نگاهی گذرا به چند ویژهنامه نوروزی
مظلوم کتاب!
مصطفی ایزدی
سالیانی چند است که روزنامههای سراسری، در پایان هر سال، مجلهای همراه روزنامه خود روی کیوسکهای مطبوعاتی قرار میدهند که ویژهنامه نوروزی نام دارد. مجلات هفتگی یا ماهنامهها نیز برای نوروز، ویژهنامههایی منتشر میکنند که با نمونههای منتشرشده در طول سال تفاوتهای محسوسی دارند. روال انتشار ویژهنامههای نوروزی بر این است که مطالب گوناگونی از سال گذشته در موضوعات متنوع و تحلیلهای بسیاری از جنبههای متفاوت رویدادهای سال پیشرو، گردآوری میکنند و در قالب مجله به دست علاقهمندان میرسانند. امسال، البته به دلیل بعضی از محدودیتها، از جمله گرانی کاغذ و چاپ، همه روزنامههای سراسری و سایر نشریهها، نتوانستند ویژهنامه پایان سال منتشر کنند. اما تعدادی از آنان، مجلات با کیفیت و قابل اعتنا و البته با قیمتی بالا روی کیوسکهای مطبوعاتی فرستادند. نگارنده علاقهمند داشتن اینگونه ویژهنامهها و مطالعه بعضی از مطالب آنهاست. از جمله امسال در پی آن بود که گزارشهایی از وضع کتاب در سال91 و فهرستی از کتب منتشره شده سیاسی و تاریخی را مطالعه کند. بالاخره «کتاب» موضوعی است که هر سال میتوان گزارشهای متعددی درباره آن تهیه کرد
و در ویژهنامههای نوروزی که جامع موضوعات گوناگون است، چاپ کرد تا علاقهمندان مسایل فرهنگی به ویژه کتاب از وضع آن آگاه شوند. با این تصور، روزهای پایانی اسفند91 بهسراغ ویژههای نوروزی روزنامهها و مجلات غیرتخصصی رفتم، اما هرچه این ویژهنامهها را ورق زدم که گزارشها و نوشتههایی درباره پدیده مهم «کتاب» پیدا کنم، خبر چندانی از آن نیافتم، لذا قصد کردم که در یادداشتی با نگاه گذرا بر موضوعات مطروحه در تعدادی از ویژهنامهها، گلایه خود را با دستاندرکاران مطبوعات مهم کشور در میان بگذارم. در این نوشته، به هفت فقره از ویژهنامههای منتشره در پایان سال گذشته، با رعایت ترتیب الفبایی اشاره میکنم تا توجه مدیران مسوول و سردبیران آنها را به کمبودها و نواقص این ویژهنامهها در موضوع مهم فرهنگ مکتوب جلب کنم.
اعتماد
روزنامه سراسری و اصلاحطلب اعتماد، ویژهنامهای به شکل مجله برای نوروز92 منتشر کرد که 192صفحه دارد. از آنجا که روزنامه اعتماد، بیش از هر چیز یک روزنامه سیاسی است، ویژهنامه آن نیز با حجم زیادی از مطالب سیاسی تقدیم علاقهمندان شده، به گونهای که بیش از 50درصد محتوای آن، یعنی 93صفحه به یادداشتها، گفتوگوها و تحلیلهای سیاسی و اندیشه سیاسی اختصاص دارد. از این 93صفحه، 14صفحه درباره سیاست جهان و بقیه سیاست داخلی یا مطلق سیاست است. پس از مسایل و مباحث سیاسی، نزدیک به 40صفحه از مجله در اختیار علاقهمندان و تحلیلگران موضوعات اجتماعی، همچون محیط زیست، زن و خانواده، بهداشت و درمان، میراث فرهنگی، نسل چهارم، شهر تهران، حوادث و... قرار گرفته است. در ویژهنامه نوروزی اعتماد موضوعات دیگری همچون اقتصاد (14صفحه) ادب و هنر (13صفحه)، ورزش (10صفحه)، کتاب و کتابخوانی (8صفحه) و حقوق (3صفحه) به چشم میخورد. اما همانگونه که ذکر شد، از 192صفحه مجله تنها 8صفحه آن به کتاب و کتابخوانی اختصاص یافته است. در این بخش که عنوان «پیشنهاد» بر سر صفحات نشسته، تعدادی کتاب برای مطالعه به خوانندگان پیشنهاد شده است. اگرچه تعدادی از کتابهای پیشنهاد شده، کتابهای شناخته شده سالهای گذشته چون کتابهای صادق هدایت، محمود دولت آبادی و چند نویسنده مشهور خارجی هستند، اما بازهم برای همین مختصر باید از دستاندرکاران اعتماد سپاسگزاری کرد.
بهار
روزنامه سراسری و ایضا اصلاحطلب بهار نیز ویژهنامه درخور توجهی برای پرکردن اوقات فراغت اهل مطالعه در ایام نوروز منتشر کرده که نگاهی به آن خالی از لطف نیست. این ویژهنامه 208صفحهای، در مقایسه با اعتماد مطالب بیشتری را در خود جای داده است، اما سهم سیاست را کاسته و بر مقولات دیگر افزوده است. در سیاست روز و سیاست پیشین و سیاست دیگر کشورها به 65صفحه بسنده کرده است. به فرهنگ و هنر و ادبیات توجه بهتری داشته (63 صفحه) و به موضوعاتی همچون مطبوعات و آموزش که آنها را ذیل عنوان «جامعه» جمع آورده کرده، 28صفحه اختصاص داده است. ورزش هم در نزدیک به 17درصد صفحات ویژهنامه بهار، جای گرفته است. اکنون خوانندگان عزیز متوجه میشوند در این مجله وزین و خواندنی جای چه پدیده مهمی خالی است؟ درست حدس زدید! کتاب. نه اینکه هیچ حرفی از کتاب در ویژهنامه نزده باشند، بلکه هیچ یادداشت و مقاله و گزارشی از پدیده دوست داشتنی و سازندهای به نام کتاب در میان این بیش از 200صفحه مجله نیست. تنها جایی که کتاب مطرح شده در ذیل عنوان «تاریخ» است که به بحث و بررسی محتوای کتاب «در دامگه حادثه» یا خاطرات پرویز ثابتی از روسای ساواک رژیم پهلوی پرداختهاند. چه خوب بود یکی از دست اندرکاران عزیز روزنامه بهار که در دوره اصلاحات چندین سال مسوول امور کتاب در کشور بوده و برای همین ویژهنامه دو یادداشت نوشته است، توجهی به این کمبود میکرد.
