سادوی باگاواتی ساراسواتی*
جان چو دیگر شد جهان دیگر شود
کیمیاسازان گردون را ببین / بشنو از میناگران هر دم طنین ایجاد تغییر در نگرش برای نیل به زندگی نیکوتر، اعتقاد مشترک میان مکاتب و ادیان مختلف است.
کیمیاسازان گردون را ببین / بشنو از میناگران هر دم طنین
ایجاد تغییر در نگرش برای نیل به زندگی نیکوتر، اعتقاد مشترک میان مکاتب و ادیان مختلف است. اما شناخت فرایند تغییر، اصل آغازین است. در گام نخست باید واقف باشیم آنچه میتوانیم تغییر دهیم، بسیار محدود است. ما نمیتوانیم این واقعیت را تغییر دهیم که باران میبارد. اما مشکل نفس بارش باران نیست. معضل در ذهن ما است. واکنش ما به باران مسئلهای بغرنج آفریده است. درحالیکه میتوانیم آن را تغییر دهیم. به همین صورت، در روابطمان نیز از این نقیصه متضرر هستیم. خداوند به ما بردباری عطا کرده است تا آنچه را که نمیتوانیم تغییر دهیم بپذیریم، رشادت و شهامت بخشیده تا چیزهایی را که میتوانیم، تغییر دهیم و خردمندی ارزانی داشته تا تفاوتها را بشناسیم.
پرسش اینجاست: ما چطور باید چیزهایی که نمیتوانیم تغییر دهیم را بپذیریم؟ همیشه اشیا و مردمانی پیرامون ما در دنیا وجود دارند که میتوانند بهتر از این شوند و باشند. اما این ما هستیم که لاجرم باید تصمیم بگیریم که آیا میخواهیم دنیا را با چشم خطابین بنگریم یا با چشم خطاپوش؟ چشمانی که مصروف زشتیها هستند؟ یا دیدهای معطوف به زیبایی و خشنودی و رضامندی؟ من چطور میتوانم به کسی که نمیخواهد اصلاح شود یاری رسانم؟ شما نباید سعی کنید دیگران را بالاجبار تغییر دهید! اولا اینکه، این کار واقعا امکانپذیر نیست. تحول عمقی تنها زمانی اتفاق میافتد که آنها تحت تأثیر شما یا آموزههای شما یا در ارتباط با عملکرد شما قرار میگیرند و خود را تغییر میدهند. این تغییر از درون سرچشمه میگیرد و اساس تحول بنیادین و پایا اینگونه است. در غیر این صورت حداکثر تعدیل موقت اتفاق میافتد.
اصلا و اساسا، ایجاد تغییر مبتنی بر اجبار و فشار، پاینده نیست. گاه بینتیجه است و گاه نتیجه معکوس دارد. از سوی دیگر، ابرام و پافشاری ما بر چنان تحول مصنوعی ناکارآمدی، باعث رنجش درونی خودمان میشود و سد راه کوشایی و کنشورزی ما و توقف آزادسازی ظرفیتها و استعدادهای ما که نیازمند تمرکز و تلاش است. به این معنی است که ما بهواقع دیگر قادر نیستیم پتانسیل شگفتآوری را که در وجودمان نهفته داریم، به ثمر برسانیم. چون ماهیت واقعی رشد و توسعه حقیقی خود را در این تلاش بیهوده و ناسودمند، برای انجام کاری ناممکن منحرف ساختهایم. یکی از اساسیترین زمینههای بررسی روانشناسی این است که هر زمان که فکر میکنیم این شخص نیاز به تغییر دارد و درعینحال آن شخص از ما درخواست کمک نکرده است، اولین سؤالی که باید از خودمان بپرسیم این است که آیا واقعا آنها به کمک ما احتیاج دارند، یا موضوع فقط این است که کنارآمدن با سبک متفاوت نگرش و زندگی آنها برای من دشوار است؟ نگریستن به بیرون از خود و ایجاد این داوری که فلان فرد نیاز به تغییر دارد برای ما خیلی آسانتر از آن است که به درون خود بنگریم و اذعان کنیم که ما باید با آسانگیری افزونتر برخورد کنیم و دلرحمتر باشیم. ضمنا یک نقلقول زیبا وجود دارد که میگوید: «عصبانیشدن از دست دیگران مثل این است که زهر بنوشی و انتظار داشته باشی که دیگری بمیرد!».
بهجای پیشداوری یا قضاوت ناصواب، پذیرش درونی خود را ژرفتر گردانیم. زورمندی و اکراه و جبر، به ثمر نمینشیند. الزام ندارد با اشخاصی که سازگار نیستیم، انس پیدا کنیم. اما میتوانیم با ملاطفت بیشتر و درک بهتر نسبت به جهانبینی و رویکرد آنان به زندگی، وضعیت بهتری ایجاد کنیم. مهمتر آنکه، تلاش برای رفع نواقص و عیوب خودمان را سرلوحه رفتارمان قرار دهیم و از پرداختن به کاستیها و نارساییهای دیگران، بر حذر باشیم. من به شما توصیه میکنم: عاشق باشید. وقتی دیگران از شما عشق دریافت کنند، از ارزشهای رفتاری شما بهتر تأثیر میپذیرند. اگر هم توانایی حلوفصل معضلاتشان را نداشته باشید، میتوانید با اظهار عشق و لطافت، آرامش مناسب به آنها هدیه کنید.تا بتوانند مواجهه بهتری با زندگی داشته باشند. توصیه میکنم: همواره صبور باشید. حقیقت آهنرباست. شما در عمل به آن مقید باشید، دیگران خود به خود جذب خواهند شد.
