌بس، ایالات متحده حرفی را بر زبان آورد که هدف از آن اطمینان‌بخشیدن به گروه‌های مخالف و حتی ترکیه و دولت‌های عرب حوزه خلیج‌فارس بود؛ یعنی طرف‌هایی که احساس می‌کردند توافق آتش‌بس به «بشار اسد» رئیس‌جمهوری سوریه اجازه خواهد داد تا مشروعیت خود را دوباره باز یابد. از‌این‌رو باراک اوباما هم‌زمان با شروع اجرای توافق آتش‌بس تنها در لفظ گفت، «اسد نمی‌تواند بخشی از آینده سوریه باشد». حرفی که مقامات روسی را عصبانی کرده و «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه، در واکنش به آن گفت که هیچ طرح «جایگزینی» در کار نیست و صحبت از رفتن اسد هم «توجیهی ندارد».
هرچه باشد، توافق آمریکا و روسیه برای آتش‌بس در سوریه، اقدامی عملی و بسیار قوی‌تر از همه حرف‌ها و گفت‌وگوهای دو طرف تاکنون بوده است. روسیه و آمریکا به خوبی دریافته‌اند که استمرار این جنگ تنها به نفع گروه‌های تروریستی از قبیل «داعش» یا «جبهه النصره» و سایر گروه‌های تروریستی موجود در سوریه خواهد بود. آنها همچنین می‌دانند جنگ سوریه تنها منحصر به سوریه نیست و ترکش‌های آن تمام جهان را فراگرفته است؛ به نحوی که حتی اروپا را تهدید می‌کند. بهترین دلیل بر این امر تهدید کشورهای اروپایی برای ماندن یا نماندن در معاهده «شنگن» است؛ زیرا به گفته آنان، تروریست‌ها از این موضوع سوءاستفاده کرده و به راحتی از این قاره به آن قاره می‌روند و قادر خواهند بود دست به عملیاتی تروریستی مشابه پاریس بزنند. در‌همین‌حال، برخی از کشورهای اروپایی نیز درصدد دیوارکشیدن دور‌تا‌دور مرزهای خود برآمده‌اند تا اجازه ورود آوارگان را ندهند. آنها نگران بحران‌های اقتصادی و امنیتی ناشی از ورود آوارگان هستند و می‌گویند استمرار کوچ دسته‌جمعی آنان از سوریه به اروپا می‌تواند پیامدهای خطرناکی را به همراه داشته باشد.
شاید همین نگرانی‌هاست که غرب را به همسویی با تلاش‌های روسیه و ضرورت تجمع همه نیروها برای مبارزه با تروریسم در سوریه کشانده است؛ پشتیبانی از روند سیاسی‌ای که قاعدتا باید به موازات ترک مخاصمه در زمین پیگیری شود. سقف شروط این طرف یا آن طرف تا هرکجا که باشد روسیه و آمریکا خواهند توانست در‌این‌میان به یک‌سری محورهای مشترک دست یابند. پیش‌از‌این نیز مسکو و واشنگتن ثابت کردند، چگونه توانستند سوریه را که به دنبال بحث سلاح‌های شیمیایی در آستانه یک حمله نظامی بود، نجات دهند. الان نیز چیزی نیست که نگذارد دو دولت روسیه و آمریکا به یک راه‌حل سیاسی در سوریه دست یابند.
در مجموع باید گفت سوریه هم‌اکنون در آستانه یک آزمایش مهم قرار گرفته است. ترک مخاصمه و آتش‌بس مقدمه‌ای برای تحقق تلاش‌های سیاسی خواهد بود و می‌تواند سوریه را از یک مرحله ویرانی فراگیر به یک مرحله شروع آشتی ملی سوق دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.