پنجره
پنجره یک هفتهنامه سیاسی دستراستی است که کمی بیش از سه سال عمر دارد و به شکل مجله منتشر میشود. این مجله برای عید امسال بر تعداد صفحات خود در حد چشمگیری افزوده و در آن پروندههایی گشوده تا ویژهنامه نوروزی خود را تحویل علاقهمندان مباحث سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از نگاه مدعیان اصولگرایی بدهد. این ویژهنامه، یکصد و شصتوپنجمین شماره پنجره است که اتفاقا دچار یک حادثه هم شد و آن اینکه پس از توزیع اولیه مجبور شد همه نسخههای آن را از کیوسکها جمعآوری و نسبت به تغییر جلد آن اقدام کند. روی جلد آن خطاب به محمود احمدینژاد نوشته: خسته نباشید آقای رییس. برای این تیتر تصویری هم از چهره رییس دولت چاپ کرده بود که ظاهرا با بعضی سلیقهها نمیساخت، لذا با بازگرداندن مجلهها به چاپخانه یا صحافی و تجدید چاپ جلد آن با تصویر دیگری از آقای رییس، دل هم جناحیهای خود را به دست آورد. اما در باره محتوای هفتهنامه پنجره ویژه نوروز با 226 صفحه، بدانید که این نشریه یکی از جراید سیاسی موثر جناح محافظهکار است که دیدگاههای بخشی از نیروهای جناح مذکور را بازتاب میدهد. بدیهی است که صفحات زیادی از آن به موضوعات سیاسی اختصاص داده شود. تورق آن نشان میدهد که 107صفحه در اختیار نویسندگان سیاسینگار بوده است. پس از آن در 22صفحه به مباحث اقتصادی میپردازد که از این میزان در 7صفحه گزارش مهمترین دادگاه اقتصادی سال گذشته را منعکس کرده است. فرهنگ 20صفحه، مسایل اجتماعی (در باره مد) 16 صفحه، ورزش 16صفحه، هنر و شعر 10صفحه و بالاخره کتاب 4صفحه از ویژهنامه را در اختیار دارند. بد نیست بدانید که جانشین مدیر مسوول هفتهنامه پنجره علاوه بر اینکه فرزند یکی از چهرههای فرهنگی و کتابی مشهور حال حاضر کشورمان است، خود مدتها در شبکه اول سیما به معرفی کتاب میپرداخت. لذا حق میدهید که از دستاندرکاران این مجله گلایه کنیم که چرا از 226صفحه تنها 4صفحه در اختیار علاقهمندان به کتاب و کتابخوانی قرارگرفته است؟
خراسان
روزنامه سراسری خراسان که بیش از 60 سال سابقه انتشار در مشهد دارد، ویژهنامه امسال خود را با عنوان «نوروز 92» منتشر و در سراسر کشور توزیع کرده است. این ویژهنامه 112صفحهای اصولگرا، به یک مجله سیاسی- اقتصادی تبدیل شده و در آن از مطالب فرهنگی و هنری خبری نیست. جز یک مقدمه 3صفحهای که به مشهد و امام هشتم (ع) میپردازد و میتوان آن را فرهنگی به حساب آورد، بقیه آن تا انتها نوشتههایی در دو موضوع سیاست و اقتصاد است. مسایل سیاسی ویژهنامه خراسان یا همان نوروز 92، در سه بخش: 1- انتخابات ریاستجمهوری دوره یازدهم. 2- سبکشناسی رفتار آیتالله خامنهای بادولتهای پیشین و 3- پروندهای در باره سلفیها، تنظیم شده است. (جمعا 78 صفحه). جز این 18صفحه نیز به موضوع اقتصاد اختصاص داده است. درعین حال 10صفحه از مجله به معرفی چند پروژه عمرانی مهم اشاره دارد که این نیز در مقوله اقتصادی جمع میشود. توجه فرمودید که متاسفانه از مقوله ادب و هنر به ویژه کتاب و کتابخوانی اصلا سخن نگفته است، حتی از معرفی چند عنوان کتاب در موضوعات سیاست و اقتصاد هم خودداری کردهاند.
شرق
روزنامه شرق که در فضای اصلاحطلبی، نسبت به جراید موجود باسابقهتر و مشهورتر است، برای پایان سال گذشته، ویژهنامهای در 232صفحه تدارک دیده است. تنوع مطالب در ویژهنامه نوروزی شرق در مقایسه با نمونههای مشابه آن بیشتر است. در واقع مدیران شرق با گردآوری یادداشتها، مقالات، گزارشها، عکسها و طرحهای گوناگون به انتشار مجلهای دست زدهاند که بازتابدهنده شرایط و وضعیت سال 91 و نیز پیشبینیهایی برای سال 92 است. اما دریغ که اینها نیز از کتاب و نشر غفلت کردهاند. مجله شرق که در اسفندماه همراه با روزنامه شرق و با قیمت گران 10هزارتومان روی کیوسکهای مطبوعاتی قرار گرفت، حاوی موضوعات و مطالب گوناگون به این شرح است: 1- سیاست ایران و جهان (66صفحه) 2- اقتصاد (21 صفحه). اجتماعی، دنیای مجازی و حوادث (41 صفحه). 3- هنر شامل موسیقی، سینما و تئاتر (25 صفحه). 4- شعر و شاعری (18صفحه). 5- فرهنگ، بحث علوم انسانی (14 صفحه).
6- ورزش (14 صفحه). علمی (12 صفحه) و کتاب (4 صفحه) همانگونه که مشاهده میفرمایید در نشریهای با این وزن و اعتبار، به ویژه در میان اهل مطالعه، تنها 4صفحه به کتاب و کتابخوانی اختصاص دادهاند و انگار نه انگار که در ایران و حتی در جهان پدیده قابل اعتنایی به نام کتاب وجود دارد که میتوان در مطبوعات به آن اشاره کرد.
نسیم بیداری
ماهنامه نسیم بیداری که عمری چهارساله دارد، در پایان سال91 ویژهنامهای کاملا متفاوت منتشر کرده و به دست علاقهمندان خود رسانده است. میدانیم که نسیم بیداری هرماه به صورت مجله منتشر میشود. امسال با تغییراتی، خصوصا در حجم و جایگزین کردن آن با دو شماره متوالی 33 و 34 مجله، دین خود را به نوروز ادا کرده است، اما جالبتر اینکه دریک ویژهنامه 258 صفحهای، یعنی پرورقترین ویژهنامه، فقط 8 صفحه به مسایل سیاسی جاری اختصاص داده شده است. بقیهاش به جز 2صفحه که تابلو و شعر زیبایی از بهار است، شامل دو پرونده قطور در دو موضوع فرهنگی -سیاسی و تاریخی-سیاسی است. به عبارت دیگر دو موضوع که هر کدام جداگانه یک کتاب میشوند در قالب مجله، تقدیم اهل مطالعه شده است. 130صفحه این ویژهنامه نوروزی به مقوله دامنهدار روشنفکری، به ویژه روشنفکری دینی اختصاص یافته و 112صفحه آن در اختیار دوستداران دولتهای حاکم بر ایران از مشروطه تا انقلاب قرار گرفته است. همین! نگارنده که از علاقهمندان نشریه اصلاحطلب «نسیم بیداری» و سپاسگزار مدیران آن به دلیل چاپ نوشتههایی از راقم این سطور که دیگران شجاعت چاپ آنها را نداشتند، میباشد، اما این علاقه مانع آن نمیشود که از دست اندرکاران نسیم بیداری بپرسم چرا این مجموعه را ویژهنامه نوروزی معرفی کردهاند؟ بهتر نبود که آن را دو مجله در یک مجلد معرفی میکردند؟ البته همین جا، جای گلایه کلی هم هست که چرا در این مجله حجیم، هیچ خبر یا نوشتهای در معرفی کتابهای جدید وجود ندارد؟ حداقل در دو موضوعی که به آن پرداخته شده، یعنی «آینهداران، در نسبت دینداری و روشنفکری» و «از مشروطه تا انقلاب، بررسی کارنامه دولتهای ایران از 1285 تا 1357»، چند کتاب معرفی کردند. خوانندگان ویژهنامه نوروزی نسیم بیداری متوجه میشوند که حتی از منابع مورد استناد بخش
تاریخی - سیاسی آن نیز هیچ خبری نیست!
همشهری
روزنامه همشهری که وابسته به شهرداری تهران و از نشریات اردوگاه اصولگرایی است، ویژهنامهای را برای نوروز امسال منتشر کرده که دارای یک ویژگی ممتاز است و آن رایگان بودن آن است!
همانگونه که قابل پیشبینی بود، بخش مهمی از این مجله به شهر تهران و به مدیریت پایتخت کشور اختصاص یافته و بقیهاش به موضوعات و مطالب گوناگون که متناسب خطمشی روزنامه پرتیراژ همشهری است پرداخته شده است. صفحات ویژهنامه همشهری به شرح زیر تقسیمبندی شده است: 1- شهر تهران، شهرداری و شورای شهر، 56صفحه (40 درصد کل مجله)، 2- سیاست ایران و جهان، 31صفحه، 3- اقتصاد داخلی و بینالمللی، 16صفحه، 4- ادب و هنر همچون سینما، تئاتر، موسیقی، شعر وسایر موضوعات مربوطه، 15صفحه، 5- ورزش ایران و دیگر کشورها، 10صفحه، 6- گزارشی از پایینآمدن شمارگان کتابهای ادبی 5/1 صفحه، 7- مطالب متفرقه، 20صفحه. همانگونه که از این فهرست برمیآید، سردبیر این نشریه، کتاب را فراموش نکردهاند و لااقل 5/1صفحه به آن اختصاص دادهاند. اگرچه این مختصر هم به کتابهای ادبی مربوط میشود، اما باز هم بهتر از بعضی مدعیان عمل کردهاند.
