|

تأملی درباره برخورد لیلا حاتمی با خبرنگاران

کیوان کثیریان

1. چند خبرنگار به پشت صحنه فیلم «رگ خواب» دعوت شدند تا ظاهرا گفت‌وگو و گزارش‌هایی از این حضور تولید شود. در بخشی از این فرایند، لیلا حاتمی در مصاحبه‌ای با این چند همکار خبرنگار، بابت سؤال‌هایشان به‌شدت عصبی شده و با لحن تندی به آنها تاخته. یک رسانه فایل صوتی این مصاحبه را منتشر کرده و بحث‌هایی پدید آمده. مانی حقیقی هم دو سطر در فضای مجازی نوشته، از برخورد لیلا حاتمی کیف کرده و خبرنگاران را «دوزاری» خوانده. این برخوردها موجبات خشم خبرنگاران را فراهم کرده و دلخوری وسیعی را پدید آورده است.

2. شاید نیازی نباشد که برخی بدیهیات را یادآوری کنیم؛ مثل اینکه در همه‌جای دنیا مهم‌ترین عامل دیده‌شدن و شهرت هنرمندان، رسانه‌ها هستند؛ اینکه رابطه رسانه - هنرمند تعریف مشخص حرفه‌ای دارد، اینکه هرکدام در محدوده حرفه‌ای خود، باید از سوی طرف مقابل به رسمیت شناخته شوند تا رابطه‌ای سالم پدید آید و اینکه رابطه سالم میان رسانه و هنرمندان و ارتباط توأم با احترام متقابل برای هر دوطرف سازنده است و برعکس. کم نداشتیم نمونه‌هایی که به محض ایجاد مشکلی برای یک فیلم یا هنرمند، اولین جایی که دست‌به‌دامنش می‌شوند، رسانه‌ها هستند و کم نداریم نمونه‌هایی که به محض احساس نیاز، اهل رسانه برای دوستان هنرمند، عزیز می‌شوند.
3. اما نکات دیگری هم هست که به آداب و تکنیک‌های نوشته و نانوشته مصاحبه بازمی‌گردد؛ نکاتی که گرچه به حرفه ما به‌عنوان روزنامه‌نگار مربوط می‌شود ولی طبعا دوستانی که گاه در موضع مصاحبه‌شونده قرار می‌گیرند نیز لاجرم باید این نکات را بدانند. «مصاحبه» یک اتفاق دوطرفه است (اساسا باب تفاعل و مفاعله هر دو ماهیت دوطرفه دارند) به همین دلیل ساده، برای آنکه مصاحبه اتفاق بیفتد، رضایت و آمادگی دوطرف، شرط لازم است. در مصاحبه خانم حاتمی با همکاران خبرنگار، به‌وضوح یکی از طرفین نه آمادگی مصاحبه دارد و نه تمایلش را. او خود اعتراف می‌کند که «معلومه حوصله ندارم، از اولش هم گفتم مصاحبه نمی‌کنم».خب پس احتمالا کسی- تهیه‌کننده یا کارگردان- از او خواسته یا مجبورش کرده که با خبرنگاران گفت‌وگو کند. با این اوضاع، همان شرط آغازین مصاحبه محقق نشده و عملا مصاحبه به‌دردبخوری شکل نمی‌گیرد.