سيدمحمد بهشتي: مهندسی در حبسِ مکان است، نه زمان
به بهانه روز «مهندس» از سیدمحمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی، پرسیدهایم چه تفاوتی میان این تعریف دانشگاهی و عرفی مهندسی وجود دارد که در شرایط چندان نمیتوان به نقش مهندسان در بازسازی جامعه امیدوار بود:
آیا تعریف مهندس دچار تغییر شده که دیگر نمیتوان به مهندسان بهعنوان بازوی پیشرفت، چشم امید بست؟
در تلقی عرفی «مهندسـی» یعنـی دانـش نسـبت بـه دو موضـوع علـم و تکنولـوژی، مهندسی در یک مرتبه عبارت است از آشنایی کافی بـا علـوم کـاربردی، مـثلا در حـوزه معمـاری و شهرسـازی دربرگیرنده علوم ریاضی، فیزیک، زمینشناسی، و ... میشود. در مرتبـهای دیگر، مهندسی، اشراف بر تکنولوژی است یعنی آنچه انسان با بهرهگیری از علوم شناختهشـده زمـان برای رفع نیازهای عملی خود ابداع میکند. براساس چنین تعریفهایی، مهندسی، علم اندازههاست. اما تکنولوژی، بهرهگیری صرف از دانش است. وقتی برای رفع نیازهای عملی خود، سراغ تکنولوژی میرویم و فناوری تولید میکنیم، باید توجه داشته باشیم که فناوری، حبس در مکان نیست، بلکه حبس در زمان است؛ به عبارت دیگر، دوره چراغنفتیها با آمدن تکنولوژی لامپ برقی پایان گرفت و این به این معنی است که تکنولوژی با زمان دچار تغییر میشود اما در یک زمان، در هر نقطه از دنیا، کارایی دارد. مهندسی از واژه «هندسه» ریشه میگیرد که معرب فارسی «اندازه» است. با رعایت اندازه متغیرهای گوناگون است که تکنولوژی میتواند کارآمد باشد پس مهندسی بهمثابه اندازهکردن تکنولوژی با متغیرهای محیطی است که بخش اعظم آن حبس در مکان اما
خارج از حبس در زمان است.
در چنین تعریفی، جامعه امروز ما از چهچیزی رنج میبرد؛ مهندسان فراوان یا تکنیسینها و تکنولوژیستهای زیاد؟
نگاهی به تاریخچه سیستم آموزشی در ایران گواه این نکته است که از زمانی که سیستم آموزشی نوین برقرار شده، ما در ایران، تحت عنوان «مهندس»، «تکنولوژیست» تربیت میکنیم و به عبارت دیگر، ایران در فقدان مهندس است. تکنولوژیستها، کاری به دنیای اندازهها ندارند و این اندازهها را در دانش خود نمیشناسند و در مراتب عالیتر، حتی نگاهی به اندازههای علم اجتماعی و مسائل فرهنگی ندارند. در چنین شرایطی ممکن است یک خیاط، برای شما لباسی بدوزد که بتواند به اندازه کالبد شما باشد، اما لباس او با اندازههای فرهنگی و شخصیتی شما همخوانی ندارد. یا ممکن است یک معمار، بنایی را در شهری بسازد که اندازه معماریاش با اندازههای فرهنگی و بومی آن شهر سازگار نباشد.
در شرایط پساتحریم، امید به بازسازی بخشهای مختلف کشور تا حدود زیادی به مهندسان کشور وابسته است، فکر میکنید چه زمانی چنین امیدی محقق میشود؟
مهندسی امروز در سایه قرار گرفته است و کشور ما بهطورکلی از خلأ مهندسهای واقعی رنج میبرد. کاش در ازدحام آنهایی که بدون دانستن دانش اندازهها، خود را مهندس میدانند، مهندسی به میدان بیاید که از جنس ایران و ایرانی باشد؛ چراکه بنا بر تعریف بالا، شاید بتوان از یک تکنولوژیست بینالمللی برای فعالیت فناورانه در ایران بهره برد، اما تا مهندسی ایرانی نباشد، اندازههای ما را نمیداند و نمیتواند آن را رعایت کند.
