|

به بهانه روز زبان مادری

در ستایش باهم بودن

روز زبان مادری است و باز بی‌بی‌سی فارسی به روال هر سال در حال شلتاق است با گزارشی تکراری با این عنوان که چگونه سیاست تک‌زبانی در ایران حقوق زبان‌های دیگر را پایمال کرده است. به نظرم خوب است که هرکس در هر کجای جهان بتواند هر کاری که دلش خواست بکند؛ ازجمله اینکه به هر زبانی که خواست آموزش ببیند.

در ستایش باهم بودن

شهاب‌الدین فرخ‌یار: روز زبان مادری است و باز بی‌بی‌سی فارسی به روال هر سال در حال شلتاق است با گزارشی تکراری با این عنوان که چگونه سیاست تک‌زبانی در ایران حقوق زبان‌های دیگر را پایمال کرده است. به نظرم خوب است که هرکس در هر کجای جهان بتواند هر کاری که دلش خواست بکند؛ ازجمله اینکه به هر زبانی که خواست آموزش ببیند. انگلیس‌ها اما این توصیه را در زمان‌های مختلف به شکل‌های گوناگون اجرا کرده‌اند. آنها در سراسر قرن‌های ۱۸ و ۱۹ و حتی اوایل قرن 20 از این توصیه چنان استفاده می‌کردند که هیچ‌کس در هیچ کجای جهان حق نداشت به زبانی غیر از انگلیسی صحبت کند و پس از آنکه تا حدود زیادی به این توفیق دست یافتند که زبان انگلیسی را با استفاده از رذیلانه‌ترین روش‌ها به زبان اول تجارت و سیاست بدل کنند، با برداشت دیگری از این گزاره که هرکس باید بتواند آزادانه هر کاری که خواست بکند و به هر زبانی که خواست سخن بگوید، وارد مرحله دوم اهداف خود شده‌اند و با صورتکی حقوق‌بشری، پرچم دفاع از حقوق اقلیت‌های زبانی و قومی را به دست گرفته‌اند و متأسفانه کم هم نیستند کسانی‌ که یا در دام این حیله می‌افتند یا اصولا بخشی از ابزار توطئه می‌شوند.

انگلیس‌ها البته در این میدان تنها نبوده و نیستند و در دوره‌های مختلف کشورهای مختلفی از‌جمله روسیه و ترکیه شیوه‌های وحشتناکی برای یکدست‌سازی زبان و ملیت در اطراف ما طراحی و اجرا کرده‌اند؛ اما همه از روی دست بزرگ‌ترشان انگلیس عمل کرده‌اند و در یک چیز با هم متفق بوده‌اند؛ نابودی ایران و از میان بردن زبان فارسی و فرهنگ ایرانی و این در حالی است که ایران در طول تاریخ خود یکی از قدیمی‌ترین و طبیعی‌ترین ملت‌ها و زبان‌ها را داشته بدون آنکه زبان یا هویتی را بر کسی تحمیل کرده باشد. زبان فارسی در تمام زمان‌های بالندگی و گسترش و شکوفایی خود هرگز به زور سرنیزه و سیاست گسترش نیافته؛ اما همواره با زور سلاح و نیروی نظامی از جانب انگلیس‌ها، روس‌ها و پان‌ترک‌ها محدود و محدودتر شده و امروز همچنان طمع‌شان برای از میان بردن هسته مرکزی و آنچه از آن عظمت بی‌همتا باقی مانده، تازه است؛ درحالی‌که تاریخ پیدایش هرکدام را که نگاه می‌کنی، چنان ناجوانمردانه است که انسان از این‌همه نامردمی به حیرت می‌افتد. درباره روس‌ها و ترک‌ها در این اواخر شاید بیشتر شنیده باشیم که چگونه میلیون میلیون انسان را قتل‌عام کردند تا دولت بسازند یا در تقسیمات شوروی چگونه هرچه نشان از ایرانیت بود، زدودند و با همکاری ترک‌های آتاترکی در خاستگاه زبان فارسی یعنی بخارا کار را به جایی رساندند که هرکس که به پارسی سخن می‌گفت، باید مبلغی جریمه می‌پرداخت.

