در غیاب اندیشه صنعتی
کامیار محسنین
تردیدی نیست که جشن ملی سینمای ایران ظرفیتهای فوقالعادهای برای تثبیت آیین تماشای فیلمهای ایرانی را آشکار کرده، اما باید اذعان کرد که از سوی دیگر، مشکلاتی عدیده را برای اکران عمومی محصولات جدید رقم زده است. تعطیلی بخشهای فراگیر ملی در جشنوارههایی چون کن و برلین مولود همین نگاه صنعتی به مقولات سینمایی بوده است. بهتعبیری، نمایش نخست محصولات سینمایی ملی در یک دوره کوتاه زمانی مسببی برای گردش آهستهتر چرخهای صنعتی است که باید برای یکایک مخاطبانش برنامهریزی داشته باشد. از این منظر، در جریان برگزاری جشنواره ملی فیلم فجر دو خطر بزرگ برای اقتصاد سینمای ایران نهفته است. اول آنکه در نمایشهای پرتعداد جشنوارهای، بسیاری از مخاطبان بالقوه در زمان اکران عمومی به تماشای فیلم نشستهاند و به همین جهت، از رونق گیشه کاستهاند. دوم آنکه برخلاف پیشنمایشهای خصوصی، بازخوردهای عمومی و مطبوعاتی، تکلیف بسیاری از فیلمها را در زمان اکران عمومی از پیش مشخص کرده است. به این معنا که بهجز معدود فیلمهای برنده جایزه یا محبوبالقلوب منتقدان، چند عنوان منفور شدهاند و باقی آنچنان نادیده ماندهاند که گویی ارزش دیدهشدن را هم ندارند.
نمونههایی قابلتوجه هست که نشان میدهد فیلمهایی از کارگردانانی شناخته شده، در صورت عدم نمایش اولیه در فجر، با وجود عدم توفیق در جلب توجه منتقدان و اصحاب مطبوعات، توانستهاند در زمان اکران به فروش قابل انتظار دست پیدا کنند و در نقطه مقابل، فیلمهایی با قابلیتهایی غیر قابل کتمان از فیلمسازان صاحب نام که در فجر نادیده گرفته شدهاند، در زمان نمایش عمومی هم بختی برای جذب حداقل مخاطب قابل انتظار پیدا نکردهاند. به واقع، خروج از شرایط عادی تبلیغ و اکران، سبب ساز آن بوده است که فیلمهای ایرانی وضعیتی ناگوار در داخل کشور پیدا کنند و اغلب در ماراتن یازده روزه سینمایی در دوره جشنواره فجر سرنوشتی محتوم برای نادیده ماندن را در انتظار خود بیابند. به این ترتیب، محصولاتی پر شمار در موجهایی مقطعی در دورهای کوتاه، بینامونشان، غرق شدهاند. تردیدی نیست که چشمپوشی از این جشن بزرگ ملی، در یادبود پیروزی انقلاب، برای دولتمردان مسئلهای مبهم و غامض بهشمار میآید، لیکن در صورتی که سینما، بیش از وسیلهای برای برگزاری جشنی ملی، صرفا در مقام پدیدهای صنعتی-فرهنگی مد نظر قرار گیرد، بالطبع میتوان به رشد و توسعه آن امیدی
افزونتر بست. به نظر نمیرسد تا آن زمان، گریزی نیست جز آنکه دولت تمام هزینههای برگزاری این جشن را متحمل گردد و سرنوشت غالب محصولات را با شکستی قطعی، بدون تبلیغ و برنامهریزیهای اکران، قطعی کند.
در صورت میل به خروج از این بنبست همیشگی، شاید بهتر آن باشد که بر گزینه جشنهای سینمایی برای انتخابهایی دقیق و متنوع از دیدگاهی تخصصی درخصوص برگزیدگان فیلمهای اکرانشده در طول یکسال در سالنهای ایران تأکیدی بیشتر شود و ساختاری مشابه با کشورهای صاحب صنعت سینما مدنظر قرار گیرد. احاله این امر به مراسم اسکار در آمریکا، بفتا در بریتانیا، سزار در فرانسه، گویا در اسپانیا، داوید دوناتللو در ایتالیا و... نشان از نگاهی جدی در ارتقای مناسبات صنعتی در سینما دارد؛ امری که میتواند در ایران نیز با اتکا به ظرفیتهای خانه سینما در مقام فرهنگستان علوم و هنرهای سینمایی و جشن آن در مقام جشنی تخصصی با حضور دستاندرکاران هر رشته در مقام قاضیان اصلی تحقق پیدا کند. شاید به این طریق ایران هم بتواند سینما را از این وضعیت زینتالمجالس خارج و شرایط طبیعی را برای اکران محصولات سالانه فراهم کند.