به بهانه روز «مهندس» از سیدمحمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی، پرسیدهایم چه تفاوتی میان این تعریف دانشگاهی و عرفی مهندسی وجود دارد که در شرایط چندان نمیتوان به نقش مهندسان در بازسازی جامعه امیدوار بود:
آیا تعریف مهندس دچار تغییر شده که دیگر نمیتوان به مهندسان بهعنوان بازوی پیشرفت، چشم امید بست؟
در تلقی عرفی «مهندسـی» یعنـی دانـش نسـبت بـه دو موضـوع علـم و تکنولـوژی، مهندسی در یک مرتبه عبارت است از آشنایی کافی بـا علـوم کـاربردی، مـثلا در حـوزه معمـاری و شهرسـازی دربرگیرنده علوم ریاضی، فیزیک، زمینشناسی، و ... میشود. در مرتبـهای دیگر، مهندسی، اشراف بر تکنولوژی است یعنی آنچه انسان با بهرهگیری از علوم شناختهشـده زمـان برای رفع نیازهای عملی خود ابداع میکند. براساس چنین تعریفهایی، مهندسی، علم اندازههاست. اما تکنولوژی، بهرهگیری صرف از دانش است. وقتی برای رفع نیازهای عملی خود، سراغ تکنولوژی میرویم و فناوری تولید میکنیم، باید توجه داشته باشیم که فناوری، حبس در مکان نیست، بلکه حبس در زمان است؛ به عبارت دیگر، دوره چراغنفتیها با آمدن تکنولوژی لامپ برقی پایان گرفت و این به این معنی است که تکنولوژی با زمان دچار تغییر میشود اما در یک زمان، در هر نقطه از دنیا، کارایی دارد. مهندسی از واژه «هندسه» ریشه میگیرد که معرب فارسی «اندازه» است. با رعایت اندازه متغیرهای گوناگون است که تکنولوژی میتواند کارآمد باشد پس مهندسی بهمثابه اندازهکردن تکنولوژی با متغیرهای محیطی است که بخش اعظم آن حبس در مکان اما
خارج از حبس در زمان است.
در چنین تعریفی، جامعه امروز ما از چهچیزی رنج میبرد؛ مهندسان فراوان یا تکنیسینها و تکنولوژیستهای زیاد؟
نگاهی به تاریخچه سیستم آموزشی در ایران گواه این نکته است که از زمانی که سیستم آموزشی نوین برقرار شده، ما در ایران، تحت عنوان «مهندس»، «تکنولوژیست» تربیت میکنیم و به عبارت دیگر، ایران در فقدان مهندس است. تکنولوژیستها، کاری به دنیای اندازهها ندارند و این اندازهها را در دانش خود نمیشناسند و در مراتب عالیتر، حتی نگاهی به اندازههای علم اجتماعی و مسائل فرهنگی ندارند. در چنین شرایطی ممکن است یک خیاط، برای شما لباسی بدوزد که بتواند به اندازه کالبد شما باشد، اما لباس او با اندازههای فرهنگی و شخصیتی شما همخوانی ندارد. یا ممکن است یک معمار، بنایی را در شهری بسازد که اندازه معماریاش با اندازههای فرهنگی و بومی آن شهر سازگار نباشد.
در شرایط پساتحریم، امید به بازسازی بخشهای مختلف کشور تا حدود زیادی به مهندسان کشور وابسته است، فکر میکنید چه زمانی چنین امیدی محقق میشود؟
مهندسی امروز در سایه قرار گرفته است و کشور ما بهطورکلی از خلأ مهندسهای واقعی رنج میبرد. کاش در ازدحام آنهایی که بدون دانستن دانش اندازهها، خود را مهندس میدانند، مهندسی به میدان بیاید که از جنس ایران و ایرانی باشد؛ چراکه بنا بر تعریف بالا، شاید بتوان از یک تکنولوژیست بینالمللی برای فعالیت فناورانه در ایران بهره برد، اما تا مهندسی ایرانی نباشد، اندازههای ما را نمیداند و نمیتواند آن را رعایت کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.