شاید عدهای از هواداران این ویژهنامهها به نگارنده ایراد بگیرند که چه توقعی از نشریات سیاسی داری که به کتاب بپردازند؟ علاقهمندان به کتاب و مطالعه میتوانند به نشریات تخصصی کتاب مراجعه کنند! در جواب عرض میکنم که: اولا نشریات تخصصی برای نوروز، ویژهنامه منتشر نکردهاند که نگاهی هم به آنها داشته باشم. ثانیا همه ویژهنامههایی که در این نوشته به آنها اشاره شده، خود را سیاسی -اجتماعی- فرهنگی میدانند و از آنجا که کتاب، اصلیترین و مهمترین پدیده فرهنگی است، ضرورت دارد به آن بپردازند. ثالثا انتظار این است که وقتی به مقولاتی چون ورزش و سینما و اقتصاد و نظیر آنها میپردازند- که کار بجا وشایستهای هم هست - نباید از کتاب غفلت میکردند. وانگهی وضع کتاب در کشورمان به گونهای اسفناک است که فراموشکردن آن در جراید پایان سال، یک فاجعه فرهنگی است. اهالی قلم و مطالعه که از متولیان کتاب و کتابخوانی خیری ندیده و نمیبینند و هر آن بهدلیل اعمال سیاست جدید شرایط سختتری برای کتاب بهخصوص در میزان تولید و نشر آن پیش میآید و چهبسا کتابهای زیادی توفیق نشر نیابند. در چنین شرایطی، نباید از بیتوجهی همگانی به کتاب نالید؟
اعتماد
روزنامه سراسری و اصلاحطلب اعتماد، ویژهنامهای به شکل مجله برای نوروز92 منتشر کرد که 192صفحه دارد. از آنجا که روزنامه اعتماد، بیش از هر چیز یک روزنامه سیاسی است، ویژهنامه آن نیز با حجم زیادی از مطالب سیاسی تقدیم علاقهمندان شده، به گونهای که بیش از 50درصد محتوای آن، یعنی 93صفحه به یادداشتها، گفتوگوها و تحلیلهای سیاسی و اندیشه سیاسی اختصاص دارد. از این 93صفحه، 14صفحه درباره سیاست جهان و بقیه سیاست داخلی یا مطلق سیاست است. پس از مسایل و مباحث سیاسی، نزدیک به 40صفحه از مجله در اختیار علاقهمندان و تحلیلگران موضوعات اجتماعی، همچون محیط زیست، زن و خانواده، بهداشت و درمان، میراث فرهنگی، نسل چهارم، شهر تهران، حوادث و... قرار گرفته است. در ویژهنامه نوروزی اعتماد موضوعات دیگری همچون اقتصاد (14صفحه) ادب و هنر (13صفحه)، ورزش (10صفحه)، کتاب و کتابخوانی (8صفحه) و حقوق (3صفحه) به چشم میخورد. اما همانگونه که ذکر شد، از 192صفحه مجله تنها 8صفحه آن به کتاب و کتابخوانی اختصاص یافته است. در این بخش که عنوان «پیشنهاد» بر سر صفحات نشسته، تعدادی کتاب برای مطالعه به خوانندگان پیشنهاد شده است. اگرچه تعدادی از کتابهای پیشنهاد شده، کتابهای شناخته شده سالهای گذشته چون کتابهای صادق هدایت، محمود دولت آبادی و چند نویسنده مشهور خارجی هستند، اما بازهم برای همین مختصر باید از دستاندرکاران اعتماد سپاسگزاری کرد.
بهار
روزنامه سراسری و ایضا اصلاحطلب بهار نیز ویژهنامه درخور توجهی برای پرکردن اوقات فراغت اهل مطالعه در ایام نوروز منتشر کرده که نگاهی به آن خالی از لطف نیست. این ویژهنامه 208صفحهای، در مقایسه با اعتماد مطالب بیشتری را در خود جای داده است، اما سهم سیاست را کاسته و بر مقولات دیگر افزوده است. در سیاست روز و سیاست پیشین و سیاست دیگر کشورها به 65صفحه بسنده کرده است. به فرهنگ و هنر و ادبیات توجه بهتری داشته (63 صفحه) و به موضوعاتی همچون مطبوعات و آموزش که آنها را ذیل عنوان «جامعه» جمع آورده کرده، 28صفحه اختصاص داده است. ورزش هم در نزدیک به 17درصد صفحات ویژهنامه بهار، جای گرفته است. اکنون خوانندگان عزیز متوجه میشوند در این مجله وزین و خواندنی جای چه پدیده مهمی خالی است؟ درست حدس زدید! کتاب. نه اینکه هیچ حرفی از کتاب در ویژهنامه نزده باشند، بلکه هیچ یادداشت و مقاله و گزارشی از پدیده دوست داشتنی و سازندهای به نام کتاب در میان این بیش از 200صفحه مجله نیست. تنها جایی که کتاب مطرح شده در ذیل عنوان «تاریخ» است که به بحث و بررسی محتوای کتاب «در دامگه حادثه» یا خاطرات پرویز ثابتی از روسای ساواک رژیم پهلوی پرداختهاند. چه خوب بود یکی از دست اندرکاران عزیز روزنامه بهار که در دوره اصلاحات چندین سال مسوول امور کتاب در کشور بوده و برای همین ویژهنامه دو یادداشت نوشته است، توجهی به این کمبود میکرد.
پنجره
پنجره یک هفتهنامه سیاسی دستراستی است که کمی بیش از سه سال عمر دارد و به شکل مجله منتشر میشود. این مجله برای عید امسال بر تعداد صفحات خود در حد چشمگیری افزوده و در آن پروندههایی گشوده تا ویژهنامه نوروزی خود را تحویل علاقهمندان مباحث سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از نگاه مدعیان اصولگرایی بدهد. این ویژهنامه، یکصد و شصتوپنجمین شماره پنجره است که اتفاقا دچار یک حادثه هم شد و آن اینکه پس از توزیع اولیه مجبور شد همه نسخههای آن را از کیوسکها جمعآوری و نسبت به تغییر جلد آن اقدام کند. روی جلد آن خطاب به محمود احمدینژاد نوشته: خسته نباشید آقای رییس. برای این تیتر تصویری هم از چهره رییس دولت چاپ کرده بود که ظاهرا با بعضی سلیقهها نمیساخت، لذا با بازگرداندن مجلهها به چاپخانه یا صحافی و تجدید چاپ جلد آن با تصویر دیگری از آقای رییس، دل هم جناحیهای خود را به دست آورد. اما در باره محتوای هفتهنامه پنجره ویژه نوروز با 226 صفحه، بدانید که این نشریه یکی از جراید سیاسی موثر جناح محافظهکار است که دیدگاههای بخشی از نیروهای جناح مذکور را بازتاب میدهد. بدیهی است که صفحات زیادی از آن به موضوعات سیاسی اختصاص داده شود. تورق آن نشان میدهد که 107صفحه در اختیار نویسندگان سیاسینگار بوده است. پس از آن در 22صفحه به مباحث اقتصادی میپردازد که از این میزان در 7صفحه گزارش مهمترین دادگاه اقتصادی سال گذشته را منعکس کرده است. فرهنگ 20صفحه، مسایل اجتماعی (در باره مد) 16 صفحه، ورزش 16صفحه، هنر و شعر 10صفحه و بالاخره کتاب 4صفحه از ویژهنامه را در اختیار دارند. بد نیست بدانید که جانشین مدیر مسوول هفتهنامه پنجره علاوه بر اینکه فرزند یکی از چهرههای فرهنگی و کتابی مشهور حال حاضر کشورمان است، خود مدتها در شبکه اول سیما به معرفی کتاب میپرداخت. لذا حق میدهید که از دستاندرکاران این مجله گلایه کنیم که چرا از 226صفحه تنها 4صفحه در اختیار علاقهمندان به کتاب و کتابخوانی قرارگرفته است؟
خراسان
روزنامه سراسری خراسان که بیش از 60 سال سابقه انتشار در مشهد دارد، ویژهنامه امسال خود را با عنوان «نوروز 92» منتشر و در سراسر کشور توزیع کرده است. این ویژهنامه 112صفحهای اصولگرا، به یک مجله سیاسی- اقتصادی تبدیل شده و در آن از مطالب فرهنگی و هنری خبری نیست. جز یک مقدمه 3صفحهای که به مشهد و امام هشتم (ع) میپردازد و میتوان آن را فرهنگی به حساب آورد، بقیه آن تا انتها نوشتههایی در دو موضوع سیاست و اقتصاد است. مسایل سیاسی ویژهنامه خراسان یا همان نوروز 92، در سه بخش: 1- انتخابات ریاستجمهوری دوره یازدهم. 2- سبکشناسی رفتار آیتالله خامنهای بادولتهای پیشین و 3- پروندهای در باره سلفیها، تنظیم شده است. (جمعا 78 صفحه). جز این 18صفحه نیز به موضوع اقتصاد اختصاص داده است. درعین حال 10صفحه از مجله به معرفی چند پروژه عمرانی مهم اشاره دارد که این نیز در مقوله اقتصادی جمع میشود. توجه فرمودید که متاسفانه از مقوله ادب و هنر به ویژه کتاب و کتابخوانی اصلا سخن نگفته است، حتی از معرفی چند عنوان کتاب در موضوعات سیاست و اقتصاد هم خودداری کردهاند.
