استادیوم نقطه عطف شهری
الهام سلیقه*
در بسیاری از کشورهای جهان ورزش نه بهعنوان یک تفریح که جزئی از زندگی مردم است و چه بسیار اشکها و لبخندهایی که مسابقات ورزشی بر چهره مردم نشاندهاند. ورزش جمعی برخلاف ورزش فردی کاملا وابسته به مکان است؛ که در معماری واژه فضا کلمه مناسبتری برای این مفهوم است و فضایی که به ورزش جمعی اختصاص مییابد با عنوان ورزشگاه یا استادیوم خوانده میشود. بسیاری از ورزشگاهها در سراسر جهان کاملا متأثر از فرهنگ و نوع نگرش مردم آن کشور به ورزش هستند. استادیومهای ورزشی از جنبههای مختلف در زمره بناهای خاص معماری قرار میگیرند که در آنها فرم، عملکرد و معنا رابطه تنگاتنگی با اصول طراحی شهری پیدا میکنند. خاصبودن این نوع ابنیه در درجه اول بهلحاظ مقیاس آن نسبت به سایر بناها و نسبت به محیط شهری و در درجه دوم تعداد کاربران این فضاهاست که ممکن است از مرز صدهزارنفر نیز فراتر برود. همچنین استادیومها بهلحاظ هزینه ساخت و صرف منابع مالی و انسانی در میان پرهزینهترین بناها قرار دارند. با توجه به برگزاری مسابقات بینالمللی در کشورهای مختلف جهان و اهمیت این مسابقات، کشورها درصدد تجهیز ورزشگاههای کارآمدتر و بهروزتر هستند و ارتباط مناسب هنر معماری و ورزش منجر به ساخت مدرنترین و زیباترین استادیومها شده است. در همین راستا کشور قطر یکی از کشورهایی است که به تجهیز بزرگترین و زیباترین استادیومهای جهان اهتمام ورزیده است. چندی پیش «کمیته عالی تأمین و نوسازی قطر» طرح دومین استادیوم فوتبال جامجهانی ۲۰۲۲ قطر را رونمایی کرد. این ورزشگاه که استادیوم «البیت» نام گرفته در شهر الخور قطر و دارای ظرفیت ۶۰هزار تماشاگر است. محله الخور قطر جهت تأمین خدمات جانبی ورزشگاه البیت مجهز به فروشگاهها و رستورانهای زنجیرهای شده و دارای فضای سبز جهت قدمزدن، ورزش و همچنین پیست دوچرخهسواری و اسبسواری اهالی و میهمانان است. یک گروه معماری ناشناخته قطری با نام «دارالهندسه» طراح این استادیوم با طرحی فوقالعاده زیبا و خیرهکننده است. براساس اظهارات طراحان، کانسپت و ایده اصلی طراحی این استادیوم براساس مفهومی کاملا قطری و بر مبنای تاریخ و فرهنگ کشور قطر بوده و شکل کلی آن برداشتی از «بیتالشعار» است (چادرهایی به رنگ سیاه و سفید) که توسط عشایر قطری استفاده شده و نماد میهماننوازی آنان از مسافران در حال گذر از کویر بهشمار میرود. دراینمیان یکی از مهمترین نکات قابلتوجه در طراحی و ساخت این استادیوم که آن را از سایر نمونههای مشابه خود متمایز کرده این است که ورزشگاه البیت نمونه بارز یک بنای معماری با رعایت همه استانداردهای انرژی و زیست محیطی است. این ورزشگاه حائز گواهی نامه بینالمللی زیستمحیطی LEED (لید) است. دریافت گواهینامه لید بهمعنای تأیید یک ساختمان طراحیشده و ساختهشده با استفاده از استراتژیهایی است که با هدف دستیابی به کارایی بالا در حوزههای اصلی سلامت انسان و محیطزیست ساخته شده است. استادیوم البیت همچنین گواهینامه استاندارد توسعه پایدار GSAS (جیاسایاس) را دریافت کرده و استاندارد استفاده از نیروی کار برای ساخت آن لحاظ شده است. اگرچه امروزه در کشور ما نیز فعالیتهایی در زمینه ساخت ورزشگاههای مدرن با فناوری روز بهویژه از لحاظ سازهای (همچون ورزشگاه شهر مشهد) در حال انجام است اما به نظر میرسد هنوز اغلب ورزشگاههای کشورمان دور از استانداردهای موجود و مطرح جهانی در ساخت استادیومها هستند.
