عشق و سفر بزرگ
فوئنتس در گفتوگویی رمان ایدئالش را ترکیبی از «اولیس» جیمز جویس و «کنت مونت کریستو» الکساندر دوما میداند. الکساندر دوما از چهرههای شاخص ادبیات رمانتیک فرانسه در قرن نوزدهم است که از دههها پیش در ایران هم شناخته میشد و حتی در اولین داستانها یا رمانوارههای فارسی تأثیر این نویسنده کلاسیک فرانسوی آشکار است.
شرق: فوئنتس در گفتوگویی رمان ایدئالش را ترکیبی از «اولیس» جیمز جویس و «کنت مونت کریستو» الکساندر دوما میداند. الکساندر دوما از چهرههای شاخص ادبیات رمانتیک فرانسه در قرن نوزدهم است که از دههها پیش در ایران هم شناخته میشد و حتی در اولین داستانها یا رمانوارههای فارسی تأثیر این نویسنده کلاسیک فرانسوی آشکار است. الکساندر دوما در سال 1802 متولد شد و چون مادربزرگی سیاهپوست داشت، در کودکی با طعنههای نژادپرستانه همسنوسالهایش روبهرو بود. در نوجوانی گرچه تحصیلاتی درخشان نداشت؛ اما به استخدام محضرداری درآمد. دوما نویسندگی را با نوشتن نمایشنامههای واریته آغار کرد و سپس به رماننویسی روی آورد. رمانهای تاریخی و ماجراجویانه او شهرتی عام دارند و به جز «کنت مونت کریستو»، آثاری دیگری از او مثل «سه تفنگدار» و «لاله سیاه» و... بسیار مشهورند. «پولین» عنوان یکی از رمانهای دوما است که بهتازگی با ترجمه محمود گودرزی در نشر افق منتشر شده است. این رمان به شیوه رمانهای همعصرش آغاز شده و در سطور ابتداییاش میخوانیم: «اواخر سال 1843، شنبهشبی در سرسرای کوچکی مجاور سالن شمشیربازی گریزیه گرد آمده بودیم و شمشیر به دست و سیگار برگ در دهان به نظریات غامض استادمان و حکایات پندآموزی که لابهلای آنها برای اثباتشان نقل میکرد، گوش میدادیم که ناگاه در باز شد و آلفرد دو نروال وارد شد. کسانی که سفر به سوئیس مرا خوانده باشند شاید این جوان را در مقام ندیم و ملازم زنی اسرارآمیز و پوشیدهسیما به یاد بیاورند که اول بار در فلوئلن مقابل دیدگانم ظاهر شده بود، زمانی که با فرانچسکو میدویدم تا به زوزقی برسم که قرار بود ما را به سنگ ویلهلم تل ببرد». در ماجراهای این رمان، تمام شخصیتهای قصه درگیر عشقی عجیب و پرشورند؛ اما احساس و عشقشان را علنی نمیکنند. پولین زنی است پر از رمز و راز و سرشار از زیباییهایی پیچیده که در طول رمان بهمرور با جنبههای مختلف شخصیت او آشنا میشویم. سرنوشت او را به مرزهای باریکی میان عشق و بیاعتمادی و زندگی و مرگ میکشاند. پولین در مسیر زندگیاش فرازوفردهای زیادی را از سر میگذراند و برای دستیافتن به حقیقت و رؤیاهایش از واقعیتی که در آن قرار دارد، فرار میکند و هر بار از جایی سر برمیآورد که برایش تداعیکننده مرگ است. در این رمان همه مسائل و موضوعاتی مانند علم و جایگاه و زیبایی در پیش عشق رنگ میبازند. دوما در این رمان با جزئینگری و دقت ظرایف و جزئیات را شرح داده و در رمانش چند راوی از منظر خود قصهای مشخص را شرح میدهند. در بخشی دیگر از این رمان میخوانیم: «این روایتها تأثیری عمیق بر ذهنم گذاشتند. شجاعت یکی از بزرگترین شیوههای مردان برای دلبری از زنان است. آیا به خاطر ضعفمان است که همیشه به تکیهگاه نیاز داریم؟ چون نمیتوانیم خودمان کاری بکنیم؟ بنابراین اگر هم چیزی علیه کنت هوراس گفته شد، تنها خاطرهای که در ذهنم باقی ماند، خاطره این دو شکار بود که خودم شاهد یکی از آنها بودم. با این حال وقتی به خونسردی هراسانگیزی میاندیشیدم که پل جانش را به آن مدیون بود، وحشت وجودم را فرامیگرفت. در این دل چندین مبارزه هولناک شکل گرفته بود تا اراده بتواند تپشهایش را سرکوب کند و لابد حریفی طولانیمدت این روح را بلعیده بود که شرارهاش سراسر خاکستر شده و گدازهاش به یخ تغییر ماهیت داده بود».
