|

یادداشت‌های روزانه تماشاگر ردیف وسط

کسی نپرسید نتیجه ریل‌گذاری سینما چه شد

مهرداد حجتی: دیروز بحث نه‌تنها بین دو دوست ردیف راست و چپ در بیرون تالار کاخ ادامه داشت بلکه بین موافقان و مخالفان مناظره هم بحث درگرفت و در زمان صرف چای داغ‌تر هم شد. این از محسنات چنین گردهمایی‌های فرهنگی‌ای است که در چندروز گروه‌ها و افراد مختلف، با افکار متفاوت یک‌جا زیر یک سقف گرد می‌آیند تا یک رویداد فرهنگی را شکل دهند. در این رویداد طبیعی است که گفت‌وگو هم شکل می‌گیرد و می‌توان راجع به یک موضوع واحد نظرهای متفاوت شنید؛ نظراتی که گاه 180 درجه با هم متفاوتند. یکی از موضوعاتی که پیرامونش بحث درگرفت، سینمای دوران محمود احمدی‌نژاد بود. امروز وقتی رسیدم، بحث بین دو دوست ردیف چپ و راست درگرفته بود. تماشاگر ردیف چپ داشت می‌گفت: «در زمان احمدی‌نژاد قرار شد سینما را «ریل‌گذاری کنند» تا آن را به مسیر انقلاب و آرمان‌هایش بازگردانند. در آن سال‌ها جواد شمقدری و علیرضا سجادپور همه‌کاره بودند. هرکاری که اراده می‌کردند انجام می‌دادند. در خود نیازی به رجوع به آرای نخبگان سینما نمی‌دیدند. به‌همین‌خاطر «خانه سینما» را هم پلمب کردند تا رسما اعلام کرده باشند دولت نیازی به شما ندارند. بلکه این شمایید که به دولت نیازمندید. قصدشان مطیع‌کردن سینماگران بود. در آن سال‌ها سینما را دوپاره کرده بودند. یک‌پاره را به‌دلیل وابستگی به رانت هوادار خود کرده بودند. پاره دیگر را منتقد و مخالف خود کرده بودند. طبیعی بود نخبگان که در میانشان همه چهره‌های سرشناس قرار داشتند در برابر او صف‌آرایی کنند. اما جواد شمقدری در برابر آن گروه کثیر مخالف دست به اقدام‌های تلافی‌جویانه زد. از هیچ‌یک از پروژه‌های آنها حمایت نکرد. بلکه برعکس همه را تحت‌فشار گذاشت تا جایی که پروژه‌ای جز پروژه‌های مدنظر خودش شکل نگیرد. نمونه‌هایش هم بسیارند». تماشاگر ردیف راست که انصافا باید صبرش را ستود، در تمام طول حرف‌های تماشاگر ردیف چپ ساکت ماند و صبورانه شنید تا نوبت به او برسد. شاید این هم از مزایای «گفت‌وگو و مدارا» است. گفت‌وگو آدابی دارد و یکی از آنها همین صبوری در شنیدن سخنان «مخالف» است. تماشاگر ردیف راست در پاسخ گفت: «من بنا نیست به‌عنوان مدافع شمقدری و تیمش حرف بزنم. من از شخص دفاع نمی‌کنم. از برنامه دفاع می‌کنم؛ برنامه‌ای که «آرمان» داشت. «ریل‌گذاری» لازم بود. سینما زیرمجموعه «فرهنگ» است. در زمان دولت اصلاحات اساسا فرهنگ به بیراهه رفت، تا آنجا که صدای بچه‌های «حزب‌اللهی» درآمد. آن‌همه روزنامه، آن‌همه کتاب و آن‌همه فیلم به‌یک‌باره روانه عرصه عمومی شدند. طبیعی است که با واکنش روبه‌رو شود. ما نمی‌توانستیم ساکت بمانیم. حتما یادتان هست که آقای «مجید مجیدی» در جشن صدمین سالگرد سینما با صدای بلند از «شنیده‌شدن صدای پای ابتذال در سینمای ایران» سخن گفت؟ سینما از ریل انقلاب خارج شده بود. باید کاری می‌کردیم. نوبت دولت که به ما رسید این پروژه باید عملی می‌شد». تماشاگر ردیف چپ با متانت گفت: «نتیجه؟ نتیجه‌اش چه شد؟ سینما به مسیر انقلاب بازگشت؟ یا اینکه فرصتی برای گروهی سودجو فراهم شد تا آنها دور سفره‌ای تازه جمع شوند تا منفعت خود را ببرند. نامش را هم گذاشتند دفاع از آرمان‌ها. همان همیشه‌دلواپسانی که هیچ‌گاه نخواسته‌‌اند تن به قاعده بازی بدهند. همواره خود را تافته‌ای جدابافته فرض کرده‌‌اند و از رانت بهره برده‌اند. آدم‌هایی که هیچ‌گاه درصف‌ماندن را تجربه نکرده‌‌اند. اجازه می‌دهید نمونه‌هایش را با هم مرور کنیم؟» تماشاگر ردیف راست نگاهی به شاهدان مناظره می‌کند تا ببیند کسی در نگاهش با او همراه است یا نه؟ رو به تماشاگر ردیف چپ می‌گوید: «سفره‌خواری و جیره‌خواهی همیشه بوده است. مگر در زمان دولت شما نبود؟ آن‌موقع هم بود. همان‌موقع هم گروهی به هواداری از «اصلاحات» دور دولت جمع شدند تا «سهم» بگیرند. بعد همان‌ها آمدند دور دولت احمدی‌نژاد حلقه زدند و سهم‌خواهی کردند. اتفاقا همه ما آنها را می‌شناسیم. شما هم آنها را می‌شناسید بالاخره «آرمان‌خواهی» و «انقلابی‌گری» تاوان‌هایی دارد که باید پرداخت. حالا در آن میان یک عده‌ای هم سودجویی کنند. اشکالی ندارد. اصل «آرمان» است که نباید فراموش شود». تماشاگر ردیف چپ نگاهی به پرده می‌اندازد تا ببیند فیلم شروع شده است یا نه. بعد رو به تماشاگر ردیف راست می‌کند و می‌گوید: «دوست عزیز پاسخ من را ندادید. نتیجه آن «ریل‌گذاری» چه شد؟ آرمان‌های شما محقق شد؟ سینما به مسیر اصلی‌اش برگشت؟ محصولات برجسته آن دوران کدام‌ها هستند؟ می‌شود برای ما بشمارید؟ اینها که همه‌اش شعار است. آن‌هم شعارهایی که نشود با آنها مخالفت کرد. مخالفت با آنها تاوان دارد، ازهمین‌رو ما باید برویم سراغ کارنامه دولت مطلوب شما، کارنامه‌اش در حوزه سینما چه بود؟ آیا توانست به آن شعارهایی که می‌داد، عمل کند؟» تماشاگر ردیف راست با اشاره به پرده نقره‌ای گفت: «فیلم دارد شروع می‌شود. بگذاریم فردا» و رویش را به سمت پرده چرخاند. همه شاهدان هم به سمت پرده چرخیدند. بنا بود همه شاهد «وارونگی» باشیم. بالاخره کسی پیدا شده بود که «وارونگی» را نشانمان دهد.

مهرداد حجتی: دیروز بحث نه‌تنها بین دو دوست ردیف راست و چپ در بیرون تالار کاخ ادامه داشت بلکه بین موافقان و مخالفان مناظره هم بحث درگرفت و در زمان صرف چای داغ‌تر هم شد. این از محسنات چنین گردهمایی‌های فرهنگی‌ای است که در چندروز گروه‌ها و افراد مختلف، با افکار متفاوت یک‌جا زیر یک سقف گرد می‌آیند تا یک رویداد فرهنگی را شکل دهند. در این رویداد طبیعی است که گفت‌وگو هم شکل می‌گیرد و می‌توان راجع به یک موضوع واحد نظرهای متفاوت شنید؛ نظراتی که گاه 180 درجه با هم متفاوتند. یکی از موضوعاتی که پیرامونش بحث درگرفت، سینمای دوران محمود احمدی‌نژاد بود. امروز وقتی رسیدم، بحث بین دو دوست ردیف چپ و راست درگرفته بود. تماشاگر ردیف چپ داشت می‌گفت: «در زمان احمدی‌نژاد قرار شد سینما را «ریل‌گذاری کنند» تا آن را به مسیر انقلاب و آرمان‌هایش بازگردانند. در آن سال‌ها جواد شمقدری و علیرضا سجادپور همه‌کاره بودند. هرکاری که اراده می‌کردند انجام می‌دادند. در خود نیازی به رجوع به آرای نخبگان سینما نمی‌دیدند. به‌همین‌خاطر «خانه سینما» را هم پلمب کردند تا رسما اعلام کرده باشند دولت نیازی به شما ندارند. بلکه این شمایید که به دولت نیازمندید. قصدشان مطیع‌کردن سینماگران بود. در آن سال‌ها سینما را دوپاره کرده بودند. یک‌پاره را به‌دلیل وابستگی به رانت هوادار خود کرده بودند. پاره دیگر را منتقد و مخالف خود کرده بودند. طبیعی بود نخبگان که در میانشان همه چهره‌های سرشناس قرار داشتند در برابر او صف‌آرایی کنند. اما جواد شمقدری در برابر آن گروه کثیر مخالف دست به اقدام‌های تلافی‌جویانه زد. از هیچ‌یک از پروژه‌های آنها حمایت نکرد. بلکه برعکس