|

داعش در شمال آفریقا

جواد ابو. کارشناس شمال آفریقا

به‌موازات عقب‌نشینی‌های اخیر «داعش» در سوریه و عراق که در پی تداوم حملات روسیه در سوریه علیه مواضع آنها و شکست از ارتش عراق و بسیج مردمی، اتفاق افتاده، احتمال قدرت‌گرفتن این گروه تروریستی در لیبی تقویت شده است. هم‌زمان نیز انتشار نوارهای ویدئویی و پیام‌های سرکردگان داعش با محور دعوت از طرفداران خود برای پیوستن به «داعش لیبی» در حال انتشار است. نمونه‌های عینی نیز مهر تأییدی بر موضوع فوق است؛ به‌عنوان‌مثال، راه‌افتادن موج جوانان دوستدار داعش از کشورهای شمال آفریقا طی هفته‌های اخیر با هدف رسیدن به لیبی که منجر به دستگیری تعداد زیادی از آنها توسط مقامات امنیتی و قبل از تحقق هدفشان شده، گواه این مدعاست. افزایش نگرانی‌ها از بحران مذکور و احساس خطر کشورهای منطقه از یک‌سو و ترس کشورهای اروپایی به دلیل داشتن مرزهای نزدیک با شمال آفریقا از سوی دیگر، وضعیت این منطقه را بیش از گذشته آبستن ناآرامی و وحشت از سیطره داعش کرده است.
این در حالی است که تداوم بی‌ثباتی در برخی از کشورهای منطقه شمال آفریقا به‌ویژه لیبی، زمینه لازم را برای تقویت تحرکات گروه‌های تروریستی فراهم کرده است. جدا از تلاش داعش برای گسترش حوزه نفوذ خود در لیبی، القاعده مغرب اسلامی (عنوانی که القاعده برای خود در منطقه شمال آفریقا برگزیده است) نیز به‌نوعی در رقابت با داعش، در حال تلاش برای عضوگیری و گسترش دامنه نفوذ خود است که این خود بر پیچیدگی اوضاع نابسامان و ناامن منطقه می‌افزاید.
تهدید دیگری که در این شرایط زمانی، شمال آفریقا و اروپا با آن مواجه شده است، سیل مهاجرت آوارگان به اروپا از طریق کشورهای شمال آفریقاست. خطر ورود بسیاری از تروریست‌ها به اروپا با قرارگرفتن در کاروان پناه‌جویان یا باقی‌ماندن در شمال آفریقا با هدف پیوستن به صفوف گروه‌های تروریستی، پیامدهای ناامنی را در این منطقه تشدید کرده است. نگرانی از استقرار، افزایش نیرو، دسترسی به منابع مالی (نفت) و سازمان‌یافتگی تروریست‌ها در شمال آفریقا، تا حدی افزایش یافته که ژنرال «جوزف دانفورد»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، از تشکیل ائتلاف ضدداعش در لیبی طی هفته‌های آتی خبر داد؛ ائتلافی که قرار است به رهبری آمریکا و با همراهی چندین کشور اروپایی و برخی کشورهای شمال آفریقا عملیاتی شود. در صورتی که ائتلاف مذکور بُعد عملیاتی به خود بگیرد، صفحه جدیدی در تحولات شمال آفریقا گشوده خواهد شد که در جای خود قابل‌بحث است اما، آنچه به موضوع این مقال برمی‌گردد همانا، جدی‌بودن خطر گسترش تروریسم در منطقه شمال آفریقاست؛ منطقه‌ای که بعد از تحولات موسوم به بهار عربی هنوز نتوانسته است ثبات و امنیت را (به‌استثنای برخی کشورها) برای ساکنان خود به ارمغان بیاورد. مشکلات اقتصادی از جمله فقر و بی‌کاری و تبعیض که از علل اصلی پیوستن مردمان این سرزمین به جریان‌های افراطی است همچنان وجود دارد. آیا شمال آفریقا به‌طور عام و لیبی به‌طور خاص، به سوریه و عراقی دیگر تبدیل خواهند شد؟ آیا ادامه شکست‌های داعش در سوریه و عراق، باعث تغییر استراتژی مکانی این گروه، از خاورمیانه به شمال آفریقا خواهد شد؟ و اینکه آیا کشورهای غربی‌ای که با افزایش قدرت داعش در شمال آفریقا، خطر تروریسم را از نزدیک حس خواهند کرد برنامه جدی‌تری از ائتلاف خود در عراق، علیه داعش خواهند داشت؟
آنچه مشخص است این است که سایه سنگین تهدیدات تروریستی، چه در خاورمیانه و چه در شمال آفریقا، برای هیچ‌کس خوشایند نیست.

