|

ملاقات در کافه

مهرداد حجتی: معرفی: من منتقد صندلی وسط هستم؛ همان منتقدی که در طول جشنواره فیلم فجر «تماشاگر صندلی ردیف وسط» بود. آن‌موقع همیشه میان دو تماشاگر می‌نشستم. یکی «تماشاگر صندلی ردیف چپ» و دیگری «تماشاگر صندلی ردیف راست»؛ دو تماشاگر با مواضعی اغلب متضاد و کاملا قابل‌تأمل. ما هر سه با هم قرار گذاشته‌ایم هر هفته در «کافه وسط»، «خیابان وسط» دیدار کنیم تا پیرامون موضوعات مختلف فرهنگی گفت‌وگو کنیم. البته در اینجا دیگر «تماشاگر» نیستیم؛ «منتقد»یم. هرچند ترتیب نشستن ما به همان شکلی است که قبلا بود. من وسط می‌نشینم و آن دو در دو سو. یکی «چپ» و دیگری «راست». آنچه اینک می‌خوانید گزارش نخستین جلسه هفتگی ما در «کافه وسط»، «خیابان وسط» است:
«کار نمی‌کنه. در نیومده، کاملا شلخته و به‌هم‌ریخته بود، از اینجا به‌بعد فیلم می‌افته، تا آخرش هم دیگه بلند نمیشه» این کلیشه و متر و عیاری است که مسعود فراستی با آن فیلم‌ها را اندازه می‌گیرد و نقد می‌کند. جمعه‌شب‌ها به قول خودش «پنبه‌زنی» می‌کند. پنبه فیلم‌ها را می‌زند. با این تفاوت که این‌بار تنها نیست، منتقدان دیگری هم هستند که گاه با او هم‌صدا می‌شوند. آن‌وقت است که حسابی فیلمی پنبه‌اش زده می‌شود. بیچاره فیلم‌سازی که کارش به کارگاه لحاف‌دوزی «هفت» می‌افتد. فیلم را درسته تو می‌برد و پاره‌پوره تحویل می‌گیرد. چه کند؟ نرود؟ نمی‌شود که. یک دستگاه عریض‌وطویل صداوسیماست و یک برنامه تخصصی سینمایی که از ابتدا قرار بوده به کمک سینمای ورشکسته ایران بیاید. نه‌تنها در این سال‌هایی که راه افتاده کمکی به سینما نکرده، که بیشتر به سردرگمی آن دامن زده است». این حرف‌ها را منتقد دست چپ می‌گوید. به نظر می‌رسد «مسعود فراستی» فیلمی را که او دوست داشته با همان کلیشه‌اش نابود کرده است. منتقد دست راست دنباله حرف‌های تماشاگر ردیف چپ را می‌گیرد و می‌گوید: «این یکی را خوب آمدی برادر. مگر برادر ارزشی‌مان محمود گبرلو چه‌اش بود که از آن برنامه برش داشتند و نماینده اسبق مجلس ششم را جایش گذاشتند. اگر بهروز افخمی حرفی برای گفتن در سینما داشت در سینما می‌زد. من فکر می‌کنم ایشان کفگیرش در سینما به ته دیگ رسیده. حالا آمده تلویزیون تا یقه این و آن را بگیرد و این‌چنین وانمود کند که تنها او مشکل‌دار سینما نیست. بلکه همه مشکل دارند. اصلا این سینماست که مشکل دارد. شما قبول ندارید؟». منتقد دست چپ لبخندی می‌زند و می‌گوید: «انتقاد شما بیشتر متوجه سازنده برنامه است. نمی‌دانم می‌توانم با شما همراهی کنم یا نه؟ اصلا چرا پای مجلس ششم را در این‌ گیرو‌دار به میان کشیدید؟ اینها قدری برای من مبهم است! من با بهروز افخمی یا محمود گبرلو و حتی پیش از آن با فریدون جیرانی مشکلی ندارم. با رویکردی که می‌خواهد اوضاع را بیش‌ازپیش برای سینما و به‌طورکلی عرصه فرهنگ وخیم‌تر کند مشکل دارم. زمانی که این برنامه راه افتاد تصور این بود؛ تلویزیون می‌تواند بر سینما تأثیر بگذارد و به آن خط بدهد. به‌عبارتی سینما به دست تلویزیون مهار شود. چنان‌که قرار بود برنامه «90» همین کار را با فوتبال بکند و آن را به جایی که می‌خواهد ببرد». منتقد دست راست می‌گوید: «چرا وقتی سراغ مصداقی می‌رویم شما از بحث فاصله می‌گیرید؟ چه اشکالی دارد ما اگر کسی را که خودش داوطلبانه پا به عرصه عمومی گذاشته است نقد کنیم؟ بهروز افخمی خودش می‌خواهد. او دوست دارد دیده شود. دوست دارد جنجالی باشد. وقتی شما مسئولیتی برعهده می‌گیرید، به مردم اجازه می‌دهید نقدتان کنند. چنان‌که اجازه می‌دهید ستایشتان هم بکنند. من هم مثل شما قصد تخریب ندارم. قصدم نقد است، همین». منتقد دست چپ از آن‌سوی میز دست چپش را دراز می‌کند تا روی دست راست منتقد دست راست بگذارد و آن را بفشارد و در این حال بگوید: «با شما موافقم کسی که مسئول می‌شود، پاسخ‌گو هم باید بشود. اما یادتان باشد شما مدت‌ها اجازه نمی‌دادید از عملکرد دوستان و هم‌فکرانتان انتقاد شود. چه رسد به دولت محبوبتان؟ کاش آن‌موقع این‌چنین راجع به نقد و انتقاد صحبت می‌کردید. گمان می‌کنم شما هم مثل فراستی از کلیشه‌ای پیروی می‌کنید». منتقد دست راست که قدری جا خورده است متقابلا با محبت دست چپ منتقد دست چپ را می‌فشارد و می‌گوید: «درخصوص این برنامه وضع فرق می‌کند». منتقد دست چپ می‌گوید: «چه فرقی؟ بالاخره برنامه زاییده تفکر فرد است. چه فرقی می‌کند بهروز افخمی باشد یا محمود احمدی‌نژاد؟» منتقد دست راست می‌گوید: «منظور؟» منتقد دست چپ می‌گوید: «شما عادت کرده‌اید در مواردی خودتان را در نقد پیشرو نشان دهید. به این و آن‌ گیر می‌دهید و بسیار جسورانه هم گله و انتقاد می‌کنید. اما در وقتش اجازه نمی‌دهید کسی، فردی یا احدی به آنچه یا آن کس که خودتان صلاح نمی‌دانید نقد یا انتقاد کند». منتقد دست راست می‌گوید: «ما کجا مانع انتقاد شدیم؟» منتقد دست چپ می‌گوید: «نشده‌اید، لابد!» تلخندی می‌کند و فنجان قهوه‌اش را به دهان می‌برد. منتقد دست راست هنوز به دهان او خیره است تا ادامه دهد. شاید منتظر پاسخ صریح است؛ پاسخی که البته نمی‌شنود.

مهرداد حجتی: معرفی: من منتقد صندلی وسط هستم؛ همان منتقدی که در طول جشنواره فیلم فجر «تماشاگر صندلی ردیف وسط» بود. آن‌موقع همیشه میان دو تماشاگر می‌نشستم. یکی «تماشاگر صندلی ردیف چپ» و دیگری «تماشاگر صندلی ردیف راست»؛ دو تماشاگر با مواضعی اغلب متضاد و کاملا قابل‌تأمل. ما هر سه با هم قرار گذاشته‌ایم هر هفته در «کافه وسط»، «خیابان وسط» دیدار کنیم تا پیرامون موضوعات مختلف فرهنگی گفت‌وگو کنیم. البته در اینجا دیگر «تماشاگر» نیستیم؛ «منتقد»یم. هرچند ترتیب نشستن ما به همان شکلی است که قبلا بود. من وسط می‌نشینم و آن دو در دو سو. یکی «چپ» و دیگری «راست». آنچه اینک می‌خوانید گزارش نخستین جلسه هفتگی ما در «کافه وسط»، «خیابان وسط» است:
«کار نمی‌کنه. در نیومده، کاملا شلخته و به‌هم‌ریخته بود، از اینجا به‌بعد فیلم می‌افته، تا آخرش هم دیگه بلند نمیشه» این کلیشه و متر و عیاری است که مسعود فراستی با آن فیلم‌ها را اندازه می‌گیرد و نقد می‌کند. جمعه‌شب‌ها به قول خودش «پنبه‌زنی» می‌کند. پنبه فیلم‌ها را می‌زند. با این تفاوت که این‌بار تنها نیست، منتقدان دیگری هم هستند که گاه با او هم‌صدا می‌شوند. آن‌وقت است که حسابی فیلمی پنبه‌اش زده می‌شود. بیچاره فیلم‌سازی که کارش به کارگاه لحاف‌دوزی «هفت» می‌افتد. فیلم را درسته تو می‌برد و پاره‌پوره تحویل می‌گیرد. چه کند؟ نرود؟ نمی‌شود که. یک دستگاه عریض‌وطویل صداوسیماست و یک برنامه تخصصی سینمایی که از ابتدا قرار بوده به کمک سینمای ورشکسته ایران بیاید. نه‌تنها در این سال‌هایی که راه افتاده کمکی به سینما نکرده، که بیشتر به سردرگمی آن دامن زده است». این حرف‌ها را منتقد دست چپ می‌گوید. به نظر می‌رسد «مسعود فراستی» فیلمی را که او دوست داشته با همان کلیشه‌اش نابود کرده است. منتقد دست راست دنباله حرف‌های تماشاگر ردیف چپ را می‌گیرد و می‌گوید: «این یکی را خوب آمدی برادر. مگر برادر ارزشی‌مان محمود گبرلو چه‌اش بود که از آن برنامه برش داشتند و نماینده اسبق مجلس ششم را جایش گذاشتند. اگر بهروز افخمی حرفی برای گفتن در سینما داشت در سینما می‌زد. من فکر می‌کنم ایشان کفگیرش در سینما به ته دیگ رسیده. حالا آمده تلویزیون تا یقه این و آن را بگیرد و این‌چنین وانمود کند که تنها او مشکل‌دار سینما نیست. بلکه همه مشکل دارند. اصلا این سینماست که مشکل دارد. شما قبول ندارید؟». منتقد دست چپ لبخندی می‌زند و می‌گوید: «انتقاد شما بیشتر متوجه سازنده برنامه است. نمی‌دانم می‌توانم با شما همراهی کنم یا نه؟ اصلا چرا پای مجلس ششم را در این‌ گیرو‌دار به میان کشیدید؟ اینها قدری برای من مبهم است! من با بهروز افخمی یا محمود گبرلو و حتی پیش از آن با فریدون جیرانی مشکلی ندارم. با رویکردی که می‌خواهد اوضاع را بیش‌ازپیش برای سینما و به‌طورکلی عرصه فرهنگ وخیم‌تر کند مشکل دارم. زمانی که این برنامه راه افتاد تصور این بود؛ تلویزیون می‌تواند بر سینما تأثیر بگذارد و به آن خط بدهد. به‌عبارتی سینما به دست تلویزیون مهار شود. چنان‌که قرار بود برنامه «90» همین کار را با فوتبال بکند و آن را به جایی که می‌خواهد ببرد». منتقد دست راست می‌گوید: «چرا وقتی سراغ مصداقی می‌رویم شما از بحث فاصله می‌گیرید؟ چه اشکالی دارد ما اگر کسی را که خودش داوطلبانه پا به عرصه عمومی گذاشته است نقد کنیم؟ بهروز افخمی خودش می‌خواهد. او دوست دارد دیده شود. دوست دارد جنجالی باشد. وقتی شما مسئولیتی برعهده می‌گیرید، به مردم اجازه می‌دهید نقدتان کنند. چنان‌که اجازه می‌دهید ستایشتان هم بکنند. من هم مثل شما قصد تخریب ندارم. قصدم نقد است، همین». منتقد دست چپ از آن‌سوی میز دست چپش را دراز می‌کند تا روی دست راست منتقد دست راست بگذارد و آن را بفشارد و در این حال بگوید: «با شما موافقم کسی که مسئول می‌شود، پاسخ‌گو هم باید بشود. اما یادتان باشد شما مدت‌ها اجازه نمی‌دادید از عملکرد دوستان و هم‌فکرانتان انتقاد شود. چه رسد به دولت محبوبتان؟ کاش آن‌موقع این‌چنین راجع به نقد و انتقاد صحبت می‌کردید. گمان می‌کنم شما هم مثل فراستی از کلیشه‌ای پیروی می‌کنید». منتقد دست راست که قدری جا خورده است متقابلا با محبت دست چپ منتقد دست چپ را می‌فشارد و می‌گوید: «درخصوص این برنامه وضع فرق می‌کند». منتقد دست چپ می‌گوید: «چه فرقی؟ بالاخره برنامه زاییده تفکر فرد است. چه فرقی می‌کند بهروز افخمی باشد یا محمود احمدی‌نژاد؟» منتقد دست راست می‌گوید: «منظور؟» منتقد دست چپ می‌گوید: «شما عادت کرده‌اید در مواردی خودتان را در نقد پیشرو نشان دهید. به این و آن‌ گیر می‌دهید و بسیار جسورانه هم گله و انتقاد می‌کنید. اما در وقتش اجازه نمی‌دهید کسی، فردی یا احدی به آنچه یا آن کس که خودتان صلاح نمی‌دانید نقد یا انتقاد کند». منتقد دست راست می‌گوید: «ما کجا مانع انتقاد شدیم؟» منتقد دست چپ می‌گوید: «نشده‌اید، لابد!» تلخندی می‌کند و فنجان قهوه‌اش را به دهان می‌برد. منتقد دست راست هنوز به دهان او خیره است تا ادامه دهد. شاید منتظر پاسخ صریح است؛ پاسخی که البته نمی‌شنود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.