زندگی در سالهای طلایی عمر
بهترین راه برای زندگی بهینه یک سالمند در سالهای طلایی عمر چیست؟ در هندوییزم، مراحل مختلفی برای گذران عمر تدوین شده است. فاز نهایی مربوط به سالهای طلایی عمر است. دوران جوانی را سپری میکنیم، تحصیلاتمان را تکمیل میکنیم، خود را در یک مسیر شغلی مطلوب تثبیت میکنیم و سپس صاحب خانواده مستقل و عهدهدار زندگی مشترک میشویم. مدتها بعد از آن بازنشسته میشویم. تا به فاز نهایی میرسیم. ابتدا به نظر میرسد باید از تمام شئون دنیای مادی فاصله بگیریم و خود را برای ترک این جهان و ارتباط عمیق با ملکوت و بهسازی روحمان با عناصری که جاودانه و فناناپذیر است، آماده کنیم. هرچند این لزوما به این معنی نیست که تماما در امور دنیوی دچار رهاسازی شویم. جدایی از دنیای مادی و اتصال مجدد به دنیای معنوی باید در ذهن و تصمیم و تمرکز ما اتفاق بیفتد. ما اغلب ممکن است در سطح، این گسست را تجربه کنیم. اما این هدف نهایی و غایت مطلوب نیست. ممکن است تمنیات خود را رها کنیم و در یک منطقه دورافتاده و مهجور زندگی کنیم. اما اگر ذهن در تعلقات مانده باشد، اگر هنوز به تعینات اتصال داشته باشیم، عواطف و احساسات ما هنوز درگیر هستند که در این صورت هنوز مهیای بهسازی نیستیم.
استاد سوامیجی میگوید فقط همین که یک نفر در یک غار مدیتیشن میکند، لزوما به این معنی نیست که از همه علاقهها رها شده است. افراد زیادی در بین مردم زندگی میکنند که درواقع خیلی بیشتر از برخی افراد معنویتگرا که در یک مکان دورافتاده و مهجور زندگی میکنند، آدمهای معنویتری هستند. وقتی ما به سالهای طلایی زندگیمان میرسیم، وظایف دنیایی خود را بهکلی انجام دادهایم و مراحل طبیعی گذران امور را از سر گذراندهایم. اکنون وقت آن رسیده که به خویشتن خویش بازگردیم. مرحله نهایی عمر که به ما زمان و امکان میدهد تا توجه و تمرکزمان تماما به سمت خداوند باشد.
در آیین هندو و سنتهای کهن ما، حکایت شگفتآوری وجود دارد. داستان زندگی یک مرید که به همراه مرادش در یک آشرام زندگی میکرد. روزی از مراد خویش تقاضا کرد که رخصت دهد تا او بتواند شمایل زندگی عادی مردمان را ببیند و از آن تجربه بینصیب نماند. مرادش اجازه داد و گفت برو به همه مراحل زندگی عرفی بپرداز، اما بعد از 10 سال مجددا به اینجا برگرد. او رفت. اما پس از گذشت 10 سال بازنگشت. تا اینکه روزی مرادش به خانه او رفت. علت تأخیرش را جویا شد. او بهانه آورد که تأمین معاش خانواده بر عهده من است و سزا نیست در این شرایط رهایشان کنم. پنج سال دیگر زمان لازم دارم تا این امور را به سرانجام برسانم. مرادش بهجای پنج سال به او 15 سال فرصت داد. اما او بعد از آن هم بازنگشت.
در مراجعه مجدد مرادش که علت تعللش را میخواست، گفت: نوهها بزرگ شدهاند و جوانب دیگری بر اداره زندگی سایه افکنده. من پنج سال بیش از این زمان میخواهم اما آن هنگام قطعا نزدتان خواهم بود. مرادش از سر مهر، مجددا بهسوی او بازآمد. اما مشاهده غریبی داشت. او در سگی حلول کرده بود. پاسخ داد کماکان ملزم به محافظت هستم. چندی بعد در ماری حلول کرد که مراقبت از گنجه جواهرات را عهدهدار بود و... .
پیر دانا به او گفت: میبینی؟ پایانی وجود ندارد. تا زمانی که دلمشغول تعلقات و تعینات هستی، بهانهها بسیارند. هربار به رنگی و جلوهای و شمایلی. شالوده مراقبه معنوی، چشمپوشیدن از تمنیات است! البته در این زمینه، اغلب نوعی بدفهمی اتفاق میافتد. بنا نیست بر وظایفمان نسبت به خانواده بیتفاوت و لاقید عمل کنیم. قرار نیست در برابر جامعه و ساحت زندگی عرفی، بیاعتنا و نامنضبط و بیمبالات شویم. بلکه در وهله نخست، تصور و نگرشی فراتر لحاظ میکنیم. چنانکه در کتاب مقدس اوپانیشاد آمده است: «تمام دنیا یک خانواده است. بزرگوار زندگی کن. ذهنت را تعالی ببخش و از ثمرات آزادی برهمنی لذت ببر». مرحله نهایی زندگی، آن هنگام که منجر به بردگی روح در چنبره تعلقات مادی نشود و با آمادهسازی جهت نیکوترین سفر، رشد اصیل و حقیقی انسانی ما را رقم بزند، کمال مطلوب است.
* سادوی باگاواتی ساراسواتی، دبیرکل اتحادیه جهانی بینالادیانی شورای مشورتی سازمان ملل متحد و عضو هندوی مرکز جهانی ادیان برای صلح
**دانشآموخته دکترای جامعهشناسی و دینپژوه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.