|

کردهای سوریه متحدی واقعی برای کاهش خطرات امنیتی

اردشیر زارعی‌قنواتی

موضوع ترکیه و تحرکات این کشور در عرصه داخلی و خارجی هم‌اکنون به معضلی بزرگ برای منطقه بحرانی خاورمیانه تبدیل شده است. ردپای آنکارا در سال‌های اخیر در همه حوادث ناخوشایند و بحران‌افکنی در فضای داخلی و منطقه به‌لحاظ ذات رژیم ماجراجو و اقتدارگرای «رجب طیب اردوغان» به‌خوبی قابل مشاهده است. بعد از انتخابات پارلمانی اول نوامبر ترکیه که حزب «عدالت و توسعه» با ‌هزاران ترفند و مهندسی انتخابات که منجر به پیروزی این حزب شد، نه‌تنها دامنه اقدامات مخرب اردوغان کاهش نیافت که حتی انتقام‌جویی از مخالفان داخلی و دشمنان منطقه وی نیز شدت بیشتری گرفت. به‌همین‌دلیل به نظر می‌رسد سیاست دولت جدید آنکارا بیش از آنچه ناشی از منطق سیاسی باشد، در راستای بحران‌سازی و بروز یا تشدید آنارشی در حوزه داخلی و خارجی رقم خورده است که می‌تواند پای ایران را نیز به تله‌های سیاسی - امنیتی بکشاند. این وضعیت از آنجا دامنه خطرناک‌تری را به خود می‌گیرد که فراتر از راهبردهای ماجراجویانه حزب عدالت و توسعه، این موقعیت آنارشیک و بحران‌زا از شخصیت نامتعادل و کینه‌جویانه اردوغان به‌عنوان یک حاکم توتالیتر در مناسبات منطقه، نیز تبعیت کرده و تأثیر می‌گیرد. رئیس‌جمهور ترکیه با توجه به گسترش دامنه انتقادات داخلی و خارجی نسبت به عملکرد خود در وضعیت انزوایی که به‌ویژه پس از رویارویی با روسیه گریبان وی و دولت آنکارا را گرفته است، آن‌چنان خارج از منطق سیاسی دچار تندخویی ناشی از کیش شخصیت شده که حتی در کنفرانس مطبوعاتی خود در هفته گذشته در جریان سفر به اکوادور به دلیل اعتراض چند زن فعال حقوق‌بشری، محافظان شخصی وی به ضرب‌وشتم این معترضان پرداختند. همین رعایت‌نکردن حداقل پرنسیب‌های سیاسی و اخلاقی از طرف اردوغان به‌عنوان بالاترین مقام حکومتی ترکیه در شرایطی که وضعیت بحرانی در مرزهای این کشور با سوریه و عراق روزبه‌روز گسترده‌تر شده و امنیت این کشور و منطقه را تهدید می‌کند، از اردوغان و نیروهای قهریه این کشور یک بمب ساعتی ساخته که در توهمات سیاسی- امنیتی خود هر لحظه امکان دارد منطقه را غرق در آشوبی کند که می‌تواند یادآور منازعات و اعمال مخرب عثمانی در سال‌های 1914 و در جریان جنگ جهانی اول باشد. تهدیدات و اعمال مخرب آنکارا در هفته‌های اخیر و بعد از پیشروی ارتش سوریه به کمک جنگنده‌های روسی به سمت شمال حلب و قطع ارتباط مخالفان و گروه‌های تروریستی با آن سوی مرز در ترکیه که هم‌زمان با پیشروی نیروهای دموکراتیک سوریه متشکل از مبارزان کرد و یگان‌های مدافع خلق به سمت شهرهای «اعزاز» و «تل رفعت» همراه بود، ترکیه را سخت برآشفته کرده است. حملات توپخانه‌ای ارتش ترکیه به مواضع ارتش سوریه و یگان‌های مدافع خلق در کنار تهدیدات مداوم آنکارا و ریاض برای دخالت نظامی در سوریه، دقیقا در راستای حمایت آشکار از گروه‌های تروریستی و بازدارندگی از کابوس شکست بزرگ این گروه‌های متحد انجام گرفته است. با توجه به حضور ایران در سوریه و حمایت تهران از دمشق برای پیشروی به سوی مرزهای شمالی با کمک هوایی روسیه و