شرق
روزنامه شرق که در فضای اصلاحطلبی، نسبت به جراید موجود باسابقهتر و مشهورتر است، برای پایان سال گذشته، ویژهنامهای در 232صفحه تدارک دیده است. تنوع مطالب در ویژهنامه نوروزی شرق در مقایسه با نمونههای مشابه آن بیشتر است. در واقع مدیران شرق با گردآوری یادداشتها، مقالات، گزارشها، عکسها و طرحهای گوناگون به انتشار مجلهای دست زدهاند که بازتابدهنده شرایط و وضعیت سال 91 و نیز پیشبینیهایی برای سال 92 است. اما دریغ که اینها نیز از کتاب و نشر غفلت کردهاند. مجله شرق که در اسفندماه همراه با روزنامه شرق و با قیمت گران 10هزارتومان روی کیوسکهای مطبوعاتی قرار گرفت، حاوی موضوعات و مطالب گوناگون به این شرح است: 1- سیاست ایران و جهان (66صفحه) 2- اقتصاد (21 صفحه). اجتماعی، دنیای مجازی و حوادث (41 صفحه). 3- هنر شامل موسیقی، سینما و تئاتر (25 صفحه). 4- شعر و شاعری (18صفحه). 5- فرهنگ، بحث علوم انسانی (14 صفحه).
6- ورزش (14 صفحه). علمی (12 صفحه) و کتاب (4 صفحه) همانگونه که مشاهده میفرمایید در نشریهای با این وزن و اعتبار، به ویژه در میان اهل مطالعه، تنها 4صفحه به کتاب و کتابخوانی اختصاص دادهاند و انگار نه انگار که در ایران و حتی در جهان پدیده قابل اعتنایی به نام کتاب وجود دارد که میتوان در مطبوعات به آن اشاره کرد.
نسیم بیداری
ماهنامه نسیم بیداری که عمری چهارساله دارد، در پایان سال91 ویژهنامهای کاملا متفاوت منتشر کرده و به دست علاقهمندان خود رسانده است. میدانیم که نسیم بیداری هرماه به صورت مجله منتشر میشود. امسال با تغییراتی، خصوصا در حجم و جایگزین کردن آن با دو شماره متوالی 33 و 34 مجله، دین خود را به نوروز ادا کرده است، اما جالبتر اینکه دریک ویژهنامه 258 صفحهای، یعنی پرورقترین ویژهنامه، فقط 8 صفحه به مسایل سیاسی جاری اختصاص داده شده است. بقیهاش به جز 2صفحه که تابلو و شعر زیبایی از بهار است، شامل دو پرونده قطور در دو موضوع فرهنگی -سیاسی و تاریخی-سیاسی است. به عبارت دیگر دو موضوع که هر کدام جداگانه یک کتاب میشوند در قالب مجله، تقدیم اهل مطالعه شده است. 130صفحه این ویژهنامه نوروزی به مقوله دامنهدار روشنفکری، به ویژه روشنفکری دینی اختصاص یافته و 112صفحه آن در اختیار دوستداران دولتهای حاکم بر ایران از مشروطه تا انقلاب قرار گرفته است. همین! نگارنده که از علاقهمندان نشریه اصلاحطلب «نسیم بیداری» و سپاسگزار مدیران آن به دلیل چاپ نوشتههایی از راقم این سطور که دیگران شجاعت چاپ آنها را نداشتند، میباشد، اما این علاقه مانع آن نمیشود که از دست اندرکاران نسیم بیداری بپرسم چرا این مجموعه را ویژهنامه نوروزی معرفی کردهاند؟ بهتر نبود که آن را دو مجله در یک مجلد معرفی میکردند؟ البته همین جا، جای گلایه کلی هم هست که چرا در این مجله حجیم، هیچ خبر یا نوشتهای در معرفی کتابهای جدید وجود ندارد؟ حداقل در دو موضوعی که به آن پرداخته شده، یعنی «آینهداران، در نسبت دینداری و روشنفکری» و «از مشروطه تا انقلاب، بررسی کارنامه دولتهای ایران از 1285 تا 1357»، چند کتاب معرفی کردند. خوانندگان ویژهنامه نوروزی نسیم بیداری متوجه میشوند که حتی از منابع مورد استناد بخش
تاریخی - سیاسی آن نیز هیچ خبری نیست!
همشهری
روزنامه همشهری که وابسته به شهرداری تهران و از نشریات اردوگاه اصولگرایی است، ویژهنامهای را برای نوروز امسال منتشر کرده که دارای یک ویژگی ممتاز است و آن رایگان بودن آن است!
همانگونه که قابل پیشبینی بود، بخش مهمی از این مجله به شهر تهران و به مدیریت پایتخت کشور اختصاص یافته و بقیهاش به موضوعات و مطالب گوناگون که متناسب خطمشی روزنامه پرتیراژ همشهری است پرداخته شده است. صفحات ویژهنامه همشهری به شرح زیر تقسیمبندی شده است: 1- شهر تهران، شهرداری و شورای شهر، 56صفحه (40 درصد کل مجله)، 2- سیاست ایران و جهان، 31صفحه، 3- اقتصاد داخلی و بینالمللی، 16صفحه، 4- ادب و هنر همچون سینما، تئاتر، موسیقی، شعر وسایر موضوعات مربوطه، 15صفحه، 5- ورزش ایران و دیگر کشورها، 10صفحه، 6- گزارشی از پایینآمدن شمارگان کتابهای ادبی 5/1 صفحه، 7- مطالب متفرقه، 20صفحه. همانگونه که از این فهرست برمیآید، سردبیر این نشریه، کتاب را فراموش نکردهاند و لااقل 5/1صفحه به آن اختصاص دادهاند. اگرچه این مختصر هم به کتابهای ادبی مربوط میشود، اما باز هم بهتر از بعضی مدعیان عمل کردهاند.
