|

روایت آخر: لیلی گلستان

طیف‌هایی از یک رنگ واحد

در رونمایی کتاب «تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران»، مهدی سحابی درباره من گفت: «این زن، یک کارگر است. یک کارگر به معنای واقعی کلمه. حالا چه خوشش بیاید، چه خوشش نیاید.» خوشم آمد، خیلی هم خوشم آمد. هم از صراحتش و هم از درک درستش.
حالا من هم درباره او می‌گویم که او هم یک کارگر به معنای واقعی کلمه بود.
می‌گفت صبح زود بلند می‌شوم و یا علی مدد. اول ترجمه، بعد پختن غذا - که عجب دستپختی داشت - بعد برای خستگی در کردن مجسمه می‌سازم یا نقاشی می‌کنم. میز و صندلی‌های خانه‌اش را خودش ساخته بود و روی هرکدام را با زیبایی تمام نقاشی کرده بود.
مجسمه‌های چوبی‌اش زیبا و خوش ترکیب و خوش‌رنگ بودند.
اشیای مختلف را پیدا می‌کرد و با آنها پرنده می‌ساخت. اشیایی غریب، مثل گیره بند رخت که به جای سر پرنده یا نوک پرنده به کار می‌گرفت یا چوب‌های یافته شده بر ساحل دریا، کفگیر به جای چتر طاووس یا شانه چوبی برای کاکل پرنده... در ساخت آنها یک نوع شیطنت و بازیگوشی می‌دیدم. و همیشه با دیدن پرنده‌هایش لبخند می‌زدم. می‌گفت خانم، باز خندیدی؟ اینها آثاری هستند جدی! خنده ندارند. می‌گفتم همین اینکه توانسته‌ای در این حال و روز لبخند به لب تماشاگر بیاوری، واقعا دست مریزاد.
اهل تجربه کردن بود و اهل جست و جو کردن. خوب می‌خواند و دامنه خواندن‌هایش گسترده بود و مدام در فکر اجراهایی تازه. نویسنده‌هایی را که برای ما ناشناس بودند به ما شناساند مثل سیلونه، مثل اری - دلوکا و کتاب بسیار زیبای کوه خدای‌اش. از سلین ترجمه کرد و عجب ترجمه خوبی شده بود. کتاب‌های کلاسیک و ترجمه شده را از نو ترجمه کرد: مادام بوواری، باباگوریو، تربیت احساسات...
که این کار، کار لازم و درستی بود.
ترجمه کردن «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» پروست به همتی بلند نیاز داشت، که او داشت.
اولین نمایشگاه نقاشی‌اش را در گالری گلستان برگزار کرد؛ سال 69؛ ماشین‌های قراضه و اسقاطش را به نمایش گذاشته بود. کارهایی نه چندان بزرگ روی کاغذ و مقوا، با رنگ‌های رقیق که اغلب تک‌رنگ بودند؛ با طیف‌هایی کم‌رنگ و پررنگ از یک رنگ واحد.
سبزهای خوش‌رنگ، گل بهی‌های خوش رنگ‌تر، خاکستری‌های با وقار و طیف‌هایی از رنگ سیاه و بس فاخر...
ماشین‌های قراضه‌اش که باید، به آهن‌پاره بمانند، آهن‌پاره نبودند. لطیف بودند. تلطیف‌شان کرده بود. شاعرانه بودند. من به آنها می‌گفتم قراضه‌های تغزلی. و او به قهقهه می‌خندید و می‌گفت ما را سرکار گذاشته‌ای... اما از این اسم خوشش آمده بود.
یک‌سال بعد نمایشگاه دیگری از همین ماشین‌های قراضه گذاشت؛ با این تفاوت که در اغلب آنها آدم‌هایی را کشیده بود؛ آدم‌هایی آرام که به ما نگاه می‌کردند، مثل عکس‌های یادگاری، مثل عکس‌های خانوادگی. با دیدن آنها این حس القا می‌شد که آنها سرنشین‌های آن ماشین‌های تصادفی بوده‌اند و حالا دیگر نیستند، مرده‌اند.
می‌دانستم اگر این حسم را بگویم به خشم خواهد آمد، اما گفتم و برآشفته شد. گفت باز قصه؟ باز ادبیات وارد هنرهای تجسمی شد؟ نه خانم، اصلا این‌طور نیست. اینها آدم‌اند و آنها هم ماشین‌اند! همین و همین... اما من که می‌دانستم حسم درست می‌گوید، اصرار می‌کردم، تکرار می‌کردم. آنقدر که در نهایت کوتاه می‌آمد و می‌گفت: خب، آره... حالا که چی!...
و می‌خندیدیم.
