تأکید اقتصاددانان بر کشاورزی پایدار
فاطمه پاسبان-کارشناس کشاورزی
عملکرد محصولات کشاورزی که از تقسیم میزان تولید به سطح زیر کشت حاصل میشود، یکی از شاخصهای نشاندهنده بهرهوری تولید است. عملکرد محصولات کشاورزی از چند جنبه در قرن حاضر دارای اهمیت است: 1) تأمین غذای مردم جهان با توجه به افزایش جمعیت نیاز به تولید بیشتر محصولات کشاورزی دارد که با توجه به محدودیت زمین، آب و خاک شاید بهجرئت بتوان گفت تنها راهکار برای تأمین امنیت غذایی افزایش بهرهوری و بازده محصولات کشاورزی است که راهکارهای مختلفی برای دستیابی به این مهم وجود دارد. 2) تنشهای محیطی مهمترین عامل کاهشدهنده عملکرد محصولات کشاورزی در سطح جهان هستند. کمبود آب یکی از عوامل اصلی محدودکننده تولیدات کشاورزی در بیشتر نقاط جهان است. کمبود آب و خشکسالی یکی از عوامل تأثیرگذار بر کاهش عملکرد محصولات بهخصوص در سطح زیر کشت دیم است. در قرن حاضر خشکسالی و کمآبی بر عملکرد و بازده تولید محصولات کشاورزی تأثیرگذار است و برای جبران آن لازم است به راهکارهای مختلف افزایش عملکرد در شرایط بحران آبی و خشکسالی توجه کرد. 3) آنچه همواره مدنظر اقتصاددانان توسعه بوده کشاورزی پایدار است؛ هیچ راهحلی بدون توجه به شاخصهای توسعه پایدار، عقلایی و انسانی نیست. یکی از اصول توسعه کشاورزی پایدار، بر تولید غذای سالم و پاک، استوار است که براساس سه اصل افزایش عملکرد، افزایش بهره اقتصادی و کاهش اثرات سوء زیستمحیطی دنبال میشود. توجه به افزایش عملکرد لازمه توجه به منافع نسل فعلی و نسلهای آتی است. 4) علاوه بر موارد برشمردهشده اگر به افزایش رفاه و درآمد تولیدکننده محصولات کشاورزی توجه شود، یکی از راهکارهای آن افزایش عملکرد در واحد سطح است که با افزایش آن، طبیعتا افزایش تولید رخ داده و کشاورز درآمد بیشتری از نتیجه و حاصل فعالیت خود به دست میآورد. ازطرفدیگر با افزایش تولید در واحد سطح، قیمت تمامشده محصول کاهش یافته و محصولات با قیمت پایینتر به دست مصرفکننده رسیده و دسترسی به غذا دسترسی مالی و پولی را برای آحاد مردم فراهم کند. اهمیت توجه به عملکرد و افزایش آن را اگر بخواهیم شمارش کنیم بیش از موارد فوق است و به دلیل اهمیت آن است که در برنامههای توسعه جهانی و کشور خودمان ایران، همواره به استراتژی توسعه و افزایش بهرهوری توجه شده است. اگر نگاهی به آمار عملکرد محصولات کشاورزی در بین کشورهای جهان داشته باشیم ملاحظه میشود که تفاوت زیادی میان عملکرد محصولات در کشورهای مختلف و ایران وجود دارد. بهعنوان نمونه برای محصول برنج بیشترین عملکرد براساس آمار فائو در سال 2014 برای کشور استرالیا با 11 تن در هکتار بوده که این رقم برای ایران 4.5 تن در هکتار گزارش شده یعنی ایران در حدود 60 درصد عملکرد برنجش کمتر از استرالیاست و در بین 118 کشور گزارش شده رتبه 42 را از نظر عملکرد در جهان داراست. درباره گندم نیز اطلاعات نشان میدهد که بیشترین عملکرد گندم در سال 2014 در جهان برای کشور ایرلند با 10تن در هکتار گزارش شده که این رقم برای ایران در حدود 1.6تن در هکتار است که در حدود 85 درصد عملکرد گندم ایران کمتر از کشور ایرلند هست که در بین 126 کشور گزارش شده رتبه 103 را از نظر عملکرد دارد. با توجه به تفاوتهای مشهود در عملکرد محصولات کشاورزی ایران با کشورهای جهان، جستوجوی راهکارهای افزایش راندمان تولید محصولات یکی از دغدغههای برنامه توسعه پایدار بخش کشاورزی بوده و هست. دراینمیان کشاورزی حفاظتی برای افزایش راندمان تولید محصول مؤثر است. ژانگ و همکارانش در سال 2014 مطالعهای برای چین انجام داده و نشان دادند که کشاورزی حفاظتی بهطور متوسط باعث افزایش عملکرد محصولات کشاورزی در حدود 4.6 درصد شده است. افزایش در عملکرد محصول ذرت 7.5 درصد، برنج 4.1 درصد و گندم 2.9 درصد مشاهده شده است. مطالعه پریزاگروواس در سال 2014 در مکزیک نشان داده که کشاورزی حفاظتی باعث افزایش عملکرد ذرت در دوره 1987 تا 2012 شده و رقم 2.3 تن برای دوره ثبت شده و در حال حاضر به 3.3 تن در هکتار رسیده است.