شاید عدهای از هواداران این ویژهنامهها به نگارنده ایراد بگیرند که چه توقعی از نشریات سیاسی داری که به کتاب بپردازند؟ علاقهمندان به کتاب و مطالعه میتوانند به نشریات تخصصی کتاب مراجعه کنند! در جواب عرض میکنم که: اولا نشریات تخصصی برای نوروز، ویژهنامه منتشر نکردهاند که نگاهی هم به آنها داشته باشم. ثانیا همه ویژهنامههایی که در این نوشته به آنها اشاره شده، خود را سیاسی -اجتماعی- فرهنگی میدانند و از آنجا که کتاب، اصلیترین و مهمترین پدیده فرهنگی است، ضرورت دارد به آن بپردازند. ثالثا انتظار این است که وقتی به مقولاتی چون ورزش و سینما و اقتصاد و نظیر آنها میپردازند- که کار بجا وشایستهای هم هست - نباید از کتاب غفلت میکردند. وانگهی وضع کتاب در کشورمان به گونهای اسفناک است که فراموشکردن آن در جراید پایان سال، یک فاجعه فرهنگی است. اهالی قلم و مطالعه که از متولیان کتاب و کتابخوانی خیری ندیده و نمیبینند و هر آن بهدلیل اعمال سیاست جدید شرایط سختتری برای کتاب بهخصوص در میزان تولید و نشر آن پیش میآید و چهبسا کتابهای زیادی توفیق نشر نیابند. در چنین شرایطی، نباید از بیتوجهی همگانی به کتاب نالید؟
سالیانی چند است که روزنامههای سراسری، در پایان هر سال، مجلهای همراه روزنامه خود روی کیوسکهای مطبوعاتی قرار میدهند که ویژهنامه نوروزی نام دارد. مجلات هفتگی یا ماهنامهها نیز برای نوروز، ویژهنامههایی منتشر میکنند که با نمونههای منتشرشده در طول سال تفاوتهای محسوسی دارند. روال انتشار ویژهنامههای نوروزی بر این است که مطالب گوناگونی از سال گذشته در موضوعات متنوع و تحلیلهای بسیاری از جنبههای متفاوت رویدادهای سال پیشرو، گردآوری میکنند و در قالب مجله به دست علاقهمندان میرسانند. امسال، البته به دلیل بعضی از محدودیتها، از جمله گرانی کاغذ و چاپ، همه روزنامههای سراسری و سایر نشریهها، نتوانستند ویژهنامه پایان سال منتشر کنند. اما تعدادی از آنان، مجلات با کیفیت و قابل اعتنا و البته با قیمتی بالا روی کیوسکهای مطبوعاتی فرستادند. نگارنده علاقهمند داشتن اینگونه ویژهنامهها و مطالعه بعضی از مطالب آنهاست. از جمله امسال در پی آن بود که گزارشهایی از وضع کتاب در سال91 و فهرستی از کتب منتشره شده سیاسی و تاریخی را مطالعه کند. بالاخره «کتاب» موضوعی است که هر سال میتوان گزارشهای متعددی درباره آن تهیه کرد
و در ویژهنامههای نوروزی که جامع موضوعات گوناگون است، چاپ کرد تا علاقهمندان مسایل فرهنگی به ویژه کتاب از وضع آن آگاه شوند. با این تصور، روزهای پایانی اسفند91 بهسراغ ویژههای نوروزی روزنامهها و مجلات غیرتخصصی رفتم، اما هرچه این ویژهنامهها را ورق زدم که گزارشها و نوشتههایی درباره پدیده مهم «کتاب» پیدا کنم، خبر چندانی از آن نیافتم، لذا قصد کردم که در یادداشتی با نگاه گذرا بر موضوعات مطروحه در تعدادی از ویژهنامهها، گلایه خود را با دستاندرکاران مطبوعات مهم کشور در میان بگذارم. در این نوشته، به هفت فقره از ویژهنامههای منتشره در پایان سال گذشته، با رعایت ترتیب الفبایی اشاره میکنم تا توجه مدیران مسوول و سردبیران آنها را به کمبودها و نواقص این ویژهنامهها در موضوع مهم فرهنگ مکتوب جلب کنم.
اعتماد
روزنامه سراسری و اصلاحطلب اعتماد، ویژهنامهای به شکل مجله برای نوروز92 منتشر کرد که 192صفحه دارد. از آنجا که روزنامه اعتماد، بیش از هر چیز یک روزنامه سیاسی است، ویژهنامه آن نیز با حجم زیادی از مطالب سیاسی تقدیم علاقهمندان شده، به گونهای که بیش از 50درصد محتوای آن، یعنی 93صفحه به یادداشتها، گفتوگوها و تحلیلهای سیاسی و اندیشه سیاسی اختصاص دارد. از این 93صفحه، 14صفحه درباره سیاست جهان و بقیه سیاست داخلی یا مطلق سیاست است. پس از مسایل و مباحث سیاسی، نزدیک به 40صفحه از مجله در اختیار علاقهمندان و تحلیلگران موضوعات اجتماعی، همچون محیط زیست، زن و خانواده، بهداشت و درمان، میراث فرهنگی، نسل چهارم، شهر تهران، حوادث و... قرار گرفته است. در ویژهنامه نوروزی اعتماد موضوعات دیگری همچون اقتصاد (14صفحه) ادب و هنر (13صفحه)، ورزش (10صفحه)، کتاب و کتابخوانی (8صفحه) و حقوق (3صفحه) به چشم میخورد. اما همانگونه که ذکر شد، از 192صفحه مجله تنها 8صفحه آن به کتاب و کتابخوانی اختصاص یافته است. در این بخش که عنوان «پیشنهاد» بر سر صفحات نشسته، تعدادی کتاب برای مطالعه به خوانندگان پیشنهاد شده است. اگرچه تعدادی از کتابهای پیشنهاد شده، کتابهای شناخته شده سالهای گذشته چون کتابهای صادق هدایت، محمود دولت آبادی و چند نویسنده مشهور خارجی هستند، اما بازهم برای همین مختصر باید از دستاندرکاران اعتماد سپاسگزاری کرد.
بهار
روزنامه سراسری و ایضا اصلاحطلب بهار نیز ویژهنامه درخور توجهی برای پرکردن اوقات فراغت اهل مطالعه در ایام نوروز منتشر کرده که نگاهی به آن خالی از لطف نیست. این ویژهنامه 208صفحهای، در مقایسه با اعتماد مطالب بیشتری را در خود جای داده است، اما سهم سیاست را کاسته و بر مقولات دیگر افزوده است. در سیاست روز و سیاست پیشین و سیاست دیگر کشورها به 65صفحه بسنده کرده است. به فرهنگ و هنر و ادبیات توجه بهتری داشته (63 صفحه) و به موضوعاتی همچون مطبوعات و آموزش که آنها را ذیل عنوان «جامعه» جمع آورده کرده، 28صفحه اختصاص داده است. ورزش هم در نزدیک به 17درصد صفحات ویژهنامه بهار، جای گرفته است. اکنون خوانندگان عزیز متوجه میشوند در این مجله وزین و خواندنی جای چه پدیده مهمی خالی است؟ درست حدس زدید! کتاب. نه اینکه هیچ حرفی از کتاب در ویژهنامه نزده باشند، بلکه هیچ یادداشت و مقاله و گزارشی از پدیده دوست داشتنی و سازندهای به نام کتاب در میان این بیش از 200صفحه مجله نیست. تنها جایی که کتاب مطرح شده در ذیل عنوان «تاریخ» است که به بحث و بررسی محتوای کتاب «در دامگه حادثه» یا خاطرات پرویز ثابتی از روسای ساواک رژیم پهلوی پرداختهاند. چه خوب بود یکی از دست اندرکاران عزیز روزنامه بهار که در دوره اصلاحات چندین سال مسوول امور کتاب در کشور بوده و برای همین ویژهنامه دو یادداشت نوشته است، توجهی به این کمبود میکرد.