در رونمایی کتاب «تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران»، مهدی سحابی درباره من گفت: «این زن، یک کارگر است. یک کارگر به معنای واقعی کلمه. حالا چه خوشش بیاید، چه خوشش نیاید.» خوشم آمد، خیلی هم خوشم آمد. هم از صراحتش و هم از درک درستش.
حالا من هم درباره او می‌گویم که او هم یک کارگر به معنای واقعی کلمه بود.
می‌گفت صبح زود بلند می‌شوم و یا علی مدد. اول ترجمه، بعد پختن غذا - که عجب دستپختی داشت - بعد برای خستگی در کردن مجسمه می‌سازم یا نقاشی می‌کنم. میز و صندلی‌های خانه‌اش را خودش ساخته بود و روی هرکدام را با زیبایی تمام نقاشی کرده بود.
مجسمه‌های چوبی‌اش زیبا و خوش ترکیب و خوش‌رنگ بودند.
اشیای مختلف را پیدا می‌کرد و با آنها پرنده می‌ساخت. اشیایی غریب، مثل گیره بند رخت که به جای سر پرنده یا نوک پرنده به کار می‌گرفت یا چوب‌های یافته شده بر ساحل دریا، کفگیر به جای چتر طاووس یا شانه چوبی برای کاکل پرنده... در ساخت آنها یک نوع شیطنت و بازیگوشی می‌دیدم. و همیشه با دیدن پرنده‌هایش لبخند می‌زدم. می‌گفت خانم، باز خندیدی؟ اینها آثاری هستند جدی! خنده ندارند. می‌گفتم همین اینکه توانسته‌ای در این حال و روز لبخند به لب تماشاگر بیاوری، واقعا دست مریزاد.
اهل تجربه کردن بود و اهل جست و جو کردن. خوب می‌خواند و دامنه خواندن‌هایش گسترده بود و مدام در فکر اجراهایی تازه. نویسنده‌هایی را که برای ما ناشناس بودند به ما شناساند مثل سیلونه، مثل اری - دلوکا و کتاب بسیار زیبای کوه خدای‌اش. از سلین ترجمه کرد و عجب ترجمه خوبی شده بود. کتاب‌های کلاسیک و ترجمه شده را از نو ترجمه کرد: مادام بوواری، باباگوریو، تربیت احساسات...
که این کار، کار لازم و درستی بود.
ترجمه کردن «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» پروست به همتی بلند نیاز داشت، که او داشت.
اولین نمایشگاه نقاشی‌اش را در گالری گلستان برگزار کرد؛ سال 69؛ ماشین‌های قراضه و اسقاطش را به نمایش گذاشته بود. کارهایی نه چندان بزرگ روی کاغذ و مقوا، با رنگ‌های رقیق که اغلب تک‌رنگ بودند؛ با طیف‌هایی کم‌رنگ و پررنگ از یک رنگ واحد.
سبزهای خوش‌رنگ، گل بهی‌های خوش رنگ‌تر، خاکستری‌های با وقار و طیف‌هایی از رنگ سیاه و بس فاخر...
ماشین‌های قراضه‌اش که باید، به آهن‌پاره بمانند، آهن‌پاره نبودند. لطیف بودند. تلطیف‌شان کرده بود. شاعرانه بودند. من به آنها می‌گفتم قراضه‌های تغزلی. و او به قهقهه می‌خندید و می‌گفت ما را سرکار گذاشته‌ای... اما از این اسم خوشش آمده بود.
یک‌سال بعد نمایشگاه دیگری از همین ماشین‌های قراضه گذاشت؛ با این تفاوت که در اغلب آنها آدم‌هایی را کشیده بود؛ آدم‌هایی آرام که به ما نگاه می‌کردند، مثل عکس‌های یادگاری، مثل عکس‌های خانوادگی. با دیدن آنها این حس القا می‌شد که آنها سرنشین‌های آن ماشین‌های تصادفی بوده‌اند و حالا دیگر نیستند، مرده‌اند.
می‌دانستم اگر این حسم را بگویم به خشم خواهد آمد، اما گفتم و برآشفته شد. گفت باز قصه؟ باز ادبیات وارد هنرهای تجسمی شد؟ نه خانم، اصلا این‌طور نیست. اینها آدم‌اند و آنها هم ماشین‌اند! همین و همین... اما من که می‌دانستم حسم درست می‌گوید، اصرار می‌کردم، تکرار می‌کردم. آنقدر که در نهایت کوتاه می‌آمد و می‌گفت: خب، آره... حالا که چی!...
و می‌خندیدیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.