|

روایت ظریف از نقش سعود‌الفیصل در برهم‌خوردن توافق وین

محمدجواد ظریف در گفت‌وگو با ایسنا توضیح می‌دهد روزی که سعودالفیصل به وین آمد تقریبا به توافق رسیده بودیم. اگرچه پیش از این نقش سعودالفیصل، وزیر خارجه متوفی عربستان، در وین و مذاکره با جان کری و نقش او در برهم‌زدن دستیابی به توافق در آذر 93 تکذیب می‌شد اما اکنون ظریف در این مورد توضیح دیگری می‌دهد. مهم‌ترین موارد این گفت‌وگو در ادامه می‌آید:
تقریبا به توافق رسیده بودیم
همان روز و الان هم طرف آمریکایی این‌گونه مطرح کرد و می‌کند که سعودالفیصل برای گفت‌وگو درباره مذاکرات هسته‌ای به وین نیامده و من هم اگر در‌باره آن روز حرفی زدم براساس ادعای طرف آمریکایی بود. اما واقعیتی که وجود دارد این است که آن روز تقریبا ما به توافق رسیده بودیم. همان تفاهمی که بعدها در لوزان مطرح شد. قرار بود عصر همان روز اعلام کنیم که روی کلیات توافق کردیم؛ همان چیزی که تقریبا در لوزان صورت گرفت. ما حتی با یکی از وزیران خارجه 1+5 بعد از گفت‌وگویی که من و او با آقای کری داشتیم و تقریبا هم‌زمان با عزیمت ایشان به فرودگاه برای دیدار با فیصل بود، درباره نحوه اعلام توافق صحبت می‌کردیم که به چه شکل اعلام شود؛ مکتوب باشد یا به‌طورکلی اعلام کنیم مبنی‌بر اینکه می‌توانیم الان وارد جزئیات شویم یا توافق را روی کاغذ بنویسیم و در این حد نزدیک شده بودیم. اما به چه دلیلی به‌هم خورد؛ برخی معتقدند تماس‌هایی در واشنگتن با کاخ سفید گرفته شد و برخی می‌گویند در ملاقات فیصل و کری صحبت‌هایی ردوبدل شد. من ادعایی درباره تحولات در آن مقطع ندارم و فقط دارم شرایط پیرامونی را تشریح می‌کنم. ممکن است الان هم آمریکا این صحبت‌ها را تکذیب کند.
معمول این است که وقتی شرایط با یک بحران ناخواسته و ناگهانی روبه‌رو می‌شود مدتی طول می‌کشد که به شرایط قبل برگردید و دو، سه‌ماهی این مسئله ما را عقب انداخت.
«در مورد تعهد آمریکایی‌ها به تعهداتشان»: منتظر اقدام خاصی نیستیم. آمریکا باید تعدادی تحریم را روی کاغذ لغو می‌کرد که انجام دادند اما این یک روند است و باید ببینم آنچه در روی کاغذ لغو کردند در عمل هم کمک می‌کند تحریم‌ها برداشته می‌شود یا خیر.
علت اینکه هنوز با آمریکایی‌ها مذاکره می‌کنیم از جمله در حاشیه اجلاس مونیخ یا لندن به همین دلیل است. ملاقات‌ها برای این است تا اقداماتی که باید در صحنه عمل انجام گیرد به نحوی درست صورت بگیرد.
شرایط ما، نوع روابط ما با آمریکا و مدل رفتاری آمریکا در 37 سال گذشته امکان این را فراهم نمی‌کرد که با آمریکا به یک حل‌وفصل کلی برسیم. ما موضوع هسته‌ای را که یک موضوع دشوار و ویژه بود انتخاب کردیم و الان توپ در زمین آمریکایی‌هاست که نشان دهند با اجرای جدی برجام در ارتباط با ایران تابع واقعیات هستند یا فشار یا تعریفی از منافع که با واقعیات خارجی در تعارض است. ما رفتار آمریکا را فعلا در حوزه برجام مشاهده می‌کنیم، چون در سایر حوزه‌ها با آمریکایی‌ها معامله‌ای نکردیم که از آنها توقعی داشته باشیم.
آمریکایی‌ها خودشان بارها گفته‌اند، موضوع موشکی نقض برجام نیست. این در حالی بود که در گذشته براساس قطع‌نامه 1929 ادعا می‌کردند که آزمایش‌های موشکی ما نقض این قطع‌نامه است.
در قطع‌نامه 2231 به موشک‌هایی که با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای طراحی شده‌اند اشاره شده است درحالی‌که هیچ‌یک از موشک‌های ما به این منظور طراحی نشده‌اند، بنابراین اشاره و ادعای آمریکایی‌ها قابل‌پذیرش نیست و خلاف است.