«ویتک، خرس قهرمان» عنوان داستانی است از ویسلاو لاسُتسکی که بهتازگی با ترجمه آنا مارچینوفسکا در نشر مرکز به چاپ رسیده است. این کتاب، آنطورکه نویسنده هم توضیح داده، براساس ماجرایی واقعی نوشته شده و شخصیت اصلی آن، ویتک، یک خرس قهوهای ایرانی است که در سالهای پایانی جنگ جهانی دوم همراه و دوست روزهای تیره و روشن سربازان لهستانی شده بود. سربازانی که در آن زمان از خاک ایران گذشتند و تقدیر این بوده که این خرس قهوهای هم همراهشان باشد. اگرچه این ماجرا خیالی به نظر میرسد؛ اما واقعیت این است که این خرس قهوهای واقعا وجود داشته و نقش او در همراهی با سربازان لهستانی انکارناپذیر است. در این کتاب وقایع مرتبط با این خرس قهوهای ایرانی شرح داده شده و سربازان لهستانی هم با نامهای واقعیشان در داستان حضور دارند و دراینمیان تنها یک شخصیت با نام پیوتر خیالی است. کتاب با صحنه مواجهه سربازان با پسربچهای ایرانی آغاز میشود: «در استراحتگاه، راننده کامیون به رفیق سربازش گفت: نگاه کن این بچه کر و کثیف چطور به تو زل زده. سرباز چاقویی را که با آن قوطی کنسرو گوشت گاو را باز میکرد، کنار گذاشت، سرش را بلند کرد و به سمتی که راننده اشاره میکرد، نگاهی انداخت. در شکاف صخرهای شیبدار پسربچه ایرانی حدودا 9سالهای ایستاده بود، لباسی مندرس تنش بود و بدن استخوانی و پاهای لاغرش از زیر آن دیده میشد. به قوطی کنسرو زل زده بود و آب دهانش را قورت میداد. سرباز به راننده گفت: احتمالا خیلی گرسنه است...». نویسنده کتاب، ویسلاو لاسُتسکی، نویسندهای مهاجر است و آنطورکه اشاره شد، در این کتاب به روایت سرگذشت سربازان لهستانی در ایران پرداخته است. زمانی که سربازان گروهان بیستودوم توپخانه ارتش لهستان در بحبوحه جنگ جهانی دوم از خاک ایران عبور میکردند، ویتک را که در آن زمان تولهخرس کوچکی بود، از یک پسربچه ایرانی خریدند و دور از چشم فرماندههاشان با خود همراه کردند. ویتک همراه گروهان از ایران به عراق و سوریه و اردن و فلسطین سفر کرد و بالاخره از طریق مدیترانه به ایتالیا رفت و آنجا در نبرد مونتهکاسینو در برابر ارتش آلمان نازی و ایتالیا برای اولین بار در حمل گلولههای خمپاره به سربازان کمک کرد و الهامبخش نیروهای متفقین شد. پس از پایان جنگ سربازان قرار گذاشتند تا زمان بازپسگیری استقلال لهستان ویتک را موقتا به باغوحش شهر ادینبرا در اسکاتلند بسپارند؛ ولی لهستان سالها در تصرف شوروی سابق باقی ماند و سرانجام ویتک در باغوحش ادینبورگ از دنیا رفت. لهستانیهایی که در زمان جنگ جهانی دوم از خاک ایران عبور کردند هزاران شهروند معمولی و نظامیانی بودند که پس از حمله و اشغال لهستان به دست ارتش آلمان به خاک شوروی پناه برده بودند و حکومت وقت اتحاد جماهیر شوروی آنها را به سیبری تبعید کرده بود. بعدا براساس توافق دولتهای انگلستان و آمریکا با شوروی قرار شد لهستانیها آزاد شوند و از طریق ایران به نیروهای متفقین در فلسطین و شمال آفریقا بپیوندند. از میان آنها بعضی در ایران ماندند و تشکیل خانواده دادند و بعضی نیز بر اثر بیماریهای مختلف درگذشتند و در شهرهای بندرانزلی، تهران و اصفهان به خاک سپرده شدند. آرامستان لهستانیهای تهران در منطقه دروازه دولاب خوابگاه ابدی ۱۸۹۲ شهروند و چند صد نظامی لهستانی است که در تهران درگذشتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.