|

نمودار صعودی فقر

باوجود بیش از نیم قرن تجربه کلاسیک و مدون در مبارزه با فقر در سطح جهانی، هنوز توافق روشنی درباره راه‌های کنترل و کاهش این مسئله سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی وجود ندارد و مکاتب مختلف اقتصادی دیدگاه‌های متفاوتی دراین‌باره دارند. در سطح جهانی، تجربه‌های موفق بسیاری در مبارزه با فقر گزارش شده است. کشورهای هند، چین، مالزی و آفریقای جنوبی موفقیت‌های قابل‌توجهی دراین‌باره داشته‌اند؛ اما در ایران برنامه‌های کاهش فقر به دلایل مهمی (ازجمله موانع ساختاری فقر و نابرابری، نبود یا ضعف پیوند نظام‌مند بین برنامه‌ها، کم‌توجهی یا بی‌توجهی نسبت به عوامل ساختاری ایجاد‌کننده فقر و نابرابری، تمرکز بر فقرا و نه خود مسئله فقر و ضعف رویکرد مشارکتی در نظام برنامه‌ریزی) کارآمدی لازم را نداشته است. از این‌رو، با وجود سرازیر‌شدن منابع نسبتا گسترده به‌سوی امور اجتماعی به‌طور عام و برنامه‌های مبارزه با فقر به‌طور خاص، شاخص‌ها تغییر مؤثر و پایداری نشان نمی‌دهند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی بحث درباره پیامدهای سیاست‌های کلان بر وضعیت اقتصادی- اجتماعی از موارد مهم اختلاف حامیان و منتقدان بوده است. در مواردی نیز پس از توافق درباره وضعیت فقر و نابرابری، درباره علل وضع موجود اختلاف‌نظر بوده است. نابرابری اجتماعی نتیجه مناسبات طبقاتی در جامعه و ماهیت عملکرد دولت در جامعه است. استقلال نسبی دولت از طبقات اجتماعی به‌دلیل دستیابی به منابع نفت در کشور، واقعیتی شناخته‌شده است. بعد از انقلاب اسلامی، نابسامانی اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی، رشد سریع جمعیت و نرخ‌های تورم بالا موجب آسیب‌پذیری اقشار تهی‌دست و افزایش نابرابری اجتماعی شده است.
محور کتاب «ضرورت مبارزه با پدیده فقر و نابرابری در ایران»، مطالعات اندازه‌گیری خط فقر و همچنین مطالعات فقرزدایی است. کتاب با مقدمه نویسنده آغاز شده و در فصل اول کتاب فقر در مکتب‌های مهم اقتصادی مثل کلاسیک، نئوکلاسیک و کینزی بررسی شده است. در فصل دوم برخی تجربه‌های موفق در فقرزدایی در کشورها بررسی شده است. فصل سوم به جایگاه پدیده فقر در قوانین و مقررات پرداخته است. موضوع فصل چهارم، رفاه اجتماعی و کاهش فقر در برنامه‌های توسعه قبل و پس از انقلاب است و بالاخره در فصل آخر برنامه‌ها و اقدامات کاهش فقر در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، وزارت رفاه و تأمین اجتماعی، سازمان بهزیستی کشور، کمیته امداد امام و سازمان‌ها و مؤسسه‌های مردم‌نهاد بررسی شده است. در بخشی از مقدمه‌ای که حسین راغفر، استاد اقتصاد بر این کتاب نوشته می‌خوانیم: «اثر دکتر سعید مدنی مروری است بر بیانی سلیس از مفاهیم فقر، شاخص‌های اصلی فقر و نابرابری، نظریه‌های فقر و تحول این نظریه‌ها، برنامه‌های کاهش فقر و تجربیات عملی مقابله با فقر در کشورهای مختلف جهان، نگاهی به قوانین و مقررات مبارزه با فقر در قوانین اسناد رسمی و برنامه‌های توسعه اقتصادی‌- ‌اجتماعی کشور. دکتر مدنی در ضرورت مبارزه با فقر و نابرابری در ایران، دانستنی‌های لازم را برای پژوهشگران و دانشجویان علوم اجتماعی در حوزه مطالعات فقر در دسترس آنها قرار داده است».