به‌موازات عقب‌نشینی‌های اخیر «داعش» در سوریه و عراق که در پی تداوم حملات روسیه در سوریه علیه مواضع آنها و شکست از ارتش عراق و بسیج مردمی، اتفاق افتاده، احتمال قدرت‌گرفتن این گروه تروریستی در لیبی تقویت شده است. هم‌زمان نیز انتشار نوارهای ویدئویی و پیام‌های سرکردگان داعش با محور دعوت از طرفداران خود برای پیوستن به «داعش لیبی» در حال انتشار است. نمونه‌های عینی نیز مهر تأییدی بر موضوع فوق است؛ به‌عنوان‌مثال، راه‌افتادن موج جوانان دوستدار داعش از کشورهای شمال آفریقا طی هفته‌های اخیر با هدف رسیدن به لیبی که منجر به دستگیری تعداد زیادی از آنها توسط مقامات امنیتی و قبل از تحقق هدفشان شده، گواه این مدعاست. افزایش نگرانی‌ها از بحران مذکور و احساس خطر کشورهای منطقه از یک‌سو و ترس کشورهای اروپایی به دلیل داشتن مرزهای نزدیک با شمال آفریقا از سوی دیگر، وضعیت این منطقه را بیش از گذشته آبستن ناآرامی و وحشت از سیطره داعش کرده است.
این در حالی است که تداوم بی‌ثباتی در برخی از کشورهای منطقه شمال آفریقا به‌ویژه لیبی، زمینه لازم را برای تقویت تحرکات گروه‌های تروریستی فراهم کرده است. جدا از تلاش داعش برای گسترش حوزه نفوذ خود در لیبی، القاعده مغرب اسلامی (عنوانی که القاعده برای خود در منطقه شمال آفریقا برگزیده است) نیز به‌نوعی در رقابت با داعش، در حال تلاش برای عضوگیری و گسترش دامنه نفوذ خود است که این خود بر پیچیدگی اوضاع نابسامان و ناامن منطقه می‌افزاید.
تهدید دیگری که در این شرایط زمانی، شمال آفریقا و اروپا با آن مواجه شده است، سیل مهاجرت آوارگان به اروپا از طریق کشورهای شمال آفریقاست. خطر ورود بسیاری از تروریست‌ها به اروپا با قرارگرفتن در کاروان پناه‌جویان یا باقی‌ماندن در شمال آفریقا با هدف پیوستن به صفوف گروه‌های تروریستی، پیامدهای ناامنی را در این منطقه تشدید کرده است. نگرانی از استقرار، افزایش نیرو، دسترسی به منابع مالی (نفت) و سازمان‌یافتگی تروریست‌ها در شمال آفریقا، تا حدی افزایش یافته که ژنرال «جوزف دانفورد»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، از تشکیل ائتلاف ضدداعش در لیبی طی هفته‌های آتی خبر داد؛ ائتلافی که قرار است به رهبری آمریکا و با همراهی چندین کشور اروپایی و برخی کشورهای شمال آفریقا عملیاتی شود. در صورتی که ائتلاف مذکور بُعد عملیاتی به خود بگیرد، صفحه جدیدی در تحولات شمال آفریقا گشوده خواهد شد که در جای خود قابل‌بحث است اما، آنچه به موضوع این مقال برمی‌گردد همانا، جدی‌بودن خطر گسترش تروریسم در منطقه شمال آفریقاست؛ منطقه‌ای که بعد از تحولات موسوم به بهار عربی هنوز نتوانسته است ثبات و امنیت را (به‌استثنای برخی کشورها) برای ساکنان خود به ارمغان بیاورد. مشکلات اقتصادی از جمله فقر و بی‌کاری و تبعیض که از علل اصلی پیوستن مردمان این سرزمین به جریان‌های افراطی است همچنان وجود دارد. آیا شمال آفریقا به‌طور عام و لیبی به‌طور خاص، به سوریه و عراقی دیگر تبدیل خواهند شد؟ آیا ادامه شکست‌های داعش در سوریه و عراق، باعث تغییر استراتژی مکانی این گروه، از خاورمیانه به شمال آفریقا خواهد شد؟ و اینکه آیا کشورهای غربی‌ای که با افزایش قدرت داعش در شمال آفریقا، خطر تروریسم را از نزدیک حس خواهند کرد برنامه جدی‌تری از ائتلاف خود در عراق، علیه داعش خواهند داشت؟
آنچه مشخص است این است که سایه سنگین تهدیدات تروریستی، چه در خاورمیانه و چه در شمال آفریقا، برای هیچ‌کس خوشایند نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.