یگان‌های حزب‌الله لبنان، هرگونه تحرک نظامی محور آنکارا- ریاض یک ارتباط مستقیم با منافع و امنیت ایران هم خواهد داشت. به همان نسبت که در این معادله تضاد منافع تهران با محور عربی- ترکی کاملا مشهود و اثبات‌شدنی است، درمقابل، انطباق منافع تهران با مبارزان کرد در کانتون‌های سه‌گانه «جزیره، کوبانی، عفرین» در شطرنج سیاسی- امنیتی منطقه در قالب حفظ تمامیت ارضی سوریه در فضای جدید به امری اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. از آنجا که تقریبا دیگر هیچ نیرویی در حوزه ژئوپلیتیک منطقه نمی‌تواند موجودیت و بازیگری کردهای سوریه را نادیده گرفته و تاریخ را به عقب برگرداند، منطق سیاسی و عقل سلیم حکم می‌کند دیگر بازیگران عرصه بحران، این نیروی سوم را به‌عنوان متحد در کنار خود داشته باشند. هم‌اکنون با آخرین خبرهایی که می‌رسد، نشان می‌دهد رهبران نظامی کرد در کانتون عفرین به همراه فرماندهان میدانی ارتش سوریه و مستشاران نظامی روسیه، عملیات و اقدامات نظامی در منطقه عملیاتی را برای سرکوب گروه‌های تروریست مورد حمایت آنکارا و ریاض در نشست‌هایی در شمال حلب هماهنگ می‌کنند. از طرف دیگر، نیروهای کرد سوری تنها نیروهایی در منازعه چندوجهی بحران هستند که هم مورد تأیید و پشتیبانی دمشق و حامیان وی قرار دارند و هم توانسته‌اند حمایت واشنگتن و کشورهای اروپایی را نسبت به خود جلب کنند.

در چنین شرایطی که مسئولان روسیه و ایران در حمایت از دولت «بشار اسد» تقریبا در یک نقطه انفصالی با قدرت‌های غربی قرار می‌گیرند، بیش از هر زمان دیگر برای در انزوا قراردادن رقبای منطقه‌ای خود می‌توانند با نزدیکی بیشتر و اتحاد عمل با جناح کرد سوری در هماهنگی با دولت دمشق، معادلات نوینی را رقم بزنند که بهترین سپر محافظتی برای خنثی‌سازی ماجراجویی‌های اردوغان و رهبران ریاض در مناسبات منطقه خواهد بود.
این نیروی کردی که بیشترین تضاد را با محور آنکارا- ریاض دارد، در آینده بحران سوریه و تحولات منطقه بدون تردید یک متحد عینی برای محور روسیه، ایران و سوریه تلقی خواهند شد. هرچند عادی‌سازی مناسبات با عربستان و دوری از تشدید تضاد با ترکیه باید در محور سیاست‌های منطقه ایران قرار داشته باشد، در آینده تحولات منطقه اتحاد عمل محور روسیه، ایران و سوریه با کردهای سوریه، بهترین حفاظ امنیتی و سیاسی برای حفظ منافع ملی این کشورها خواهد بود. در منازعه‌ای که در آن دو محور بزرگ منطقه و بین‌المللی روبه‌روی هم صف‌آرایی کرده‌اند، آن نیرویی در آینده موفق‌تر خواهد بود که بتواند گروه‌های کرد سوری را به‌عنوان نیروی سوم در کنار خود داشته باشد. چنانچه در این هنگامه آشوب و رقابت، دولت دمشق به‌عنوان ذی‌نفع اصلی و ایران به‌عنوان متحد مهم آن در منطقه با ایفای نقش صحیح و به‌رسمیت‌شناختن حقوق مشروع این نیروی سوم در چارچوب یک سوریه واحد و دموکراتیک بتوانند این موازنه سیاسی را به نفع خود رقم بزنند، در کارزار نهایی نه‌تنها موقعیت خود را بیش‌ازپیش تثبیت کرده، که حتی محور رقیب را با گره‌های کوری مواجهه می‌کنند که پرداخت هزینه برای آن می‌تواند این بازیگران را از متن به حاشیه براند.