خانم حاتمی از همان ابتدا در پاسخ به سؤال اول (که سؤال نامربوطی هم نبود)، نارضایتی‌اش از مصاحبه را به‌وضوح نشان داد و با عصبیت به سؤال‌کننده حمله کرد. با توجه به وضعیت برخورد، واکنش غیرعادی، لحن به‌شدت مهاجم و همچنین پیشینه‌ای که از ایشان وجود دارد، گمان می‌کنم موضوع نارضایتی اولیه خانم حاتمی از مصاحبه‌کردن واضح و مبرهن است و حتما بر دوستان خبرنگار حاضر در آن نشست نیز محرز شده که خانم حاتمی به هر دلیلی، حال مساعدی ندارند و - مثل همیشه- نمی‌خواهند مصاحبه‌ای اتفاق بیفتد. اما نکته جالب این بود که خانم حاتمی در ظاهر اصرار داشتند مصاحبه را با همین وضعیت تا پایان ادامه دهند.
4. اگر فرض کنیم خانم حاتمی به هر دلیلی و برخلاف میلش از سوی کسی ناچار به مصاحبه شده، شاید بهتر بود به خاطر همان دلیل یا همان فرد، مصاحبه را با آرامش انجام می‌داد. یا اگر حال و حوصله و آمادگی نداشت و واقعا راضی به گفت‌وگو نبود، نباید از اساس آن را می‌پذیرفت. اما در طول مدت گفت‌وگو به شهادت فایل صوتی، خانم حاتمی خودش حاضر به قطع مصاحبه نیست و با وجود رسیدن به اوج عصبانیت و با استفاده از لحن توهین‌آمیز و بسیار نامناسب، می‌خواهد گفت‌وگو ادامه یابد! سؤالات دوستان همکار، چه خوب و چه بد، مستوجب برخوردهای خانم حاتمی نبود. کاملا بدیهی است هرجور سؤالی مطرح می‌شد ایشان مشابه همین رفتار را بروز می‌داد.
5. به گمان من از لحاظ حرفه‌ای دوستان خبرنگار
-که برخی‌شان همکاران کاربلد و باسابقه‌ای هم هستند - باید حتما مصاحبه را قطع می‌کردند و سراغ شخص دیگری برای گزارش و مصاحبه می‌رفتند یا به‌کلی محل را ترک می‌کردند. ماندن در آن شرایط و ادامه گفت‌وگو، اشتباه همکاران من بود و موجب شد شأن رسانه‌ای‌شان لطمه بخورد و تخفیف یابد.
ولی حتی اگر همکاران خبرنگار تصمیم به ادامه مصاحبه داشتند، شاید بهتر بود طرح سؤالات با دقت بیشتری انجام می‌شد. طبعا این سؤال که «آیا این نقش از ابتدا برای شما نوشته شده بود؟» سؤال دقیقی نیست و چندان به بازیگر ربطی ندارد اما یک مصاحبه‌شونده که در شرایط روحی متعادلی پای مصاحبه نشسته و موضع تهاجمی ندارد، می‌تواند به‌سادگی پاسخ دهد که این سؤال را باید از کارگردان بپرسید و بگذرد. اما پرسیدن این سؤال از مصاحبه‌شونده‌ای که دریافته‌ایم سر جنگ دارد و «اعصاب‌معصاب» ندارد، خطاست و یک بهانه خوب دیگر برای حمله به او می‌دهد که داد یا آن سؤال اشتباه درباره وجود کلمه اضمحلال در خلاصه داستان فیلم و نتیجه‌گیری اینکه نقش خانم حاتمی، منفی است.
ادامه در صفحه 17