عادل الجبیر در این مدتی که مسئولیت وزارت امور خارجه عربستان را پذیرفته‌، آن‌قدر حرف‌های خلاف زده‌ که فکر نمی‌کنم کسی در دنیا حرف‌های ایشان را جدی بگیرد و من هم قصد ندارم به حرف‌هایی که خیلی جدی نیست با پاسخ‌دادن به اظهاراتش اعتبار ببخشم و روش خود را در این زمینه نمی‌شکنم.
کسانی که من را می‌شناسند می‌دانند که اگر قرار بود با فشار کسی سیاست‌هایم را عوض کنم برجام به نتیجه نرسیده بود و تاکنون برنامه‌ام در وزارت خارجه را نیمه‌کاره گذاشته و از این مسئولیت کنار می‌رفتم.
ما برای برخی از دوستان در وزارت خارجه مسئولیت‌های جدیدی را در نظر گرفته‌ایم. به‌طورمعمول در این مقطع از سال (نزدیک به پایان سال) زمان تغییر سفیران کم‌کم فرامی‌رسد و مباحثی در این ارتباط منتشر می‌شود. به‌طورمعمول در سه‌ماهه اول سال سفیران جدید اعزام می‌شوند و سفیران قبلی برمی‌گردند.
دیگر کلاس درس برای من نگذاشتند
در این مورد که «در سال‌های 88 ‌- 87 در دانشگاه تهران دیگر کلاسی به شما اختصاص داده نشد»: در مقاطعی در دانشگاه تهران و دانشکده وزارت خارجه افتخار تدریس داشتم. خب در مقطعی علاقه کمتری بود به اینکه‌ بنده تدریس کنم. دانشگاه تهران هیچ‌وقت من را رد نکرد اما از یک ترمی به‌بعد دیگر کلاس درس برای من نگذاشتند. کسی نگفت نیا، اما کسی هم نگفت بیا. برای جلسه دفاع برخی دانشجویانم به برخی دانشگاه‌ها می‌رفتم (البته نه دانشگاه تهران) و در آنجا به استادان آن دانشگاه پیغام می‌دادند که به فلانی بگویید دیگر اینجا پیدایش نشود. خب برخی دوستان این‌گونه نگاه می‌کردند. حالا یک‌جور دیگر و ممکن است فردا به همان شکل سابق نگاه کنند.

محمدجواد ظریف در گفت‌وگو با ایسنا توضیح می‌دهد روزی که سعودالفیصل به وین آمد تقریبا به توافق رسیده بودیم. اگرچه پیش از این نقش سعودالفیصل، وزیر خارجه متوفی عربستان، در وین و مذاکره با جان کری و نقش او در برهم‌زدن دستیابی به توافق در آذر 93 تکذیب می‌شد اما اکنون ظریف در این مورد توضیح دیگری می‌دهد. مهم‌ترین موارد این گفت‌وگو در ادامه می‌آید:
تقریبا به توافق رسیده بودیم
همان روز و الان هم طرف آمریکایی این‌گونه مطرح کرد و می‌کند که سعودالفیصل برای گفت‌وگو درباره مذاکرات هسته‌ای به وین نیامده و من هم اگر در‌باره آن روز حرفی زدم براساس ادعای طرف آمریکایی بود. اما واقعیتی که وجود دارد این است که آن روز تقریبا ما به توافق رسیده بودیم. همان تفاهمی که بعدها در لوزان مطرح شد. قرار بود عصر همان روز اعلام کنیم که روی کلیات توافق کردیم؛ همان چیزی که تقریبا در لوزان صورت گرفت. ما حتی با یکی از وزیران خارجه 1+5 بعد از گفت‌وگویی که من و او با آقای کری داشتیم و تقریبا هم‌زمان با عزیمت ایشان به فرودگاه برای دیدار با فیصل بود، درباره نحوه اعلام توافق صحبت می‌کردیم که به چه شکل اعلام شود؛ مکتوب باشد یا به‌طورکلی اعلام کنیم مبنی‌بر اینکه می‌توانیم الان وارد جزئیات شویم یا توافق را روی کاغذ بنویسیم و در این حد نزدیک شده بودیم. اما به چه دلیلی به‌هم خورد؛ برخی معتقدند تماس‌هایی در واشنگتن با کاخ سفید گرفته شد و برخی می‌گویند در ملاقات فیصل و کری صحبت‌هایی ردوبدل شد. من ادعایی درباره تحولات در آن مقطع ندارم و فقط دارم شرایط پیرامونی را تشریح می‌کنم. ممکن است الان هم آمریکا این صحبت‌ها را تکذیب کند.