عملکرد محصولات کشاورزی که از تقسیم میزان تولید به سطح زیر کشت حاصل میشود، یکی از شاخصهای نشاندهنده بهرهوری تولید است. عملکرد محصولات کشاورزی از چند جنبه در قرن حاضر دارای اهمیت است: 1) تأمین غذای مردم جهان با توجه به افزایش جمعیت نیاز به تولید بیشتر محصولات کشاورزی دارد که با توجه به محدودیت زمین، آب و خاک شاید بهجرئت بتوان گفت تنها راهکار برای تأمین امنیت غذایی افزایش بهرهوری و بازده محصولات کشاورزی است که راهکارهای مختلفی برای دستیابی به این مهم وجود دارد. 2) تنشهای محیطی مهمترین عامل کاهشدهنده عملکرد محصولات کشاورزی در سطح جهان هستند. کمبود آب یکی از عوامل اصلی محدودکننده تولیدات کشاورزی در بیشتر نقاط جهان است. کمبود آب و خشکسالی یکی از عوامل تأثیرگذار بر کاهش عملکرد محصولات بهخصوص در سطح زیر کشت دیم است. در قرن حاضر خشکسالی و کمآبی بر عملکرد و بازده تولید محصولات کشاورزی تأثیرگذار است و برای جبران آن لازم است به راهکارهای مختلف افزایش عملکرد در شرایط بحران آبی و خشکسالی توجه کرد. 3) آنچه همواره مدنظر اقتصاددانان توسعه بوده کشاورزی پایدار است؛ هیچ راهحلی بدون توجه به شاخصهای توسعه پایدار، عقلایی و انسانی نیست. یکی از اصول توسعه کشاورزی پایدار، بر تولید غذای سالم و پاک، استوار است که براساس سه اصل افزایش عملکرد، افزایش بهره اقتصادی و کاهش اثرات سوء زیستمحیطی دنبال میشود. توجه به افزایش عملکرد لازمه توجه به منافع نسل فعلی و نسلهای آتی است. 4) علاوه بر موارد برشمردهشده اگر به افزایش رفاه و درآمد تولیدکننده محصولات کشاورزی توجه شود، یکی از راهکارهای آن افزایش عملکرد در واحد سطح است که با افزایش آن، طبیعتا افزایش تولید رخ داده و کشاورز درآمد بیشتری از نتیجه و حاصل فعالیت خود به دست میآورد. ازطرفدیگر با افزایش تولید در واحد سطح، قیمت تمامشده محصول کاهش یافته و محصولات با قیمت پایینتر به دست مصرفکننده رسیده و دسترسی به غذا دسترسی مالی و پولی را برای آحاد مردم فراهم کند. اهمیت توجه به عملکرد و افزایش آن را اگر بخواهیم شمارش کنیم بیش از موارد فوق است و به دلیل اهمیت آن است که در برنامههای توسعه جهانی و کشور خودمان ایران، همواره به استراتژی توسعه و افزایش بهرهوری توجه شده است. اگر نگاهی به آمار عملکرد محصولات کشاورزی در بین کشورهای جهان داشته باشیم ملاحظه میشود که تفاوت زیادی میان عملکرد محصولات در کشورهای مختلف و ایران وجود دارد. بهعنوان نمونه برای محصول برنج بیشترین عملکرد براساس آمار فائو در سال 2014 برای کشور استرالیا با 11 تن در هکتار بوده که این رقم برای ایران 4.5 تن در هکتار گزارش شده یعنی ایران در حدود 60 درصد عملکرد برنجش کمتر از استرالیاست و در بین 118 کشور گزارش شده رتبه 42 را از نظر عملکرد در جهان داراست. درباره گندم نیز اطلاعات نشان میدهد که بیشترین عملکرد گندم در سال 2014 در جهان برای کشور ایرلند با 10تن در هکتار گزارش شده که این رقم برای ایران در حدود 1.6تن در هکتار است که در حدود 85 درصد عملکرد گندم ایران کمتر از کشور ایرلند هست که در بین 126 کشور گزارش شده رتبه 103 را از نظر عملکرد دارد. با توجه به تفاوتهای مشهود در عملکرد محصولات کشاورزی ایران با کشورهای جهان، جستوجوی راهکارهای افزایش راندمان تولید محصولات یکی از دغدغههای برنامه توسعه پایدار بخش کشاورزی بوده و هست. دراینمیان کشاورزی حفاظتی برای افزایش راندمان تولید محصول مؤثر است. ژانگ و همکارانش در سال 2014 مطالعهای برای چین انجام داده و نشان دادند که کشاورزی حفاظتی بهطور متوسط باعث افزایش عملکرد محصولات کشاورزی در حدود 4.6 درصد شده است. افزایش در عملکرد محصول ذرت 7.5 درصد، برنج 4.1 درصد و گندم 2.9 درصد مشاهده شده است. مطالعه پریزاگروواس در سال 2014 در مکزیک نشان داده که کشاورزی حفاظتی باعث افزایش عملکرد ذرت در دوره 1987 تا 2012 شده و رقم 2.3 تن برای دوره ثبت شده و در حال حاضر به 3.3 تن در هکتار رسیده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.