موضوع ترکیه و تحرکات این کشور در عرصه داخلی و خارجی هم‌اکنون به معضلی بزرگ برای منطقه بحرانی خاورمیانه تبدیل شده است. ردپای آنکارا در سال‌های اخیر در همه حوادث ناخوشایند و بحران‌افکنی در فضای داخلی و منطقه به‌لحاظ ذات رژیم ماجراجو و اقتدارگرای «رجب طیب اردوغان» به‌خوبی قابل مشاهده است. بعد از انتخابات پارلمانی اول نوامبر ترکیه که حزب «عدالت و توسعه» با ‌هزاران ترفند و مهندسی انتخابات که منجر به پیروزی این حزب شد، نه‌تنها دامنه اقدامات مخرب اردوغان کاهش نیافت که حتی انتقام‌جویی از مخالفان داخلی و دشمنان منطقه وی نیز شدت بیشتری گرفت. به‌همین‌دلیل به نظر می‌رسد سیاست دولت جدید آنکارا بیش از آنچه ناشی از منطق سیاسی باشد، در راستای بحران‌سازی و بروز یا تشدید آنارشی در حوزه داخلی و خارجی رقم خورده است که می‌تواند پای ایران را نیز به تله‌های سیاسی - امنیتی بکشاند. این وضعیت از آنجا دامنه خطرناک‌تری را به خود می‌گیرد که فراتر از راهبردهای ماجراجویانه حزب عدالت و توسعه، این موقعیت آنارشیک و بحران‌زا از شخصیت نامتعادل و کینه‌جویانه اردوغان به‌عنوان یک حاکم توتالیتر در مناسبات منطقه، نیز تبعیت کرده و تأثیر می‌گیرد. رئیس‌جمهور ترکیه با توجه به گسترش دامنه انتقادات داخلی و خارجی نسبت به عملکرد خود در وضعیت انزوایی که به‌ویژه پس از رویارویی با روسیه گریبان وی و دولت آنکارا را گرفته است، آن‌چنان خارج از منطق سیاسی دچار تندخویی ناشی از کیش شخصیت شده که حتی در کنفرانس مطبوعاتی خود در هفته گذشته در جریان سفر به اکوادور به دلیل اعتراض چند زن فعال حقوق‌بشری، محافظان شخصی وی به ضرب‌وشتم این معترضان پرداختند. همین رعایت‌نکردن حداقل پرنسیب‌های سیاسی و اخلاقی از طرف اردوغان به‌عنوان بالاترین مقام حکومتی ترکیه در شرایطی که وضعیت بحرانی در مرزهای این کشور با سوریه و عراق روزبه‌روز گسترده‌تر شده و امنیت این کشور و منطقه را تهدید می‌کند، از اردوغان و نیروهای قهریه این کشور یک بمب ساعتی ساخته که در توهمات سیاسی- امنیتی خود هر لحظه امکان دارد منطقه را غرق در آشوبی کند که می‌تواند یادآور منازعات و اعمال مخرب عثمانی در سال‌های 1914 و در جریان جنگ جهانی اول باشد. تهدیدات و اعمال مخرب آنکارا در هفته‌های اخیر و بعد از پیشروی ارتش سوریه به کمک جنگنده‌های روسی به سمت شمال حلب و قطع ارتباط مخالفان و گروه‌های تروریستی با آن سوی مرز در ترکیه که هم‌زمان با پیشروی نیروهای دموکراتیک سوریه متشکل از مبارزان کرد و یگان‌های مدافع خلق به سمت شهرهای «اعزاز» و «تل رفعت» همراه بود، ترکیه را سخت برآشفته کرده است. حملات توپخانه‌ای ارتش ترکیه به مواضع ارتش سوریه و یگان‌های مدافع خلق در کنار تهدیدات مداوم آنکارا و ریاض برای دخالت نظامی در سوریه، دقیقا در راستای حمایت آشکار از گروه‌های تروریستی و بازدارندگی از کابوس شکست بزرگ این گروه‌های متحد انجام گرفته است. با توجه به حضور ایران در سوریه و حمایت تهران از دمشق برای پیشروی به سوی مرزهای شمالی با کمک هوایی روسیه و یگان‌های حزب‌الله لبنان، هرگونه تحرک نظامی محور آنکارا- ریاض یک