|

عبدالله انوار در 98‌سالگی درگذشت

از نوادر دوران

سید‌عبدالله انوار، فرهنگ‌پژوه، کتاب‌شناس و مترجم، پس از حدود یک قرن زندگی به دلیل کهولت سن درگذشت. انوار تنها زندگی می‌کرد و آن‌طور که یکی از شاگردانش گفته، احتمالا چهارشنبه هفدهم اسفندماه در خواب درگذشته است.

از نوادر دوران

شرق: سید‌عبدالله انوار، فرهنگ‌پژوه، کتاب‌شناس و مترجم، پس از حدود یک قرن زندگی به دلیل کهولت سن درگذشت. انوار تنها زندگی می‌کرد و آن‌طور که یکی از شاگردانش گفته، احتمالا چهارشنبه هفدهم اسفندماه در خواب درگذشته است. انوار چهر‌ه‌ای چندوجهی بود؛ نسخه‌‌شناس، مترجم، فرهنگ‌نویس، ریاضی‌دان و نسخه‌پردازی بود که در سال 1303 در تهران متولد شد. او فرزند روحانی مجاهد سید‌یعقوب انوار‌شیرازی، از آزادی‌خواهان مشروطه و مدرس حوزه‌های علمیه بود. انوار پس از پایان تحصیلات ابتدایی و متوسطه، تحصیلات عالی‌اش را هم‌زمان در دو رشته حقوق و ریاضی ادامه داد و از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. در کنار اینها انوار به فراگیری دانش‌های دیگر به صورت آزاد پرداخت. او چند سالی دبیر زبان انگلیسی بود و دو سال در اداره نگارش وزارت فرهنگ، مترجم بود. انوار همچنین بیش از دو دهه رئیس بخش نسخ خطی کتابخانه ملی ایران بود و در این مدت حدود ۱۰ جلد فهرست نسخه‌های خطی به فارسی و عربی را تدوین کرد. او همچنین از اواخر دهه 30 تا ابتدای دهه 50 در تدوین لغتنامه دهخدا نقش داشت و با مرگ دکتر معین او نیز به همکاری‌اش با لغتنامه پایان داد. در کارنامه انوار تصحیحات زیادی دیده می‌شود که یکی از مشهورترین آنها «جهانگشای نادری» است. او همچنین به شرح و ترجمه 22 جلد کتاب «شفا»ی بوعلی‌سینا هم پرداخته است. کامران فانی چند سال پیش درباره علاقه انوار به کتاب و مهم‌ترین اثر او گفته بود: «‌آقای انوار کتابی را که می‌خوانند، تمام حاشیه کتاب سیاه شده از یادداشت‌‎های ایشان، تعلیقات ایشان و نظریات ایشان راجع به آن کتاب. کتابی نیست که ایشان خوانده باشند، کتاب جدی را البته، که تعلیقه و حاشیه بر آن ننوشته باشند... به نظر من مهم‌‎ترین کتابی که ایشان سال‌ها آن را به دقت مطالعه کردند، تدریس کردند و حواشی و تعلیقات بر آن نوشتند، کتاب‎ شفای ابن‌سینا است. کتاب شفای ابن‌سینا شاید مهم‌‎ترین کتابی باشد که در جهان اسلام در زمینه علوم عربی تألیف شده است. همه علوم آن زمان را در بر داشته، از منطق بگیریم، تا الهیات، طبیعیات، ریاضیات و نجوم و حتی موسیقی و گیاه‌شناسی».

ژاله آموزگار، انوار را یکی از نوادر روزگار می‌داند و درباره او به ایسنا گفته است: «من نه نسخه‌شناس هستم و نه تخصصم در تخصص ایشان است، ولی به‌عنوان فرد بسیار تأثیرگذار در گذشته ایران، برای ایشان احترام قائل بودم و وجود نادره‌ای بودند و متأسفانه فکر نمی‌کنم جانشینی برای خود گذاشته باشد. انوار هم به علوم قدیم آشنا بود و هم علوم جدید. بارها در خدمت ایشان بودم و از گستردگی اطلاعاتش واقعا تعجب می‌کردم و شگفت‌زده بودم. به‌عنوان فردی که در این قرن زندگی کرده، احترام خاصی برای او قائلم و خودم را خوشبخت می‌دانم که هم‌نسل چنین بزرگانی بودم. انوار یکی از افراد تأثیرگذار بود و کسی بود که اسمش درخشان است و در قرن گذشته ما می‌درخشد. قرن گذشته ما واقعا بزرگ‌پرور بود و ایشان هم یکی از نادران بود. به قول ایرج‌ افشار «نادره‌کاران» (کتابی از ایرج افشار درباره مفاخر فرهنگی ایران و ایران‌شناسان مدرن غرب) بود. ایشان از نادره‌های روزگار ما بود، همین و بس».

فاطمه قاضیها، سندپژوه و مصحح نسخ خطی نیز پس از مرگ انوار در یادداشتی به برخی از وجوه کارنامه انوار اشاره کرده است. او نیز از علاقه انوار به کتاب گفته است: «از‌جمله فعالیت‌های استاد انوار که اینجانب در زمان اشتغال در سازمان اسناد ملی شاهد آن بودم، حضور پرفیض در جلسات متعدد «شورای خرید اسناد ارزشمند کشوری» است. استاد در این شوراها با تقویم اسناد و ارائه نظرات ارزنده خویش، بر غنی‌کردن آرشیو ملی سهم بسزایی داشته و به اتفاق سایر اعضای شورا، دانشمندان گرانمایه، استاد سیروس پرهام، استاد ایرج افشار و جناب آقای کاوه بیات، آرشیو اسناد را از نظرات عالمانه خویش بهره‌مند کرده‌اند و از این‌رو حق بزرگی بر گردن محققان و مراجعان «اسناد» این واقعیت‌های تاریخی، داشته و دارند. به هر روی، به رغم گذر عمر و کهنسالی، روح پژوهشگر استاد هنوز قرار نگرفته و در جست‌وجوی مطالب و مضامین نو بودند، از این‌رو معمولا در جریان چاپ آخرین پژوهش‌های در دست انجام و در جست‌وجوی آخرین کتاب‌های چاپ‌شده بودند و پس از دسترسی به این کتب آنان را با نهایت دقت مورد مطالعه قرار می‌دادند. استاد انوار خواننده‌ای فعال بودند و با محتوای کتاب ارتباط برقرار کرده به رد، تأیید یا تکمیل مطالب کتاب می‌پرداختند و نظرات خود را در حاشیه کتاب می‌نوشتند».

مراسم تشییع پیکر سیدعبدالله انوار، امروز ۲۰ اسفند از ساعت ۱۰ صبح از ساختمان کتابخانه ملی جمهوری اسلامی برگزار می‌شود. پیکر سیدعبدالله انوار، پس از تشییع برای خاکسپاری به آرامگاه ابن‌بابویه منتقل خواهد شد تا در جوار پدر آرام گیرد.

 

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.