باوجود بیش از نیم قرن تجربه کلاسیک و مدون در مبارزه با فقر در سطح جهانی، هنوز توافق روشنی درباره راه‌های کنترل و کاهش این مسئله سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی وجود ندارد و مکاتب مختلف اقتصادی دیدگاه‌های متفاوتی دراین‌باره دارند. در سطح جهانی، تجربه‌های موفق بسیاری در مبارزه با فقر گزارش شده است. کشورهای هند، چین، مالزی و آفریقای جنوبی موفقیت‌های قابل‌توجهی دراین‌باره داشته‌اند؛ اما در ایران برنامه‌های کاهش فقر به دلایل مهمی (ازجمله موانع ساختاری فقر و نابرابری، نبود یا ضعف پیوند نظام‌مند بین برنامه‌ها، کم‌توجهی یا بی‌توجهی نسبت به عوامل ساختاری ایجاد‌کننده فقر و نابرابری، تمرکز بر فقرا و نه خود مسئله فقر و ضعف رویکرد مشارکتی در نظام برنامه‌ریزی) کارآمدی لازم را نداشته است. از این‌رو، با وجود سرازیر‌شدن منابع نسبتا گسترده به‌سوی امور اجتماعی به‌طور عام و برنامه‌های مبارزه با فقر به‌طور خاص، شاخص‌ها تغییر مؤثر و پایداری نشان نمی‌دهند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی بحث درباره پیامدهای سیاست‌های کلان بر وضعیت اقتصادی- اجتماعی از موارد مهم اختلاف حامیان و منتقدان بوده است. در مواردی نیز پس از توافق درباره وضعیت فقر و نابرابری، درباره علل وضع موجود اختلاف‌نظر بوده است. نابرابری اجتماعی نتیجه مناسبات طبقاتی در جامعه و ماهیت عملکرد دولت در جامعه است. استقلال نسبی دولت از طبقات اجتماعی به‌دلیل دستیابی به منابع نفت در کشور، واقعیتی شناخته‌شده است. بعد از انقلاب اسلامی، نابسامانی اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی، رشد سریع جمعیت و نرخ‌های تورم بالا موجب آسیب‌پذیری اقشار تهی‌دست و افزایش نابرابری اجتماعی شده است.
محور کتاب «ضرورت مبارزه با پدیده فقر و نابرابری در ایران»، مطالعات اندازه‌گیری خط فقر و همچنین مطالعات فقرزدایی است. کتاب با مقدمه نویسنده آغاز شده و در فصل اول کتاب فقر در مکتب‌های مهم اقتصادی مثل کلاسیک، نئوکلاسیک و کینزی بررسی شده است. در فصل دوم برخی تجربه‌های موفق در فقرزدایی در کشورها بررسی شده است. فصل سوم به جایگاه پدیده فقر در قوانین و مقررات پرداخته است. موضوع فصل چهارم، رفاه اجتماعی و کاهش فقر در برنامه‌های توسعه قبل و پس از انقلاب است و بالاخره در فصل آخر برنامه‌ها و اقدامات کاهش فقر در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، وزارت رفاه و تأمین اجتماعی، سازمان بهزیستی کشور، کمیته امداد امام و سازمان‌ها و مؤسسه‌های مردم‌نهاد بررسی شده است. در بخشی از مقدمه‌ای که حسین راغفر، استاد اقتصاد بر این کتاب نوشته می‌خوانیم: «اثر دکتر سعید مدنی مروری است بر بیانی سلیس از مفاهیم فقر، شاخص‌های اصلی فقر و نابرابری، نظریه‌های فقر و تحول این نظریه‌ها، برنامه‌های کاهش فقر و تجربیات عملی مقابله با فقر در کشورهای مختلف جهان، نگاهی به قوانین و مقررات مبارزه با فقر در قوانین اسناد رسمی و برنامه‌های توسعه اقتصادی‌- ‌اجتماعی کشور. دکتر مدنی در ضرورت مبارزه با فقر و نابرابری در ایران، دانستنی‌های لازم را برای پژوهشگران و دانشجویان علوم اجتماعی در حوزه مطالعات فقر در دسترس آنها قرار داده است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.