1. چند خبرنگار به پشت صحنه فیلم «رگ خواب» دعوت شدند تا ظاهرا گفت‌وگو و گزارش‌هایی از این حضور تولید شود. در بخشی از این فرایند، لیلا حاتمی در مصاحبه‌ای با این چند همکار خبرنگار، بابت سؤال‌هایشان به‌شدت عصبی شده و با لحن تندی به آنها تاخته. یک رسانه فایل صوتی این مصاحبه را منتشر کرده و بحث‌هایی پدید آمده. مانی حقیقی هم دو سطر در فضای مجازی نوشته، از برخورد لیلا حاتمی کیف کرده و خبرنگاران را «دوزاری» خوانده. این برخوردها موجبات خشم خبرنگاران را فراهم کرده و دلخوری وسیعی را پدید آورده است.

2. شاید نیازی نباشد که برخی بدیهیات را یادآوری کنیم؛ مثل اینکه در همه‌جای دنیا مهم‌ترین عامل دیده‌شدن و شهرت هنرمندان، رسانه‌ها هستند؛ اینکه رابطه رسانه - هنرمند تعریف مشخص حرفه‌ای دارد، اینکه هرکدام در محدوده حرفه‌ای خود، باید از سوی طرف مقابل به رسمیت شناخته شوند تا رابطه‌ای سالم پدید آید و اینکه رابطه سالم میان رسانه و هنرمندان و ارتباط توأم با احترام متقابل برای هر دوطرف سازنده است و برعکس. کم نداشتیم نمونه‌هایی که به محض ایجاد مشکلی برای یک فیلم یا هنرمند، اولین جایی که دست‌به‌دامنش می‌شوند، رسانه‌ها هستند و کم نداریم نمونه‌هایی که به محض احساس نیاز، اهل رسانه برای دوستان هنرمند، عزیز می‌شوند.
3. اما نکات دیگری هم هست که به آداب و تکنیک‌های نوشته و نانوشته مصاحبه بازمی‌گردد؛ نکاتی که گرچه به حرفه ما به‌عنوان روزنامه‌نگار مربوط می‌شود ولی طبعا دوستانی که گاه در موضع مصاحبه‌شونده قرار می‌گیرند نیز لاجرم باید این نکات را بدانند. «مصاحبه» یک اتفاق دوطرفه است (اساسا باب تفاعل و مفاعله هر دو ماهیت دوطرفه دارند) به همین دلیل ساده، برای آنکه مصاحبه اتفاق بیفتد، رضایت و آمادگی دوطرف، شرط لازم است. در مصاحبه خانم حاتمی با همکاران خبرنگار، به‌وضوح یکی از طرفین نه آمادگی مصاحبه دارد و نه تمایلش را. او خود اعتراف می‌کند که «معلومه حوصله ندارم، از اولش هم گفتم مصاحبه نمی‌کنم».خب پس احتمالا کسی- تهیه‌کننده یا کارگردان- از او خواسته یا مجبورش کرده که با خبرنگاران گفت‌وگو کند. با این اوضاع، همان شرط آغازین مصاحبه محقق نشده و عملا مصاحبه به‌دردبخوری شکل نمی‌گیرد.خانم حاتمی از همان ابتدا در پاسخ به سؤال اول (که سؤال نامربوطی هم نبود)، نارضایتی‌اش از مصاحبه را به‌وضوح نشان داد و با عصبیت به سؤال‌کننده حمله کرد. با توجه به وضعیت برخورد، واکنش غیرعادی، لحن به‌شدت مهاجم و همچنین پیشینه‌ای که از ایشان وجود دارد، گمان می‌کنم موضوع نارضایتی اولیه خانم حاتمی از مصاحبه‌کردن واضح و مبرهن است و حتما بر دوستان خبرنگار حاضر در آن نشست نیز محرز شده که خانم حاتمی به هر دلیلی، حال مساعدی ندارند و - مثل همیشه- نمی‌خواهند مصاحبه‌ای اتفاق بیفتد. اما نکته جالب این بود که خانم حاتمی در ظاهر اصرار داشتند مصاحبه را با همین وضعیت تا پایان ادامه دهند.
4. اگر فرض کنیم خانم حاتمی به هر دلیلی و برخلاف میلش از سوی کسی ناچار به مصاحبه شده، شاید بهتر بود به خاطر همان دلیل یا همان فرد، مصاحبه را با آرامش انجام می‌داد. یا اگر حال و حوصله و آمادگی نداشت و واقعا راضی به گفت‌وگو نبود، نباید از اساس آن را می‌پذیرفت. اما در طول مدت گفت‌وگو به شهادت فایل صوتی، خانم حاتمی خودش حاضر به قطع مصاحبه نیست و با وجود رسیدن به اوج عصبانیت و با استفاده از لحن توهین‌آمیز و بسیار نامناسب، می‌خواهد گفت‌وگو ادامه یابد! سؤالات دوستان همکار، چه خوب و چه بد، مستوجب برخوردهای خانم حاتمی نبود. کاملا بدیهی است هرجور سؤالی مطرح می‌شد ایشان مشابه همین رفتار را بروز می‌داد.
5. به گمان من از لحاظ حرفه‌ای دوستان خبرنگار
-که برخی‌شان همکاران کاربلد و باسابقه‌ای هم هستند - باید حتما مصاحبه را قطع می‌کردند و سراغ شخص دیگری برای گزارش و مصاحبه می‌رفتند یا به‌کلی محل را ترک می‌کردند. ماندن در آن شرایط و ادامه گفت‌وگو، اشتباه همکاران من بود و موجب شد شأن رسانه‌ای‌شان لطمه بخورد و تخفیف یابد.
ولی حتی اگر همکاران خبرنگار تصمیم به ادامه مصاحبه داشتند، شاید بهتر بود طرح سؤالات با دقت بیشتری انجام می‌شد. طبعا این سؤال که «آیا این نقش از ابتدا برای شما نوشته شده بود؟» سؤال دقیقی نیست و چندان به بازیگر ربطی ندارد اما یک مصاحبه‌شونده که در شرایط روحی متعادلی پای مصاحبه نشسته و موضع تهاجمی ندارد، می‌تواند به‌سادگی پاسخ دهد که این سؤال را باید از کارگردان بپرسید و بگذرد. اما پرسیدن این سؤال از مصاحبه‌شونده‌ای که دریافته‌ایم سر جنگ دارد و «اعصاب‌معصاب» ندارد، خطاست و یک بهانه خوب دیگر برای حمله به او می‌دهد که داد یا آن سؤال اشتباه درباره وجود کلمه اضمحلال در خلاصه داستان فیلم و نتیجه‌گیری اینکه نقش خانم حاتمی، منفی است.
ادامه در صفحه 17

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.