پنجره
پنجره یک هفتهنامه سیاسی دستراستی است که کمی بیش از سه سال عمر دارد و به شکل مجله منتشر میشود. این مجله برای عید امسال بر تعداد صفحات خود در حد چشمگیری افزوده و در آن پروندههایی گشوده تا ویژهنامه نوروزی خود را تحویل علاقهمندان مباحث سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از نگاه مدعیان اصولگرایی بدهد. این ویژهنامه، یکصد و شصتوپنجمین شماره پنجره است که اتفاقا دچار یک حادثه هم شد و آن اینکه پس از توزیع اولیه مجبور شد همه نسخههای آن را از کیوسکها جمعآوری و نسبت به تغییر جلد آن اقدام کند. روی جلد آن خطاب به محمود احمدینژاد نوشته: خسته نباشید آقای رییس. برای این تیتر تصویری هم از چهره رییس دولت چاپ کرده بود که ظاهرا با بعضی سلیقهها نمیساخت، لذا با بازگرداندن مجلهها به چاپخانه یا صحافی و تجدید چاپ جلد آن با تصویر دیگری از آقای رییس، دل هم جناحیهای خود را به دست آورد. اما در باره محتوای هفتهنامه پنجره ویژه نوروز با 226 صفحه، بدانید که این نشریه یکی از جراید سیاسی موثر جناح محافظهکار است که دیدگاههای بخشی از نیروهای جناح مذکور را بازتاب میدهد. بدیهی است که صفحات زیادی از آن به موضوعات سیاسی اختصاص داده شود. تورق آن نشان میدهد که 107صفحه در اختیار نویسندگان سیاسینگار بوده است. پس از آن در 22صفحه به مباحث اقتصادی میپردازد که از این میزان در 7صفحه گزارش مهمترین دادگاه اقتصادی سال گذشته را منعکس کرده است. فرهنگ 20صفحه، مسایل اجتماعی (در باره مد) 16 صفحه، ورزش 16صفحه، هنر و شعر 10صفحه و بالاخره کتاب 4صفحه از ویژهنامه را در اختیار دارند. بد نیست بدانید که جانشین مدیر مسوول هفتهنامه پنجره علاوه بر اینکه فرزند یکی از چهرههای فرهنگی و کتابی مشهور حال حاضر کشورمان است، خود مدتها در شبکه اول سیما به معرفی کتاب میپرداخت. لذا حق میدهید که از دستاندرکاران این مجله گلایه کنیم که چرا از 226صفحه تنها 4صفحه در اختیار علاقهمندان به کتاب و کتابخوانی قرارگرفته است؟
خراسان
روزنامه سراسری خراسان که بیش از 60 سال سابقه انتشار در مشهد دارد، ویژهنامه امسال خود را با عنوان «نوروز 92» منتشر و در سراسر کشور توزیع کرده است. این ویژهنامه 112صفحهای اصولگرا، به یک مجله سیاسی- اقتصادی تبدیل شده و در آن از مطالب فرهنگی و هنری خبری نیست. جز یک مقدمه 3صفحهای که به مشهد و امام هشتم (ع) میپردازد و میتوان آن را فرهنگی به حساب آورد، بقیه آن تا انتها نوشتههایی در دو موضوع سیاست و اقتصاد است. مسایل سیاسی ویژهنامه خراسان یا همان نوروز 92، در سه بخش: 1- انتخابات ریاستجمهوری دوره یازدهم. 2- سبکشناسی رفتار آیتالله خامنهای بادولتهای پیشین و 3- پروندهای در باره سلفیها، تنظیم شده است. (جمعا 78 صفحه). جز این 18صفحه نیز به موضوع اقتصاد اختصاص داده است. درعین حال 10صفحه از مجله به معرفی چند پروژه عمرانی مهم اشاره دارد که این نیز در مقوله اقتصادی جمع میشود. توجه فرمودید که متاسفانه از مقوله ادب و هنر به ویژه کتاب و کتابخوانی اصلا سخن نگفته است، حتی از معرفی چند عنوان کتاب در موضوعات سیاست و اقتصاد هم خودداری کردهاند.
شرق
روزنامه شرق که در فضای اصلاحطلبی، نسبت به جراید موجود باسابقهتر و مشهورتر است، برای پایان سال گذشته، ویژهنامهای در 232صفحه تدارک دیده است. تنوع مطالب در ویژهنامه نوروزی شرق در مقایسه با نمونههای مشابه آن بیشتر است. در واقع مدیران شرق با گردآوری یادداشتها، مقالات، گزارشها، عکسها و طرحهای گوناگون به انتشار مجلهای دست زدهاند که بازتابدهنده شرایط و وضعیت سال 91 و نیز پیشبینیهایی برای سال 92 است. اما دریغ که اینها نیز از کتاب و نشر غفلت کردهاند. مجله شرق که در اسفندماه همراه با روزنامه شرق و با قیمت گران 10هزارتومان روی کیوسکهای مطبوعاتی قرار گرفت، حاوی موضوعات و مطالب گوناگون به این شرح است: 1- سیاست ایران و جهان (66صفحه) 2- اقتصاد (21 صفحه). اجتماعی، دنیای مجازی و حوادث (41 صفحه). 3- هنر شامل موسیقی، سینما و تئاتر (25 صفحه). 4- شعر و شاعری (18صفحه). 5- فرهنگ، بحث علوم انسانی (14 صفحه).
6- ورزش (14 صفحه). علمی (12 صفحه) و کتاب (4 صفحه) همانگونه که مشاهده میفرمایید در نشریهای با این وزن و اعتبار، به ویژه در میان اهل مطالعه، تنها 4صفحه به کتاب و کتابخوانی اختصاص دادهاند و انگار نه انگار که در ایران و حتی در جهان پدیده قابل اعتنایی به نام کتاب وجود دارد که میتوان در مطبوعات به آن اشاره کرد.
نسیم بیداری
ماهنامه نسیم بیداری که عمری چهارساله دارد، در پایان سال91 ویژهنامهای کاملا متفاوت منتشر کرده و به دست علاقهمندان خود رسانده است. میدانیم که نسیم بیداری هرماه به صورت مجله منتشر میشود. امسال با تغییراتی، خصوصا در حجم و جایگزین کردن آن با دو شماره متوالی 33 و 34 مجله، دین خود را به نوروز ادا کرده است، اما جالبتر اینکه دریک ویژهنامه 258 صفحهای، یعنی پرورقترین ویژهنامه، فقط 8 صفحه به مسایل سیاسی جاری اختصاص داده شده است. بقیهاش به جز 2صفحه که تابلو و شعر زیبایی از بهار است، شامل دو پرونده قطور در دو موضوع فرهنگی -سیاسی و تاریخی-سیاسی است. به عبارت دیگر دو موضوع که هر کدام جداگانه یک کتاب میشوند در قالب مجله، تقدیم اهل مطالعه شده است. 130صفحه این ویژهنامه نوروزی به مقوله دامنهدار روشنفکری، به ویژه روشنفکری دینی اختصاص یافته و 112صفحه آن در اختیار دوستداران دولتهای حاکم بر ایران از مشروطه تا انقلاب قرار گرفته است. همین! نگارنده که از علاقهمندان نشریه اصلاحطلب «نسیم بیداری» و سپاسگزار مدیران آن به دلیل چاپ نوشتههایی از راقم این سطور که دیگران شجاعت چاپ آنها را نداشتند، میباشد، اما این علاقه مانع آن نمیشود که از دست اندرکاران نسیم بیداری بپرسم چرا این مجموعه را ویژهنامه نوروزی معرفی کردهاند؟ بهتر نبود که آن را دو مجله در یک مجلد معرفی میکردند؟ البته همین جا، جای گلایه کلی هم هست که چرا در این مجله حجیم، هیچ خبر یا نوشتهای در معرفی کتابهای جدید وجود ندارد؟ حداقل در دو موضوعی که به آن پرداخته شده، یعنی «آینهداران، در نسبت دینداری و روشنفکری» و «از مشروطه تا انقلاب، بررسی کارنامه دولتهای ایران از 1285 تا 1357»، چند کتاب معرفی کردند. خوانندگان ویژهنامه نوروزی نسیم بیداری متوجه میشوند که حتی از منابع مورد استناد بخش
تاریخی - سیاسی آن نیز هیچ خبری نیست!
همشهری
روزنامه همشهری که وابسته به شهرداری تهران و از نشریات اردوگاه اصولگرایی است، ویژهنامهای را برای نوروز امسال منتشر کرده که دارای یک ویژگی ممتاز است و آن رایگان بودن آن است!
همانگونه که قابل پیشبینی بود، بخش مهمی از این مجله به شهر تهران و به مدیریت پایتخت کشور اختصاص یافته و بقیهاش به موضوعات و مطالب گوناگون که متناسب خطمشی روزنامه پرتیراژ همشهری است پرداخته شده است. صفحات ویژهنامه همشهری به شرح زیر تقسیمبندی شده است: 1- شهر تهران، شهرداری و شورای شهر، 56صفحه (40 درصد کل مجله)، 2- سیاست ایران و جهان، 31صفحه، 3- اقتصاد داخلی و بینالمللی، 16صفحه، 4- ادب و هنر همچون سینما، تئاتر، موسیقی، شعر وسایر موضوعات مربوطه، 15صفحه، 5- ورزش ایران و دیگر کشورها، 10صفحه، 6- گزارشی از پایینآمدن شمارگان کتابهای ادبی 5/1 صفحه، 7- مطالب متفرقه، 20صفحه. همانگونه که از این فهرست برمیآید، سردبیر این نشریه، کتاب را فراموش نکردهاند و لااقل 5/1صفحه به آن اختصاص دادهاند. اگرچه این مختصر هم به کتابهای ادبی مربوط میشود، اما باز هم بهتر از بعضی مدعیان عمل کردهاند.