تردیدی نیست که جشن ملی سینمای ایران ظرفیتهای فوقالعادهای برای تثبیت آیین تماشای فیلمهای ایرانی را آشکار کرده، اما باید اذعان کرد که از سوی دیگر، مشکلاتی عدیده را برای اکران عمومی محصولات جدید رقم زده است. تعطیلی بخشهای فراگیر ملی در جشنوارههایی چون کن و برلین مولود همین نگاه صنعتی به مقولات سینمایی بوده است. بهتعبیری، نمایش نخست محصولات سینمایی ملی در یک دوره کوتاه زمانی مسببی برای گردش آهستهتر چرخهای صنعتی است که باید برای یکایک مخاطبانش برنامهریزی داشته باشد. از این منظر، در جریان برگزاری جشنواره ملی فیلم فجر دو خطر بزرگ برای اقتصاد سینمای ایران نهفته است. اول آنکه در نمایشهای پرتعداد جشنوارهای، بسیاری از مخاطبان بالقوه در زمان اکران عمومی به تماشای فیلم نشستهاند و به همین جهت، از رونق گیشه کاستهاند. دوم آنکه برخلاف پیشنمایشهای خصوصی، بازخوردهای عمومی و مطبوعاتی، تکلیف بسیاری از فیلمها را در زمان اکران عمومی از پیش مشخص کرده است. به این معنا که بهجز معدود فیلمهای برنده جایزه یا محبوبالقلوب منتقدان، چند عنوان منفور شدهاند و باقی آنچنان نادیده ماندهاند که گویی ارزش دیدهشدن را هم ندارند.
نمونههایی قابلتوجه هست که نشان میدهد فیلمهایی از کارگردانانی شناخته شده، در صورت عدم نمایش اولیه در فجر، با وجود عدم توفیق در جلب توجه منتقدان و اصحاب مطبوعات، توانستهاند در زمان اکران به فروش قابل انتظار دست پیدا کنند و در نقطه مقابل، فیلمهایی با قابلیتهایی غیر قابل کتمان از فیلمسازان صاحب نام که در فجر نادیده گرفته شدهاند، در زمان نمایش عمومی هم بختی برای جذب حداقل مخاطب قابل انتظار پیدا نکردهاند. به واقع، خروج از شرایط عادی تبلیغ و اکران، سبب ساز آن بوده است که فیلمهای ایرانی وضعیتی ناگوار در داخل کشور پیدا کنند و اغلب در ماراتن یازده روزه سینمایی در دوره جشنواره فجر سرنوشتی محتوم برای نادیده ماندن را در انتظار خود بیابند. به این ترتیب، محصولاتی پر شمار در موجهایی مقطعی در دورهای کوتاه، بینامونشان، غرق شدهاند. تردیدی نیست که چشمپوشی از این جشن بزرگ ملی، در یادبود پیروزی انقلاب، برای دولتمردان مسئلهای مبهم و غامض بهشمار میآید، لیکن در صورتی که سینما، بیش از وسیلهای برای برگزاری جشنی ملی، صرفا در مقام پدیدهای صنعتی-فرهنگی مد نظر قرار گیرد، بالطبع میتوان به رشد و توسعه آن امیدی
افزونتر بست. به نظر نمیرسد تا آن زمان، گریزی نیست جز آنکه دولت تمام هزینههای برگزاری این جشن را متحمل گردد و سرنوشت غالب محصولات را با شکستی قطعی، بدون تبلیغ و برنامهریزیهای اکران، قطعی کند.
در صورت میل به خروج از این بنبست همیشگی، شاید بهتر آن باشد که بر گزینه جشنهای سینمایی برای انتخابهایی دقیق و متنوع از دیدگاهی تخصصی درخصوص برگزیدگان فیلمهای اکرانشده در طول یکسال در سالنهای ایران تأکیدی بیشتر شود و ساختاری مشابه با کشورهای صاحب صنعت سینما مدنظر قرار گیرد. احاله این امر به مراسم اسکار در آمریکا، بفتا در بریتانیا، سزار در فرانسه، گویا در اسپانیا، داوید دوناتللو در ایتالیا و... نشان از نگاهی جدی در ارتقای مناسبات صنعتی در سینما دارد؛ امری که میتواند در ایران نیز با اتکا به ظرفیتهای خانه سینما در مقام فرهنگستان علوم و هنرهای سینمایی و جشن آن در مقام جشنی تخصصی با حضور دستاندرکاران هر رشته در مقام قاضیان اصلی تحقق پیدا کند. شاید به این طریق ایران هم بتواند سینما را از این وضعیت زینتالمجالس خارج و شرایط طبیعی را برای اکران محصولات سالانه فراهم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.