دلالی مهم است، گالریداری مهمتر
از منظر سازوکارهای دنیای هنر، غیبت گالریها چه تأثیری بر بازار هنر دارد؟ چطور برخی گالریها بدون برگزاری نمایشگاه هم به حیات خود ادامه میدهند؟ آیا واسطهگری دلالان هنری بین خریدار و فروشنده آثار هنری، برای چرخش چرخ بازار هنر کافی نیست؟ پیش از پاسخگویی به این پرسشها، لازم است یک بار تعاریفی که در مجامع هنری برای دو نقش گالریدار و دلال ارائه شده است، مرور شود.
مرضیه افتخاری، گروه پژوهشی آرتچارت: از منظر سازوکارهای دنیای هنر، غیبت گالریها چه تأثیری بر بازار هنر دارد؟ چطور برخی گالریها بدون برگزاری نمایشگاه هم به حیات خود ادامه میدهند؟ آیا واسطهگری دلالان هنری بین خریدار و فروشنده آثار هنری، برای چرخش چرخ بازار هنر کافی نیست؟ پیش از پاسخگویی به این پرسشها، لازم است یک بار تعاریفی که در مجامع هنری برای دو نقش گالریدار و دلال ارائه شده است، مرور شود.
گالری در لغت ساختمان و فضایی ثابت برای نمایش و عرضه آثار هنری را به ذهن متبادر میکند؛ هرچند امروزه با تولد گالریهای آنلاین و رشد چشمگیر پلتفرمهای خریدوفروش آثار هنری صحبت از محدودیت فضای فیزیکی برای گالریها بیمعناست. تامپسون در کتاب پرآوازه خود، کوسه شکمپرِ 12 میلیوندلاری، چنین نوشته که گالری یکی از دروازهبانان مهم دنیای هنر معاصر است و قادر است تصمیم بگیرد کدام هنرمند به نمایش درآید و کدام هنرمند محروم بماند. کار گالری برپایی نمایشگاه و معرفی هنرمند به مجموعهدارها، منتقدها و موزههاست. گالریدار کسی است که وظیفه انتخاب، معرفی و آموزش هنرمند و سیگنالدهی به بازار را بر عهده دارد تا این باور را به وجود آورد که فلان هنرمند یا فلان مجموعه بخصوص، رو به رشد است.
مگنوس رش در کتاب مدیریت گالریها توضیح میدهد که گالریها عموما دو جریان درآمدی مختلف دارند. اولی حضور در بازار اولیه است؛ یعنی بهفروشرساندن آثار برای اولین بار. معرفی و تثبیت هنرمندان نوظهور در این بازار شکل میگیرد. این بخش از فعالیت گالریها چیزی است که بر همگان عیان است و بر دیوار نمایشگاهها رؤیت میشود. جریان درآمدی دوم مربوط به بازار ثانویه و مبادله آثار هنرمندان میانه و مستر است که اغلب از دیدهها پنهان میماند. در اینجا گالری نقش دلال را بازی میکند و مستقیما به بازخرید و بازفروش آثار با مجموعهداران میپردازد. گالری، پیرو وجه تجاریاش، به دنبال کسب حداکثر سود است. متأسفانه سود مبادله آثار هنرمندان شناختهشده بیشتر از فروش آثار هنرمندان نوپا در نمایشگاه است؛ زیرا هزینههای تبلیغات و بازاریابی برای هنرمند گمنام بیشتر و احتمال فروش آثار او هم کمتر است. همینجا میتوان پی برد که گالری، دستکم در کوتاهمدت، قادر است تنها با تکیه بر حضور در بازار ثانویه و فرورفتن در نقش دلالی به لحاظ اقتصادی سرپا بماند. به عبارتی، برپانکردن نمایشگاه بیش و پیش از گالریدار به هنرمندانی ضربه میزند که در ابتدای مسیر حرفهای خود هستند و هنوز به بازار ثانویه نرسیدهاند. آیا دلال میتواند این خلأ را پر کند؟
دلال هنری کسی است که آثار هنری را در چرخه خرید و بازخرید به گردش درمیآورد. دلالان عمدتا خدمترسان به دو گروه از بازیگران هنر هستند: اول، هنرمندان یا صاحبان آثار هنری که در پی فروش آثارشان هستند؛ دوم، خریداران یا مجموعهدارانی که در پی سرمایهگذاری یا تکمیل مجموعه خود هستند. اینجاست که دلال با اشرافی که به دنیای هنر دارد و با شبکهای که از روابط ایجاد کرده، دو طرف عرضه و تقاضای آثار هنری را به هم وصل میکند.