این مشق‌ها از روی دست بزرگ‌ترشان انگلیس‌ها بود و این سرمشق‌ها را با کمی تحقیق و حوصله می‌توان در هر جای جهان و به‌وفور یافت؛ ولی در همین جهان به‌ظاهر مرتبط و پیوسته و پر از اطلاعات، چرا کمتر کسی از آموزه‌ها و سیاست‌های دولت انگلیس که اکنون بی‌بی‌سی‌اش برای زبان مادری یقه می‌دراند باخبر است؟ و چرا کسی درباره شیوه‌های نژادپرستانه و هولوکاست‌گونه این دولت چیزی نمی‌گوید یا به خاطر نمی‌آورد؟ به‌راستی چرا امروز کمتر کسی می‌داند و خبر دارد که این انگلیسِ ناگهان متمدن‌شده و کشته و مرده حقوق زبانی و حتی گویشی ملت‌ها و اقوام دیگر، زمانی نه‌چندان دور با مردم ولز که بخشی از بریتانیا بود، چه رفتارهایی کرده است. سیاست تحمیل زبان انگلیسی در بریتانیا تا اوایل قرن بیستم چنان بود که هیچ‌کس اجازه نداشت به‌جز زبان انگلیسی از زبان دیگری استفاده کند. منظور از استفاده از زبان دیگر نه آن است که مثلا به زبان دیگر آموزش ببیند یا در کنار زبان انگلیسی‌، زبان خود را هم در مدارس بخواند یا روزنامه منتشر کند. در مدارس ولز قانون چنان بود که هر کودکی اگر با همکلاسی کناری‌اش به زبان ولزی سخن می‌گفت، دچار چنان تنبیه روحی و روانی می‌شد که نظیر آن را با رفتار نازی‌ها با یهودیان می‌توان مقایسه کرد. انگلیس‌ها برای تغییر زبان مردم ولز و کودکان ولزی در مدارس تابلویی چوبی طراحی کرده بودند که روی آن دو حرف W و N مخفف welsh not به معنی «زبان ولزی نه» نوشته شده بود که اگر یکی از کودکان کلاس حتی با همکلاسی‌اش به زبان ولزی چیزی می‌گفت، این تخته را با زنجیر همراه آن به گردنش می‌انداختند و اسباب شرمندگی و انگشت‌نماشدنش را فراهم می‌آوردند تا بداند جز زبان انگلیسی نباید از زبان دیگری استفاده کند. این تابلو بر گردن آن کودک آن‌قدر می‌ماند تا کودک دیگری مرتکب این خطای نابخشودنی شود‌ و به زبان مادری‌اش چیزی بگوید و در آن صورت تابلو را از گردن کودک اول می‌گرفتند و به گردن کودک دوم می‌انداختند و اگر نفر سومی پیدا نمی‌شد، این تابلو تا پایان کلاس همچنان بر گردن این کودک می‌ماند. در گزارش‌هایی که از رفتارهای معلمان انگلیسی با کودکان ولزی منتشر شده، از تنبیهات بدنی شدیدی نیز با این کودکان مجرم حتی در مواردی که آنها لباس‌های محلی ولزی به تن می‌کردند، سخن رفته است. درباره تاریخ دولت و ملت‌سازی کشورهایی مانند انگلیس، روسیه، ترکیه و حتی آمریکا و امروزه چین و این جمهوری‌های ساختگی دوران شوروی بسیار می‌توان گفت و نوشت و کمی اندیشید که چرا در این روز به‌اصطلاح زبان مادری به جای آنکه به سرزنش این مجرمان بزرگ و یافتن راهی برای جبران جنایت‌های آنها پرداخته شود، آنها از این روز همچنان به‌عنوان امکانی برای ادامه سیاست‌های نژادپرستانه و نازیستی خود بهره می‌برند.

جای تأسف آن است که گاهی برخی از هم‌وطنان به‌ظاهر فرهنگیِ متأثر از آزادی‌های حقوق‌بشری نیز با اینها همراه می‌شوند و برای آنچه آنها مدعی‌اند، اشک تمساح می‌ریزند؛ درحالی‌که انصاف و عدالت حکم می‌کند هر سال در سالگرد زبان مادری انجمنی برای گفت‌وگو و پژوهش در‌این‌باره و خطری که هر روز و هر دقیقه ما را تهدید می‌کند، برپا شود تا همه بدانند بر ما چه گذشته است و دیگران چگونه بر میراث ما خیمه زده‌اند و هر روز بخشی از آن را به تاراج می‌برند. مردم ایران باید بدانند اینها امروز همه با هم در طراحی تابلویی به نام «نه زبان فارسی» متحد شده‌اند و با پاک‌کردن تاریخ پر از وحشت خود که همه مبتنی بر ستم و اجبار و زورگویی است، قصد کرده‌اند بنیان ما را برافکنند. کاش ما یکپارچگی‌مان را از دست ندهیم و از آنچه بر ما گذشته است و می‌گذرد، نیک آگاه باشیم.

 

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.