یادداشتی بر نمایش «مالی سویینی»کوربینایی
حسین پاکدل
دیدن یا ندیدن، مسئله این نیست. مسئله- فراتر از این حسِ حیاتی حیات- درکِ درامهای ساده زندگی است؛ که اگر خوب فهمیده نشوند، به مرور گاه تبدیل به تراژدیهای غمبار میشوند. هرکس بسته به تواناییهای بدنی، حسی و مجموعه شرایطِ زیستی، تصویر و تصوری از هستی و پیرامون خود دارد. ما بهعنوان انسانهای همپا در زیستِ اجتماعی، خانوادگی، دوستانه و عاشقانه- و حتی بالینی و تخصصی- تا چه میزان حق دخلوتصرف در ذهنیتِ آن دیگری داریم. در مواردی اگر تطابقِ موردِ انتظار رخ ندهد، نطفه فاجعه بسته میشود. دخالت و برهمزدن این تعادلِ شکلگرفته شخصیتی در فردِ دیگر ممکن است حسِ کنجکاوی، نیازها و کمبودهای احساسی ما را برآورده کند، اما آیا در فردِ مقابل و صاحبِ تجربههای قبل و در فرایندِ درمان هم چنین اثری دارد؟ این درامِ تلخ و گاه شیرین به تعدادِ انسانها به توانِ تمامِ «حس»های بدنی و روانی و ناتوانیها، امکانِ گسترش دارد. مهم ذوق و خلاقیتِ درامنویس در انتخاب نمونهای است که قدرتِ تعمیمپذیری و دربرگیرندگی همگانی و جهانی داشته باشد. مثل تلاش برای بیناکردن سویینی، زن محوری این نمایش که چشمبسته جهان زیبایی در ذهن دارد و بهنسبت، درکِ- یا تصورِ درکِ- شادتری از زندگی. بههمزدن این تعادل تا چه میزان پیشبرنده است؟ سادگی زیباست. سادهدیدنِ پدیدهها زیباتر. حتی سادهزیستنِ دیدهها جذاب است. ولی به این شکلِ ساده خلقِ اثرکردن، کاری بس دشوار و توانفرساست. متنِ نمایش «مالی سویینی» در این اجرا، به ظاهر ساده و روان است و ساختاری روایتگونه دارد. بدون دیالوگِ رودررو ولی به مرور، منِ مخاطب جملات را به شکلِ متقاطع در جهت پیشبردِ قصه پایه، ذهنی، کنار هم چیده و میشنوم. بههمیندلیل اجرای این اثر به این شکل فوقالعاده پیچیده و بالطبع اثرگذار است. این اثرگذاری پرنفوذ به چند عامل بستگی دارد؛ متن سهل و ممتنع اثرِ نمایشی نوشته «براین فرییل» با ترجمه روانِ «حمید احیاء». طراحی و کارگردانی «مرتضی میرمنتظمی» برای اجرا. بازیهای استادانه و درخورِ توجه «الهام کردا»، «صابر اَبَر» و «عباس جمالی» که با تکتکِ سلولهای هوش و حواسشان خلقِ موقعیت و شخصیت میکنند و البته مجموعه فضای بهوجودآمده برای ارائه اثر؛ مثل طراحی صحنه، نور، موسیقی و صداهای شفاف و گاه درهمِ معلق در فضا. اینگونه است که نمایش بر تمامی اجزای وجودی مخاطب تأثیر میگذارد و «ما» را دگرگونشده و پرسؤال از تالار خارج میکند. در این اثرِ نمایشی کامل، کارگردان و بازیگران، هیچکدام مسئولیتهای محوله را سهل، ساده و شوخی نگرفتهاند. فکر نمیکنند چون بلدند کافی است. لحظهلحظه برای فهمیدن و فهماندن تلاش میکنند. بهویژه سه بازیگر با همهماهنگِ بر صحنه؛ که دمبهدم با تفکر و حواسِ ششدانگ پیش میروند، در بازی خود ابدا پیشداوری ندارند. همراهِ ما به کشفِ دقایق و رویدادهای پیشرو میرسند و همگامِ ما از اتفاقاتِ بعیدِ بعدی، حیرت میکنند. انگار بهواقع درام را نه بازی که با تمامِ وجود زیست میکنند. بههمینخاطر در انتهای نمایش و وقتِ وداع، بیش از «من» و «ما»ی مخاطب از درون و برون میلرزند. «ما» با هم درگیر این سؤال اساسی میشویم که آیا فقط پدیدههای پیرامونی را صرفا با چشمِ تماشا میبینیم یا همراهِ این دیدن، فهمِ دیدن هم میکنیم یا دچارِ «کوربینایی» تمام حواس هستیم؟
