|

مطالعه انتقادی پروست

«تابستانی با پروست» عنوان کتابی است از ماتیاس چوکه که به‌تازگی با ترجمه ناصر غیاثی در نشر نو منتشر شده است. از ماتیاس چوکه پیش‌ازاین، رمانی با عنوان «ابرها بزرگ بودند و سفید بودند و در گذر» با ترجمه غیاثی به چاپ رسیده بود و درواقع این رمان اولین اثری بود که از این نویسنده به فارسی منتشر می‌شد.

مطالعه انتقادی پروست

شرق: «تابستانی با پروست» عنوان کتابی است از ماتیاس چوکه که به‌تازگی با ترجمه ناصر غیاثی در نشر نو منتشر شده است. از ماتیاس چوکه پیش‌ازاین، رمانی با عنوان «ابرها بزرگ بودند و سفید بودند و در گذر» با ترجمه غیاثی به چاپ رسیده بود و درواقع این رمان اولین اثری بود که از این نویسنده به فارسی منتشر می‌شد. ماتیاس چوکه، نویسنده آلمانی‌زبان سوئیسی است که جز داستان‌نویسی، دستی هم در تئاتر و سینما دارد. او تحصیلاتش را در رشته تئاتر گذرانده و بعد از آن با پتر تسادگ، کارگردان مشهور تئاتر آلمان، همکاری‌هایی در تئاتر شهر بوخوم داشته است. چوکه از سال 1980 به‌عنوان نویسنده و فیلم‌ساز ساکن برلین است و ماجرای رمان «ابرها...» نیز در برلین می‌گذرد. او تاکنون یازده رمان و مجموعه داستان و هشت نمایش‌نامه نوشته و سه فیلم نیز ساخته است.

«تابستانی با پروست» آن‌طور‌که از عنوانش هم برمی‌آید، روایت مواجهه چوکه با شاهکار مارسل پروست است. آن‌طور‌که در توضیحات کتاب آمده، این کتاب را می‌توان نگاهی طنزآمیز و نبردی صدصفحه‌ای با جهانی پنج هزار صفحه‌‌ای دانست؛ با «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» مارسل پروست: یک سو غولی ادبی ایستاده است با مدال‌های افتخار و هزاران ستایش‌نامه در طی یک قرن‌ و یک‌ سو نویسنده‌ای معاصر با سلاح و زرهی از طنز و جسارت. سرنوشت این نبرد چندان مهم نیست. مهم شاید بی‌پروایی نویسنده/خواننده باشد در نوشتن حرف‌هایی که یک قرن کمتر کسی بر زبان آورده است. در این کتاب قدم‌قدم با فراز‌ و فرود و مطالعه انتقادی رمانی همراه می‌شویم که مشهور است بسیار بیش از آنکه خوانده شده باشد، درباره‌اش حرف زده‌اند. چوکه روایتش از خواندن اثر پروست را از همان لحظه آغاز شروع کرده است.

ترجمه قبلی غیاثی از چوکه یعنی رمان «ابرها...»، روایتی است از زندگی مردی با نام رمان که ساکن برلین است و زندگی‌اش خلاصه شده در «چیزهای کوچک روزمره». تاب‌آوردن ملال و کسالتِ روزهای یکنواخت، دشوارترین مسئله زندگی رمان است و این البته نه‌فقط مشکل او بلکه به طور کلی مسئله جمعی آدم‌های این داستان است. زندگی و روابط رمان با مرگ احاطه شده است. هم مادر و هم دوست رمان از او می‌خواهند که رمان آنها را بکشد و درواقع از شر این زندگی یکنواخت خلاص‌شان کند. البته اوضاع رمان هم نه‌فقط تعریفی ندارد؛ بلکه درست شبیه دیگر آدم‌های داستان است، با این تفاوت که او از اطرافیانش می‌خواهد که این زندگی را تحمل کنند تا ته بکشد و تمام شود. ماتیاس چوکه با توصیف دقیق و وسواس‌گونه جزئیات این زندگی ملال‌آور، «چیزهای کوچک روزمره» را به وحشتی بزرگ بدل کرده که تصورش هم عذاب‌آور است. او در رمانش با طنزی تلخ وضعیت جهان معاصر را نقد کرده و بی‌معنایی درونی آن را عیان کرده است. همان‌طور که گفته شد، رمان هم گرچه حال و روز بهتری از اطرافیانش ندارد و زندگی برای او هم فاقد معنا شده؛ اما مدام سعی می‌کند ذهن آنها را منحرف کند و میل به مرگ را در آنها ضعیف کند. موقعیتی که رمان در آن گیر کرده، شاید غیرواقعی به نظر برسد؛ اما شیوه‌ای که چوکه برای روایت داستان انتخاب کرده، ویژگی‌هایی دارد که این موقعیت را کاملا باورپذیر و واقعی نشان می‌دهد. نثر بی‌تفاوت روایت و توصیف دقیق جزئیات زندگی روزمره باعث شده تا همه‌ چیز در کنار هم واقعیتی از زندگی به نظر آیند. در روایت چوکه، همه‌ چیز در بی‌معنایی زندگی روزمره خلاصه شده است.

در بخشی از «تابستانی با پروست» می‌خوانیم: «من می‌دانم که هر نویسنده چقدر خون به قلب من راوی‌اش می‌رساند. می‌دانم مارسل پروست چقدر باید به مارسل راوی‌اش نزدیک بوده باشد تا بتواند این کتاب را بنویسد. می‌دانم چه مشقتی می‌طلبد ترجمه خود به ادبیات و آدم در مقام نویسنده چه مسئولیتی بر گردن دارد، در قبال منی که عیان می‌کند. می‌دانم خواننده از طریق کتاب‌هایم چقدر بیشتر از آنچه من به خیال خویش برایش عیان کرده‌ام، از من می‌داند. می‌دانم چقدر مشروع است به دلیل ادبیاتم مرا متهم کنند که این یا آن‌طور هستم؛ چون می‌شود این یا آن‌طور بودنم را بین سطور کتاب‌هایم خواند. می‌دانم چه توجه دقیقی دارم به اینکه به آن چیزهایی نور بتابانم که مایل نیستم کسی از وجودشان در من باخبر بشود. و این را هم می‌دانم که با تمام این احوال بر آنها نور تابانده می‌شود».

 

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.