شاید عدهای از هواداران این ویژهنامهها به نگارنده ایراد بگیرند که چه توقعی از نشریات سیاسی داری که به کتاب بپردازند؟ علاقهمندان به کتاب و مطالعه میتوانند به نشریات تخصصی کتاب مراجعه کنند! در جواب عرض میکنم که: اولا نشریات تخصصی برای نوروز، ویژهنامه منتشر نکردهاند که نگاهی هم به آنها داشته باشم. ثانیا همه ویژهنامههایی که در این نوشته به آنها اشاره شده، خود را سیاسی -اجتماعی- فرهنگی میدانند و از آنجا که کتاب، اصلیترین و مهمترین پدیده فرهنگی است، ضرورت دارد به آن بپردازند. ثالثا انتظار این است که وقتی به مقولاتی چون ورزش و سینما و اقتصاد و نظیر آنها میپردازند- که کار بجا وشایستهای هم هست - نباید از کتاب غفلت میکردند. وانگهی وضع کتاب در کشورمان به گونهای اسفناک است که فراموشکردن آن در جراید پایان سال، یک فاجعه فرهنگی است. اهالی قلم و مطالعه که از متولیان کتاب و کتابخوانی خیری ندیده و نمیبینند و هر آن بهدلیل اعمال سیاست جدید شرایط سختتری برای کتاب بهخصوص در میزان تولید و نشر آن پیش میآید و چهبسا کتابهای زیادی توفیق نشر نیابند. در چنین شرایطی، نباید از بیتوجهی همگانی به کتاب نالید؟
اعتماد
روزنامه سراسری و اصلاحطلب اعتماد، ویژهنامهای به شکل مجله برای نوروز92 منتشر کرد که 192صفحه دارد. از آنجا که روزنامه اعتماد، بیش از هر چیز یک روزنامه سیاسی است، ویژهنامه آن نیز با حجم زیادی از مطالب سیاسی تقدیم علاقهمندان شده، به گونهای که بیش از 50درصد محتوای آن، یعنی 93صفحه به یادداشتها، گفتوگوها و تحلیلهای سیاسی و اندیشه سیاسی اختصاص دارد. از این 93صفحه، 14صفحه درباره سیاست جهان و بقیه سیاست داخلی یا مطلق سیاست است. پس از مسایل و مباحث سیاسی، نزدیک به 40صفحه از مجله در اختیار علاقهمندان و تحلیلگران موضوعات اجتماعی، همچون محیط زیست، زن و خانواده، بهداشت و درمان، میراث فرهنگی، نسل چهارم، شهر تهران، حوادث و... قرار گرفته است. در ویژهنامه نوروزی اعتماد موضوعات دیگری همچون اقتصاد (14صفحه) ادب و هنر (13صفحه)، ورزش (10صفحه)، کتاب و کتابخوانی (8صفحه) و حقوق (3صفحه) به چشم میخورد. اما همانگونه که ذکر شد، از 192صفحه مجله تنها 8صفحه آن به کتاب و کتابخوانی اختصاص یافته است. در این بخش که عنوان «پیشنهاد» بر سر صفحات نشسته، تعدادی کتاب برای مطالعه به خوانندگان پیشنهاد شده است. اگرچه تعدادی از کتابهای پیشنهاد شده، کتابهای شناخته شده سالهای گذشته چون کتابهای صادق هدایت، محمود دولت آبادی و چند نویسنده مشهور خارجی هستند، اما بازهم برای همین مختصر باید از دستاندرکاران اعتماد سپاسگزاری کرد.
بهار
روزنامه سراسری و ایضا اصلاحطلب بهار نیز ویژهنامه درخور توجهی برای پرکردن اوقات فراغت اهل مطالعه در ایام نوروز منتشر کرده که نگاهی به آن خالی از لطف نیست. این ویژهنامه 208صفحهای، در مقایسه با اعتماد مطالب بیشتری را در خود جای داده است، اما سهم سیاست را کاسته و بر مقولات دیگر افزوده است. در سیاست روز و سیاست پیشین و سیاست دیگر کشورها به 65صفحه بسنده کرده است. به فرهنگ و هنر و ادبیات توجه بهتری داشته (63 صفحه) و به موضوعاتی همچون مطبوعات و آموزش که آنها را ذیل عنوان «جامعه» جمع آورده کرده، 28صفحه اختصاص داده است. ورزش هم در نزدیک به 17درصد صفحات ویژهنامه بهار، جای گرفته است. اکنون خوانندگان عزیز متوجه میشوند در این مجله وزین و خواندنی جای چه پدیده مهمی خالی است؟ درست حدس زدید! کتاب. نه اینکه هیچ حرفی از کتاب در ویژهنامه نزده باشند، بلکه هیچ یادداشت و مقاله و گزارشی از پدیده دوست داشتنی و سازندهای به نام کتاب در میان این بیش از 200صفحه مجله نیست. تنها جایی که کتاب مطرح شده در ذیل عنوان «تاریخ» است که به بحث و بررسی محتوای کتاب «در دامگه حادثه» یا خاطرات پرویز ثابتی از روسای ساواک رژیم پهلوی پرداختهاند. چه خوب بود یکی از دست اندرکاران عزیز روزنامه بهار که در دوره اصلاحات چندین سال مسوول امور کتاب در کشور بوده و برای همین ویژهنامه دو یادداشت نوشته است، توجهی به این کمبود میکرد.
پنجره
پنجره یک هفتهنامه سیاسی دستراستی است که کمی بیش از سه سال عمر دارد و به شکل مجله منتشر میشود. این مجله برای عید امسال بر تعداد صفحات خود در حد چشمگیری افزوده و در آن پروندههایی گشوده تا ویژهنامه نوروزی خود را تحویل علاقهمندان مباحث سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از نگاه مدعیان اصولگرایی بدهد. این ویژهنامه، یکصد و شصتوپنجمین شماره پنجره است که اتفاقا دچار یک حادثه هم شد و آن اینکه پس از توزیع اولیه مجبور شد همه نسخههای آن را از کیوسکها جمعآوری و نسبت به تغییر جلد آن اقدام کند. روی جلد آن خطاب به محمود احمدینژاد نوشته: خسته نباشید آقای رییس. برای این تیتر تصویری هم از چهره رییس دولت چاپ کرده بود که ظاهرا با بعضی سلیقهها نمیساخت، لذا با بازگرداندن مجلهها به چاپخانه یا صحافی و تجدید چاپ جلد آن با تصویر دیگری از آقای رییس، دل هم جناحیهای خود را به دست آورد. اما در باره محتوای هفتهنامه پنجره ویژه نوروز با 226 صفحه، بدانید که این نشریه یکی از جراید سیاسی موثر جناح محافظهکار است که دیدگاههای بخشی از نیروهای جناح مذکور را بازتاب میدهد. بدیهی است که صفحات زیادی از آن به موضوعات سیاسی اختصاص داده شود. تورق آن نشان میدهد که 107صفحه در اختیار نویسندگان سیاسینگار بوده است. پس از آن در 22صفحه به مباحث اقتصادی میپردازد که از این میزان در 7صفحه گزارش مهمترین دادگاه اقتصادی سال گذشته را منعکس کرده است. فرهنگ 20صفحه، مسایل اجتماعی (در باره مد) 16 صفحه، ورزش 16صفحه، هنر و شعر 10صفحه و بالاخره کتاب 4صفحه از ویژهنامه را در اختیار دارند. بد نیست بدانید که جانشین مدیر مسوول هفتهنامه پنجره علاوه بر اینکه فرزند یکی از چهرههای فرهنگی و کتابی مشهور حال حاضر کشورمان است، خود مدتها در شبکه اول سیما به معرفی کتاب میپرداخت. لذا حق میدهید که از دستاندرکاران این مجله گلایه کنیم که چرا از 226صفحه تنها 4صفحه در اختیار علاقهمندان به کتاب و کتابخوانی قرارگرفته است؟
خراسان
روزنامه سراسری خراسان که بیش از 60 سال سابقه انتشار در مشهد دارد، ویژهنامه امسال خود را با عنوان «نوروز 92» منتشر و در سراسر کشور توزیع کرده است. این ویژهنامه 112صفحهای اصولگرا، به یک مجله سیاسی- اقتصادی تبدیل شده و در آن از مطالب فرهنگی و هنری خبری نیست. جز یک مقدمه 3صفحهای که به مشهد و امام هشتم (ع) میپردازد و میتوان آن را فرهنگی به حساب آورد، بقیه آن تا انتها نوشتههایی در دو موضوع سیاست و اقتصاد است. مسایل سیاسی ویژهنامه خراسان یا همان نوروز 92، در سه بخش: 1- انتخابات ریاستجمهوری دوره یازدهم. 2- سبکشناسی رفتار آیتالله خامنهای بادولتهای پیشین و 3- پروندهای در باره سلفیها، تنظیم شده است. (جمعا 78 صفحه). جز این 18صفحه نیز به موضوع اقتصاد اختصاص داده است. درعین حال 10صفحه از مجله به معرفی چند پروژه عمرانی مهم اشاره دارد که این نیز در مقوله اقتصادی جمع میشود. توجه فرمودید که متاسفانه از مقوله ادب و هنر به ویژه کتاب و کتابخوانی اصلا سخن نگفته است، حتی از معرفی چند عنوان کتاب در موضوعات سیاست و اقتصاد هم خودداری کردهاند.