دیدن یا ندیدن، مسئله این نیست. مسئله- فراتر از این حسِ حیاتی حیات- درکِ درامهای ساده زندگی است؛ که اگر خوب فهمیده نشوند، به مرور گاه تبدیل به تراژدیهای غمبار میشوند. هرکس بسته به تواناییهای بدنی، حسی و مجموعه شرایطِ زیستی، تصویر و تصوری از هستی و پیرامون خود دارد. ما بهعنوان انسانهای همپا در زیستِ اجتماعی، خانوادگی، دوستانه و عاشقانه- و حتی بالینی و تخصصی- تا چه میزان حق دخلوتصرف در ذهنیتِ آن دیگری داریم. در مواردی اگر تطابقِ موردِ انتظار رخ ندهد، نطفه فاجعه بسته میشود. دخالت و برهمزدن این تعادلِ شکلگرفته شخصیتی در فردِ دیگر ممکن است حسِ کنجکاوی، نیازها و کمبودهای احساسی ما را برآورده کند، اما آیا در فردِ مقابل و صاحبِ تجربههای قبل و در فرایندِ درمان هم چنین اثری دارد؟ این درامِ تلخ و گاه شیرین به تعدادِ انسانها به توانِ تمامِ «حس»های بدنی و روانی و ناتوانیها، امکانِ گسترش دارد. مهم ذوق و خلاقیتِ درامنویس در انتخاب نمونهای است که قدرتِ تعمیمپذیری و دربرگیرندگی همگانی و جهانی داشته باشد. مثل تلاش برای بیناکردن سویینی، زن محوری این نمایش که چشمبسته جهان زیبایی در ذهن دارد و بهنسبت، درکِ- یا تصورِ درکِ- شادتری از زندگی. بههمزدن این تعادل تا چه میزان پیشبرنده است؟ سادگی زیباست. سادهدیدنِ پدیدهها زیباتر. حتی سادهزیستنِ دیدهها جذاب است. ولی به این شکلِ ساده خلقِ اثرکردن، کاری بس دشوار و توانفرساست. متنِ نمایش «مالی سویینی» در این اجرا، به ظاهر ساده و روان است و ساختاری روایتگونه دارد. بدون دیالوگِ رودررو ولی به مرور، منِ مخاطب جملات را به شکلِ متقاطع در جهت پیشبردِ قصه پایه، ذهنی، کنار هم چیده و میشنوم. بههمیندلیل اجرای این اثر به این شکل فوقالعاده پیچیده و بالطبع اثرگذار است. این اثرگذاری پرنفوذ به چند عامل بستگی دارد؛ متن سهل و ممتنع اثرِ نمایشی نوشته «براین فرییل» با ترجمه روانِ «حمید احیاء». طراحی و کارگردانی «مرتضی میرمنتظمی» برای اجرا. بازیهای استادانه و درخورِ توجه «الهام کردا»، «صابر اَبَر» و «عباس جمالی» که با تکتکِ سلولهای هوش و حواسشان خلقِ موقعیت و شخصیت میکنند و البته مجموعه فضای بهوجودآمده برای ارائه اثر؛ مثل طراحی صحنه، نور، موسیقی و صداهای شفاف و گاه درهمِ معلق در فضا. اینگونه است که نمایش بر تمامی اجزای وجودی مخاطب تأثیر میگذارد و «ما» را دگرگونشده و پرسؤال از تالار خارج میکند. در این اثرِ نمایشی کامل، کارگردان و بازیگران، هیچکدام مسئولیتهای محوله را سهل، ساده و شوخی نگرفتهاند. فکر نمیکنند چون بلدند کافی است. لحظهلحظه برای فهمیدن و فهماندن تلاش میکنند. بهویژه سه بازیگر با همهماهنگِ بر صحنه؛ که دمبهدم با تفکر و حواسِ ششدانگ پیش میروند، در بازی خود ابدا پیشداوری ندارند. همراهِ ما به کشفِ دقایق و رویدادهای پیشرو میرسند و همگامِ ما از اتفاقاتِ بعیدِ بعدی، حیرت میکنند. انگار بهواقع درام را نه بازی که با تمامِ وجود زیست میکنند. بههمینخاطر در انتهای نمایش و وقتِ وداع، بیش از «من» و «ما»ی مخاطب از درون و برون میلرزند. «ما» با هم درگیر این سؤال اساسی میشویم که آیا فقط پدیدههای پیرامونی را صرفا با چشمِ تماشا میبینیم یا همراهِ این دیدن، فهمِ دیدن هم میکنیم یا دچارِ «کوربینایی» تمام حواس هستیم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.