قطار توسعه هواپیمایی
محسن شورگشتی. کارشناس هوانوردی
اگر توسعه در بخش هواپیمایی را به قطاری تشبیه کنیم، اجزای این قطار را چنین میتوان برشمرد؛ واگن اول، مراحل اجرائیشدن طرح توسعه فرودگاه امام خمینی (ره) و آغاز به کار شهر فرودگاهی، واگن دوم، برگزاری بزرگترین اجلاس هوانوردی تاریخ کشور با حضور قریب به صد شرکت خارجی در تهران پس از مذاکرات هستهای، واگن سوم، امضای قراردادهای خرید 140 فروند هواپیمای نو در سفر رئیسجمهور و هیأت همراه به ایتالیا و فرانسه و در نهایت واگن چهارم، افتتاح فاز اول طرح تحول فضای هوایی کشور با حضور وزیر راه و شهرسازی. سخنان آخوندی درباره آسمان ایران، ازجمله «فضای ایران منبع ثروت است» و «میخواهیم آسمان مزیت رقابتی داشته باشد» نویدبخش بروز تغییرات جدی در ساختار و ماهیت بخشهای مرتبط با مدیریت آسمان ایران است. افتتاح شش مسیر هوایی بینالمللی و 9 مسیر داخلی جدید یکی از همین تغییرات است. مسیرهای جدید بهصورت یکطرفه و مستقیم طراحی شدهاند تا شرکتهای خارجی برای استفاده از فضای هوایی کشور ترغیب شوند و با عبور از آسمان ایران، علاوه بر دریافت خدمات مراقبت پرواز استاندارد، با پیمودن مسیر کوتاهتر، در زمانی سریعتر و با مصرف سوخت کمتر به مقصد برسند. از موضوعات درخورتوجه آخوندی، احیای جاده ابریشم هوایی است؛ جادهای که ایران را قلب تپنده منطقه خواهد کرد و درآمد ارزی حاصل از پروازهای عبوری را بهشدت افزایش خواهد داد. براساس شواهد و قراین، قطار توسعه صنعت هوانوردی شکل گرفته است؛ اما این قطار برای حرکت سریع، مطمئن و ایمن نیازمند ریلگذاریهای دقیق و صحیحی است که از این امر مهم و حیاتی غفلت شده است. ریل صنعت حملونقل هوایی که در تمام مراحل پرواز، خلبانها را گامبهگام هدایت میکند، مدیریت و کنترل ترافیک هوایی است. افزایش بیش از صددرصدی پروازهای عبوری از آسمان ایران در ماههای گذشته به روزانه هزارو 100 پرواز، افزایش تعداد و طول مسیرهای هوایی به بیش از 77 هزار کیلومتر و افزایش تعداد سکتورهای مرکز کنترل از هفت به 11 سکتور در کنار کمبود نیروی متخصص، همگی حاکی از افزایش چندینبرابری حجم کار کنترلرها و متعاقب آن استرس شدیدتر، بیماریهای گوارشی بیشتر و ازکارافتادگی زودتر در امر خطیر کنترل ترافیک هوایی است.
اولویت هر شرکت هواپیمایی بعد از مسائل اقتصادی، حفظ ایمنی است. کنترلرهای ترافیک هوایی بهعنوان طلایهداران ایمنی هوایی، در خط مقدم عملیات هوانوردی به منظور فراهمکردن ایمنی پروازها فعالیت میکنند. دولت قصد دارد تا قطار توسعه هواپیمایی را که به واگنهای مدرن مجهز کرده است، به مقاصدی دوردست برساند که علاوه بر اینکه در منطقه مرکز تبادل و جابهجایی کالا و مسافر باشد، بتواند به جایگاه اول منطقه در این حوزه دست یابد. بدونشک این قطار زمانی میتواند به مقصد برسد که زمینه حرکت آن، مستحکم و قوی ساخته شود و کاستیها و نواقص موجود برطرف شود. در حرفه پرمسئولیت کنترل ترافیک هوایی اقدام برای ایجاد دسترسی مداوم به دستگاههای ارتباطی مطمئن، افزایش تعداد آنتنهای رادار و ارتقای سامانههای نظارتی، وجود سامانههای پشتیبانی (back up) بهروز و قابلاتکا و تصویب و بهکارگیری اصول پدافند غیرعامل در حوزه مدیریت ترافیک هوایی میتواند بخشی از مسئله را حل کند. بخش دیگری که در این عرصه از اهمیت حیاتی برخوردار است، نیروی انسانی متخصص و ماهر است؛ همانگونه که هر خلبان باید از سیمولاتور (شبیهساز) برای یادگیری و حفظ آمادگی خود بهره ببرد، کنترلرها نیز باید تغییر مسیرها و دستورالعمل جدید را در سیمولاتورهای مجهز تجربه کنند تا در محیط واقعی بتوانند مطابق استانداردهای جهانی سرعت هواپیماها را تنظیم کنند، ارتفاع آنها را کم و زیاد کنند و جهت پروازها را مدیریت کنند تا مقدار جدایی بین آنها خدشهدار نشود. بررسی اجمالی وضعیت کنترلرهای ترافیک هوایی در ایران و جهان با درنظرگرفتن نرخ رشد بالای ترافیک هوایی در منطقه خاورمیانه، بهخوبی بیانگر فوریت و ضرورت بازنگری در قوانین و اصلاح نظام پرداخت در این بخش از صنعت هوانوردی است. از بالای برج دوردستها بهتر دیده میشود.