شرق
روزنامه شرق که در فضای اصلاحطلبی، نسبت به جراید موجود باسابقهتر و مشهورتر است، برای پایان سال گذشته، ویژهنامهای در 232صفحه تدارک دیده است. تنوع مطالب در ویژهنامه نوروزی شرق در مقایسه با نمونههای مشابه آن بیشتر است. در واقع مدیران شرق با گردآوری یادداشتها، مقالات، گزارشها، عکسها و طرحهای گوناگون به انتشار مجلهای دست زدهاند که بازتابدهنده شرایط و وضعیت سال 91 و نیز پیشبینیهایی برای سال 92 است. اما دریغ که اینها نیز از کتاب و نشر غفلت کردهاند. مجله شرق که در اسفندماه همراه با روزنامه شرق و با قیمت گران 10هزارتومان روی کیوسکهای مطبوعاتی قرار گرفت، حاوی موضوعات و مطالب گوناگون به این شرح است: 1- سیاست ایران و جهان (66صفحه) 2- اقتصاد (21 صفحه). اجتماعی، دنیای مجازی و حوادث (41 صفحه). 3- هنر شامل موسیقی، سینما و تئاتر (25 صفحه). 4- شعر و شاعری (18صفحه). 5- فرهنگ، بحث علوم انسانی (14 صفحه).
6- ورزش (14 صفحه). علمی (12 صفحه) و کتاب (4 صفحه) همانگونه که مشاهده میفرمایید در نشریهای با این وزن و اعتبار، به ویژه در میان اهل مطالعه، تنها 4صفحه به کتاب و کتابخوانی اختصاص دادهاند و انگار نه انگار که در ایران و حتی در جهان پدیده قابل اعتنایی به نام کتاب وجود دارد که میتوان در مطبوعات به آن اشاره کرد.
نسیم بیداری
ماهنامه نسیم بیداری که عمری چهارساله دارد، در پایان سال91 ویژهنامهای کاملا متفاوت منتشر کرده و به دست علاقهمندان خود رسانده است. میدانیم که نسیم بیداری هرماه به صورت مجله منتشر میشود. امسال با تغییراتی، خصوصا در حجم و جایگزین کردن آن با دو شماره متوالی 33 و 34 مجله، دین خود را به نوروز ادا کرده است، اما جالبتر اینکه دریک ویژهنامه 258 صفحهای، یعنی پرورقترین ویژهنامه، فقط 8 صفحه به مسایل سیاسی جاری اختصاص داده شده است. بقیهاش به جز 2صفحه که تابلو و شعر زیبایی از بهار است، شامل دو پرونده قطور در دو موضوع فرهنگی -سیاسی و تاریخی-سیاسی است. به عبارت دیگر دو موضوع که هر کدام جداگانه یک کتاب میشوند در قالب مجله، تقدیم اهل مطالعه شده است. 130صفحه این ویژهنامه نوروزی به مقوله دامنهدار روشنفکری، به ویژه روشنفکری دینی اختصاص یافته و 112صفحه آن در اختیار دوستداران دولتهای حاکم بر ایران از مشروطه تا انقلاب قرار گرفته است. همین! نگارنده که از علاقهمندان نشریه اصلاحطلب «نسیم بیداری» و سپاسگزار مدیران آن به دلیل چاپ نوشتههایی از راقم این سطور که دیگران شجاعت چاپ آنها را نداشتند، میباشد، اما این علاقه مانع آن نمیشود که از دست اندرکاران نسیم بیداری بپرسم چرا این مجموعه را ویژهنامه نوروزی معرفی کردهاند؟ بهتر نبود که آن را دو مجله در یک مجلد معرفی میکردند؟ البته همین جا، جای گلایه کلی هم هست که چرا در این مجله حجیم، هیچ خبر یا نوشتهای در معرفی کتابهای جدید وجود ندارد؟ حداقل در دو موضوعی که به آن پرداخته شده، یعنی «آینهداران، در نسبت دینداری و روشنفکری» و «از مشروطه تا انقلاب، بررسی کارنامه دولتهای ایران از 1285 تا 1357»، چند کتاب معرفی کردند. خوانندگان ویژهنامه نوروزی نسیم بیداری متوجه میشوند که حتی از منابع مورد استناد بخش
تاریخی - سیاسی آن نیز هیچ خبری نیست!
همشهری
روزنامه همشهری که وابسته به شهرداری تهران و از نشریات اردوگاه اصولگرایی است، ویژهنامهای را برای نوروز امسال منتشر کرده که دارای یک ویژگی ممتاز است و آن رایگان بودن آن است!
همانگونه که قابل پیشبینی بود، بخش مهمی از این مجله به شهر تهران و به مدیریت پایتخت کشور اختصاص یافته و بقیهاش به موضوعات و مطالب گوناگون که متناسب خطمشی روزنامه پرتیراژ همشهری است پرداخته شده است. صفحات ویژهنامه همشهری به شرح زیر تقسیمبندی شده است: 1- شهر تهران، شهرداری و شورای شهر، 56صفحه (40 درصد کل مجله)، 2- سیاست ایران و جهان، 31صفحه، 3- اقتصاد داخلی و بینالمللی، 16صفحه، 4- ادب و هنر همچون سینما، تئاتر، موسیقی، شعر وسایر موضوعات مربوطه، 15صفحه، 5- ورزش ایران و دیگر کشورها، 10صفحه، 6- گزارشی از پایینآمدن شمارگان کتابهای ادبی 5/1 صفحه، 7- مطالب متفرقه، 20صفحه. همانگونه که از این فهرست برمیآید، سردبیر این نشریه، کتاب را فراموش نکردهاند و لااقل 5/1صفحه به آن اختصاص دادهاند. اگرچه این مختصر هم به کتابهای ادبی مربوط میشود، اما باز هم بهتر از بعضی مدعیان عمل کردهاند.
شاید عدهای از هواداران این ویژهنامهها به نگارنده ایراد بگیرند که چه توقعی از نشریات سیاسی داری که به کتاب بپردازند؟ علاقهمندان به کتاب و مطالعه میتوانند به نشریات تخصصی کتاب مراجعه کنند! در جواب عرض میکنم که: اولا نشریات تخصصی برای نوروز، ویژهنامه منتشر نکردهاند که نگاهی هم به آنها داشته باشم. ثانیا همه ویژهنامههایی که در این نوشته به آنها اشاره شده، خود را سیاسی -اجتماعی- فرهنگی میدانند و از آنجا که کتاب، اصلیترین و مهمترین پدیده فرهنگی است، ضرورت دارد به آن بپردازند. ثالثا انتظار این است که وقتی به مقولاتی چون ورزش و سینما و اقتصاد و نظیر آنها میپردازند- که کار بجا وشایستهای هم هست - نباید از کتاب غفلت میکردند. وانگهی وضع کتاب در کشورمان به گونهای اسفناک است که فراموشکردن آن در جراید پایان سال، یک فاجعه فرهنگی است. اهالی قلم و مطالعه که از متولیان کتاب و کتابخوانی خیری ندیده و نمیبینند و هر آن بهدلیل اعمال سیاست جدید شرایط سختتری برای کتاب بهخصوص در میزان تولید و نشر آن پیش میآید و چهبسا کتابهای زیادی توفیق نشر نیابند. در چنین شرایطی، نباید از بیتوجهی همگانی به کتاب نالید؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.