ارتباط مستقیم با منافع و امنیت ایران هم خواهد داشت. به همان نسبت که در این معادله تضاد منافع تهران با محور عربی- ترکی کاملا مشهود و اثبات‌شدنی است، درمقابل، انطباق منافع تهران با مبارزان کرد در کانتون‌های سه‌گانه «جزیره، کوبانی، عفرین» در شطرنج سیاسی- امنیتی منطقه در قالب حفظ تمامیت ارضی سوریه در فضای جدید به امری اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. از آنجا که تقریبا دیگر هیچ نیرویی در حوزه ژئوپلیتیک منطقه نمی‌تواند موجودیت و بازیگری کردهای سوریه را نادیده گرفته و تاریخ را به عقب برگرداند، منطق سیاسی و عقل سلیم حکم می‌کند دیگر بازیگران عرصه بحران، این نیروی سوم را به‌عنوان متحد در کنار خود داشته باشند. هم‌اکنون با آخرین خبرهایی که می‌رسد، نشان می‌دهد رهبران نظامی کرد در کانتون عفرین به همراه فرماندهان میدانی ارتش سوریه و مستشاران نظامی روسیه، عملیات و اقدامات نظامی در منطقه عملیاتی را برای سرکوب گروه‌های تروریست مورد حمایت آنکارا و ریاض در نشست‌هایی در شمال حلب هماهنگ می‌کنند. از طرف دیگر، نیروهای کرد سوری تنها نیروهایی در منازعه چندوجهی بحران هستند که هم مورد تأیید و پشتیبانی دمشق و حامیان وی قرار دارند و هم توانسته‌اند حمایت واشنگتن و کشورهای اروپایی را نسبت به خود جلب کنند.

در چنین شرایطی که مسئولان روسیه و ایران در حمایت از دولت «بشار اسد» تقریبا در یک نقطه انفصالی با قدرت‌های غربی قرار می‌گیرند، بیش از هر زمان دیگر برای در انزوا قراردادن رقبای منطقه‌ای خود می‌توانند با نزدیکی بیشتر و اتحاد عمل با جناح کرد سوری در هماهنگی با دولت دمشق، معادلات نوینی را رقم بزنند که بهترین سپر محافظتی برای خنثی‌سازی ماجراجویی‌های اردوغان و رهبران ریاض در مناسبات منطقه خواهد بود.
این نیروی کردی که بیشترین تضاد را با محور آنکارا- ریاض دارد، در آینده بحران سوریه و تحولات منطقه بدون تردید یک متحد عینی برای محور روسیه، ایران و سوریه تلقی خواهند شد. هرچند عادی‌سازی مناسبات با عربستان و دوری از تشدید تضاد با ترکیه باید در محور سیاست‌های منطقه ایران قرار داشته باشد، در آینده تحولات منطقه اتحاد عمل محور روسیه، ایران و سوریه با کردهای سوریه، بهترین حفاظ امنیتی و سیاسی برای حفظ منافع ملی این کشورها خواهد بود. در منازعه‌ای که در آن دو محور بزرگ منطقه و بین‌المللی روبه‌روی هم صف‌آرایی کرده‌اند، آن نیرویی در آینده موفق‌تر خواهد بود که بتواند گروه‌های کرد سوری را به‌عنوان نیروی سوم در کنار خود داشته باشد. چنانچه در این هنگامه آشوب و رقابت، دولت دمشق به‌عنوان ذی‌نفع اصلی و ایران به‌عنوان متحد مهم آن در منطقه با ایفای نقش صحیح و به‌رسمیت‌شناختن حقوق مشروع این نیروی سوم در چارچوب یک سوریه واحد و دموکراتیک بتوانند این موازنه سیاسی را به نفع خود رقم بزنند، در کارزار نهایی نه‌تنها موقعیت خود را بیش‌ازپیش تثبیت کرده، که حتی محور رقیب را با گره‌های کوری مواجهه می‌کنند که پرداخت هزینه برای آن می‌تواند این بازیگران را از متن به حاشیه براند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.