Thompson, 2008
Gatekeepers
Magnus Resch
دلال ممکن است گالریدار هم باشد؛ اما هر دلالی گالریدار نیست. با این حال، در ادبیات اقتصاد هنر غرب، گاهی دلال (Dealer) را همان گالریدار (Gallerist) خطاب میکنند؛ یک دلیل آن به بار منفی واژه دلال برمیگردد؛ گواه آن هم اینکه دلالان چه در ایران چه هر جای دنیا، از اینکه دلال خطاب شوند، گریزاناند. دلیل دوم آن هم به بزرگترین دلالان دنیا برمیگردد که هرکدام خود از صاحبان گالریهای بیرقیب در جهاناند. گالری ساچی با چارلز ساچی، گالری گگوسیان با لری گگوسیان و گالری پیس با ارن گلمچر شناخته میشود. برای ایجاد تمایز بین دو گروه دلالان آنها را به دو دسته تقسیم کردهاند: دلالانِ وابسته به گالری و دلالان مستقل. در نظام هنر، دلالها نیز مانند گالریها دروازهبان دنیای هنر هستند، هنرمندان تازهکار را برمیگزینند و استعدادهای نو را کشف میکنند. دلالان مطرح دنیا، طیف وسیعی از فعالیتهای بازاریابی را بر عهده میگیرند تا بازار هنرمند تحت پوشش خود را ارتقا دهند؛ از تکنیکهای روابطعمومی و تبلیغات تا برپایی نمایشگاه و حتی پرداخت مقرری به هنرمند.
اما در ایران سازوکار دلالی نسبتا متفاوت است. از میان تمام نقشها و وظایفی که در بازار هنر از یک دلال هنری مستقل انتظار میرود، عمده تمرکز دلال هنری در ایران بر خریدوفروش آثار در بازار ثانویه است؛ یعنی جایی که آثار برای بار دوم و سوم و... دست به دست میشوند. نتیجه اینکه دیگر وظایف دلال عمدتا بر دوش گالریها میافتد. از طرفی دامنه اهداف گالری نسبت به دلال گستردهتر است؛ مگنوس رش، به تأسی از گاتبرد سه دسته هدف برای گالریها برمیشمرد: اهداف تجاری، اهداف اجتماعی و اهداف هنری. موفقیت هر گالری در گرو ایجاد تعادل بین این اهداف است؛ گالری باید هم برای خودش و هنرمند درآمدزا باشد، هم در ارتقای هنر و تعالی هنرمندان پیشتاز باشد و هم به مسئولیتهای اجتماعی خود پایبند باشد. در نتیجه غالب مسئولیت بازاریابی و تعیین گامبهگام مسیر حرفهای هنرمند نوپا و وظیفه استعدادیابی و معرفی هنرمندان آوانگارد بر عهده گالریهای ایران است؛ بنابراین فعالیت دلالان هرچقدر هم که کارآمد باشد، کافی نیست. دلال هنری در ایران، شاید از پس تأمین بخشی از درآمد هنرمندان برآید؛ اما سایر این اهداف بنیادی بر دوش گالریهاست.
Charles Saatchi
Larry Gagosian
Pace Gallery
Arne Glimcher
Art gallery dealers
Private art dealers
Gutbrod
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.