معمول این است که وقتی شرایط با یک بحران ناخواسته و ناگهانی روبه‌رو می‌شود مدتی طول می‌کشد که به شرایط قبل برگردید و دو، سه‌ماهی این مسئله ما را عقب انداخت.
«در مورد تعهد آمریکایی‌ها به تعهداتشان»: منتظر اقدام خاصی نیستیم. آمریکا باید تعدادی تحریم را روی کاغذ لغو می‌کرد که انجام دادند اما این یک روند است و باید ببینم آنچه در روی کاغذ لغو کردند در عمل هم کمک می‌کند تحریم‌ها برداشته می‌شود یا خیر.
علت اینکه هنوز با آمریکایی‌ها مذاکره می‌کنیم از جمله در حاشیه اجلاس مونیخ یا لندن به همین دلیل است. ملاقات‌ها برای این است تا اقداماتی که باید در صحنه عمل انجام گیرد به نحوی درست صورت بگیرد.
شرایط ما، نوع روابط ما با آمریکا و مدل رفتاری آمریکا در 37 سال گذشته امکان این را فراهم نمی‌کرد که با آمریکا به یک حل‌وفصل کلی برسیم. ما موضوع هسته‌ای را که یک موضوع دشوار و ویژه بود انتخاب کردیم و الان توپ در زمین آمریکایی‌هاست که نشان دهند با اجرای جدی برجام در ارتباط با ایران تابع واقعیات هستند یا فشار یا تعریفی از منافع که با واقعیات خارجی در تعارض است. ما رفتار آمریکا را فعلا در حوزه برجام مشاهده می‌کنیم، چون در سایر حوزه‌ها با آمریکایی‌ها معامله‌ای نکردیم که از آنها توقعی داشته باشیم.
آمریکایی‌ها خودشان بارها گفته‌اند، موضوع موشکی نقض برجام نیست. این در حالی بود که در گذشته براساس قطع‌نامه 1929 ادعا می‌کردند که آزمایش‌های موشکی ما نقض این قطع‌نامه است.
در قطع‌نامه 2231 به موشک‌هایی که با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای طراحی شده‌اند اشاره شده است درحالی‌که هیچ‌یک از موشک‌های ما به این منظور طراحی نشده‌اند، بنابراین اشاره و ادعای آمریکایی‌ها قابل‌پذیرش نیست و خلاف است.
عادل الجبیر در این مدتی که مسئولیت وزارت امور خارجه عربستان را پذیرفته‌، آن‌قدر حرف‌های خلاف زده‌ که فکر نمی‌کنم کسی در دنیا حرف‌های ایشان را جدی بگیرد و من هم قصد ندارم به حرف‌هایی که خیلی جدی نیست با پاسخ‌دادن به اظهاراتش اعتبار ببخشم و روش خود را در این زمینه نمی‌شکنم.
کسانی که من را می‌شناسند می‌دانند که اگر قرار بود با فشار کسی سیاست‌هایم را عوض کنم برجام به نتیجه نرسیده بود و تاکنون برنامه‌ام در وزارت خارجه را نیمه‌کاره گذاشته و از این مسئولیت کنار می‌رفتم.
ما برای برخی از دوستان در وزارت خارجه مسئولیت‌های جدیدی را در نظر گرفته‌ایم. به‌طورمعمول در این مقطع از سال (نزدیک به پایان سال) زمان تغییر سفیران کم‌کم فرامی‌رسد و مباحثی در این ارتباط منتشر می‌شود. به‌طورمعمول در سه‌ماهه اول سال سفیران جدید اعزام می‌شوند و سفیران قبلی برمی‌گردند.
دیگر کلاس درس برای من نگذاشتند
در این مورد که «در سال‌های 88 ‌- 87 در دانشگاه تهران دیگر کلاسی به شما اختصاص داده نشد»: در مقاطعی در دانشگاه تهران و دانشکده وزارت خارجه افتخار تدریس داشتم. خب در مقطعی علاقه کمتری بود به اینکه‌ بنده تدریس کنم. دانشگاه تهران هیچ‌وقت من را رد نکرد اما از یک ترمی به‌بعد دیگر کلاس درس برای من نگذاشتند. کسی نگفت نیا، اما کسی هم نگفت بیا. برای جلسه دفاع برخی دانشجویانم به برخی دانشگاه‌ها می‌رفتم (البته نه دانشگاه تهران) و در آنجا به استادان آن دانشگاه پیغام می‌دادند که به فلانی بگویید دیگر اینجا پیدایش نشود. خب برخی دوستان این‌گونه نگاه می‌کردند. حالا یک‌جور دیگر و ممکن است فردا به همان شکل سابق نگاه کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.