همه را تحت‌فشار گذاشت تا جایی که پروژه‌ای جز پروژه‌های مدنظر خودش شکل نگیرد. نمونه‌هایش هم بسیارند». تماشاگر ردیف راست که انصافا باید صبرش را ستود، در تمام طول حرف‌های تماشاگر ردیف چپ ساکت ماند و صبورانه شنید تا نوبت به او برسد. شاید این هم از مزایای «گفت‌وگو و مدارا» است. گفت‌وگو آدابی دارد و یکی از آنها همین صبوری در شنیدن سخنان «مخالف» است. تماشاگر ردیف راست در پاسخ گفت: «من بنا نیست به‌عنوان مدافع شمقدری و تیمش حرف بزنم. من از شخص دفاع نمی‌کنم. از برنامه دفاع می‌کنم؛ برنامه‌ای که «آرمان» داشت. «ریل‌گذاری» لازم بود. سینما زیرمجموعه «فرهنگ» است. در زمان دولت اصلاحات اساسا فرهنگ به بیراهه رفت، تا آنجا که صدای بچه‌های «حزب‌اللهی» درآمد. آن‌همه روزنامه، آن‌همه کتاب و آن‌همه فیلم به‌یک‌باره روانه عرصه عمومی شدند. طبیعی است که با واکنش روبه‌رو شود. ما نمی‌توانستیم ساکت بمانیم. حتما یادتان هست که آقای «مجید مجیدی» در جشن صدمین سالگرد سینما با صدای بلند از «شنیده‌شدن صدای پای ابتذال در سینمای ایران» سخن گفت؟ سینما از ریل انقلاب خارج شده بود. باید کاری می‌کردیم. نوبت دولت که به ما رسید این پروژه باید عملی می‌شد». تماشاگر ردیف چپ با متانت گفت: «نتیجه؟ نتیجه‌اش چه شد؟ سینما به مسیر انقلاب بازگشت؟ یا اینکه فرصتی برای گروهی سودجو فراهم شد تا آنها دور سفره‌ای تازه جمع شوند تا منفعت خود را ببرند. نامش را هم گذاشتند دفاع از آرمان‌ها. همان همیشه‌دلواپسانی که هیچ‌گاه نخواسته‌‌اند تن به قاعده بازی بدهند. همواره خود را تافته‌ای جدابافته فرض کرده‌‌اند و از رانت بهره برده‌اند. آدم‌هایی که هیچ‌گاه درصف‌ماندن را تجربه نکرده‌‌اند. اجازه می‌دهید نمونه‌هایش را با هم مرور کنیم؟» تماشاگر ردیف راست نگاهی به شاهدان مناظره می‌کند تا ببیند کسی در نگاهش با او همراه است یا نه؟ رو به تماشاگر ردیف چپ می‌گوید: «سفره‌خواری و جیره‌خواهی همیشه بوده است. مگر در زمان دولت شما نبود؟ آن‌موقع هم بود. همان‌موقع هم گروهی به هواداری از «اصلاحات» دور دولت جمع شدند تا «سهم» بگیرند. بعد همان‌ها آمدند دور دولت احمدی‌نژاد حلقه زدند و سهم‌خواهی کردند. اتفاقا همه ما آنها را می‌شناسیم. شما هم آنها را می‌شناسید بالاخره «آرمان‌خواهی» و «انقلابی‌گری» تاوان‌هایی دارد که باید پرداخت. حالا در آن میان یک عده‌ای هم سودجویی کنند. اشکالی ندارد. اصل «آرمان» است که نباید فراموش شود». تماشاگر ردیف چپ نگاهی به پرده می‌اندازد تا ببیند فیلم شروع شده است یا نه. بعد رو به تماشاگر ردیف راست می‌کند و می‌گوید: «دوست عزیز پاسخ من را ندادید. نتیجه آن «ریل‌گذاری» چه شد؟ آرمان‌های شما محقق شد؟ سینما به مسیر اصلی‌اش برگشت؟ محصولات برجسته آن دوران کدام‌ها هستند؟ می‌شود برای ما بشمارید؟ اینها که همه‌اش شعار است. آن‌هم شعارهایی که نشود با آنها مخالفت کرد. مخالفت با آنها تاوان دارد، ازهمین‌رو ما باید برویم سراغ کارنامه دولت مطلوب شما، کارنامه‌اش در حوزه سینما چه بود؟ آیا توانست به آن شعارهایی که می‌داد، عمل کند؟» تماشاگر ردیف راست با اشاره به پرده نقره‌ای گفت: «فیلم دارد شروع می‌شود. بگذاریم فردا» و رویش را به سمت پرده چرخاند. همه شاهدان هم به سمت پرده چرخیدند. بنا بود همه شاهد «وارونگی» باشیم. بالاخره کسی پیدا شده بود که «وارونگی» را نشانمان دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.