*پژوهشگر معماری
در بسیاری از کشورهای جهان ورزش نه بهعنوان یک تفریح که جزئی از زندگی مردم است و چه بسیار اشکها و لبخندهایی که مسابقات ورزشی بر چهره مردم نشاندهاند. ورزش جمعی برخلاف ورزش فردی کاملا وابسته به مکان است؛ که در معماری واژه فضا کلمه مناسبتری برای این مفهوم است و فضایی که به ورزش جمعی اختصاص مییابد با عنوان ورزشگاه یا استادیوم خوانده میشود. بسیاری از ورزشگاهها در سراسر جهان کاملا متأثر از فرهنگ و نوع نگرش مردم آن کشور به ورزش هستند. استادیومهای ورزشی از جنبههای مختلف در زمره بناهای خاص معماری قرار میگیرند که در آنها فرم، عملکرد و معنا رابطه تنگاتنگی با اصول طراحی شهری پیدا میکنند. خاصبودن این نوع ابنیه در درجه اول بهلحاظ مقیاس آن نسبت به سایر بناها و نسبت به محیط شهری و در درجه دوم تعداد کاربران این فضاهاست که ممکن است از مرز صدهزارنفر نیز فراتر برود. همچنین استادیومها بهلحاظ هزینه ساخت و صرف منابع مالی و انسانی در میان پرهزینهترین بناها قرار دارند. با توجه به برگزاری مسابقات بینالمللی در کشورهای مختلف جهان و اهمیت این مسابقات، کشورها درصدد تجهیز ورزشگاههای کارآمدتر و بهروزتر هستند و ارتباط مناسب هنر معماری و ورزش منجر به ساخت مدرنترین و زیباترین استادیومها شده است. در همین راستا کشور قطر یکی از کشورهایی است که به تجهیز بزرگترین و زیباترین استادیومهای جهان اهتمام ورزیده است. چندی پیش «کمیته عالی تأمین و نوسازی قطر» طرح دومین استادیوم فوتبال جامجهانی ۲۰۲۲ قطر را رونمایی کرد. این ورزشگاه که استادیوم «البیت» نام گرفته در شهر الخور قطر و دارای ظرفیت ۶۰هزار تماشاگر است. محله الخور قطر جهت تأمین خدمات جانبی ورزشگاه البیت مجهز به فروشگاهها و رستورانهای زنجیرهای شده و دارای فضای سبز جهت قدمزدن، ورزش و همچنین پیست دوچرخهسواری و اسبسواری اهالی و میهمانان است. یک گروه معماری ناشناخته قطری با نام «دارالهندسه» طراح این استادیوم با طرحی فوقالعاده زیبا و خیرهکننده است. براساس اظهارات طراحان، کانسپت و ایده اصلی طراحی این استادیوم براساس مفهومی کاملا قطری و بر مبنای تاریخ و فرهنگ کشور قطر بوده و شکل کلی آن برداشتی از «بیتالشعار» است (چادرهایی به رنگ سیاه و سفید) که توسط عشایر قطری استفاده شده و نماد میهماننوازی آنان از مسافران در حال گذر از کویر بهشمار میرود. دراینمیان یکی از مهمترین نکات قابلتوجه در طراحی و ساخت این استادیوم که آن را از سایر نمونههای مشابه خود متمایز کرده این است که ورزشگاه البیت نمونه بارز یک بنای معماری با رعایت همه استانداردهای انرژی و زیست محیطی است. این ورزشگاه حائز گواهی نامه بینالمللی زیستمحیطی LEED (لید) است. دریافت گواهینامه لید بهمعنای تأیید یک ساختمان طراحیشده و ساختهشده با استفاده از استراتژیهایی است که با هدف دستیابی به کارایی بالا در حوزههای اصلی سلامت انسان و محیطزیست ساخته شده است. استادیوم البیت همچنین گواهینامه استاندارد توسعه پایدار GSAS (جیاسایاس) را دریافت کرده و استاندارد استفاده از نیروی کار برای ساخت آن لحاظ شده است. اگرچه امروزه در کشور ما نیز فعالیتهایی در زمینه ساخت ورزشگاههای مدرن با فناوری روز بهویژه از لحاظ سازهای (همچون ورزشگاه شهر مشهد) در حال انجام است اما به نظر میرسد هنوز اغلب ورزشگاههای کشورمان دور از استانداردهای موجود و مطرح جهانی در ساخت استادیومها هستند.
*پژوهشگر معماری
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.