اگر توسعه در بخش هواپیمایی را به قطاری تشبیه کنیم، اجزای این قطار را چنین میتوان برشمرد؛ واگن اول، مراحل اجرائیشدن طرح توسعه فرودگاه امام خمینی (ره) و آغاز به کار شهر فرودگاهی، واگن دوم، برگزاری بزرگترین اجلاس هوانوردی تاریخ کشور با حضور قریب به صد شرکت خارجی در تهران پس از مذاکرات هستهای، واگن سوم، امضای قراردادهای خرید 140 فروند هواپیمای نو در سفر رئیسجمهور و هیأت همراه به ایتالیا و فرانسه و در نهایت واگن چهارم، افتتاح فاز اول طرح تحول فضای هوایی کشور با حضور وزیر راه و شهرسازی. سخنان آخوندی درباره آسمان ایران، ازجمله «فضای ایران منبع ثروت است» و «میخواهیم آسمان مزیت رقابتی داشته باشد» نویدبخش بروز تغییرات جدی در ساختار و ماهیت بخشهای مرتبط با مدیریت آسمان ایران است. افتتاح شش مسیر هوایی بینالمللی و 9 مسیر داخلی جدید یکی از همین تغییرات است. مسیرهای جدید بهصورت یکطرفه و مستقیم طراحی شدهاند تا شرکتهای خارجی برای استفاده از فضای هوایی کشور ترغیب شوند و با عبور از آسمان ایران، علاوه بر دریافت خدمات مراقبت پرواز استاندارد، با پیمودن مسیر کوتاهتر، در زمانی سریعتر و با مصرف سوخت کمتر به مقصد برسند. از موضوعات درخورتوجه آخوندی، احیای جاده ابریشم هوایی است؛ جادهای که ایران را قلب تپنده منطقه خواهد کرد و درآمد ارزی حاصل از پروازهای عبوری را بهشدت افزایش خواهد داد. براساس شواهد و قراین، قطار توسعه صنعت هوانوردی شکل گرفته است؛ اما این قطار برای حرکت سریع، مطمئن و ایمن نیازمند ریلگذاریهای دقیق و صحیحی است که از این امر مهم و حیاتی غفلت شده است. ریل صنعت حملونقل هوایی که در تمام مراحل پرواز، خلبانها را گامبهگام هدایت میکند، مدیریت و کنترل ترافیک هوایی است. افزایش بیش از صددرصدی پروازهای عبوری از آسمان ایران در ماههای گذشته به روزانه هزارو 100 پرواز، افزایش تعداد و طول مسیرهای هوایی به بیش از 77 هزار کیلومتر و افزایش تعداد سکتورهای مرکز کنترل از هفت به 11 سکتور در کنار کمبود نیروی متخصص، همگی حاکی از افزایش چندینبرابری حجم کار کنترلرها و متعاقب آن استرس شدیدتر، بیماریهای گوارشی بیشتر و ازکارافتادگی زودتر در امر خطیر کنترل ترافیک هوایی است.
اولویت هر شرکت هواپیمایی بعد از مسائل اقتصادی، حفظ ایمنی است. کنترلرهای ترافیک هوایی بهعنوان طلایهداران ایمنی هوایی، در خط مقدم عملیات هوانوردی به منظور فراهمکردن ایمنی پروازها فعالیت میکنند. دولت قصد دارد تا قطار توسعه هواپیمایی را که به واگنهای مدرن مجهز کرده است، به مقاصدی دوردست برساند که علاوه بر اینکه در منطقه مرکز تبادل و جابهجایی کالا و مسافر باشد، بتواند به جایگاه اول منطقه در این حوزه دست یابد. بدونشک این قطار زمانی میتواند به مقصد برسد که زمینه حرکت آن، مستحکم و قوی ساخته شود و کاستیها و نواقص موجود برطرف شود. در حرفه پرمسئولیت کنترل ترافیک هوایی اقدام برای ایجاد دسترسی مداوم به دستگاههای ارتباطی مطمئن، افزایش تعداد آنتنهای رادار و ارتقای سامانههای نظارتی، وجود سامانههای پشتیبانی (back up) بهروز و قابلاتکا و تصویب و بهکارگیری اصول پدافند غیرعامل در حوزه مدیریت ترافیک هوایی میتواند بخشی از مسئله را حل کند. بخش دیگری که در این عرصه از اهمیت حیاتی برخوردار است، نیروی انسانی متخصص و ماهر است؛ همانگونه که هر خلبان باید از سیمولاتور (شبیهساز) برای یادگیری و حفظ آمادگی خود بهره ببرد، کنترلرها نیز باید تغییر مسیرها و دستورالعمل جدید را در سیمولاتورهای مجهز تجربه کنند تا در محیط واقعی بتوانند مطابق استانداردهای جهانی سرعت هواپیماها را تنظیم کنند، ارتفاع آنها را کم و زیاد کنند و جهت پروازها را مدیریت کنند تا مقدار جدایی بین آنها خدشهدار نشود. بررسی اجمالی وضعیت کنترلرهای ترافیک هوایی در ایران و جهان با درنظرگرفتن نرخ رشد بالای ترافیک هوایی در منطقه خاورمیانه، بهخوبی بیانگر فوریت و ضرورت بازنگری در قوانین و اصلاح نظام پرداخت در این بخش از صنعت هوانوردی است. از بالای برج دوردستها بهتر دیده میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.