بازطراحی نشان سازمان ملی استاندارد ایران خبرساز شد
از بازطراحی تا تغییر
همه چیز با یک توییت آغاز شد: «تغییر نشان ملی استاندارد ایران؛ سازمان ملی استاندارد ایران طرح جدید نشان ملی استاندارد ایران را با درج علامت اختصاری INSO به رنگ اعلام کرد».
حسام محجوب: همه چیز با یک توییت آغاز شد: «تغییر نشان ملی استاندارد ایران؛ سازمان ملی استاندارد ایران طرح جدید نشان ملی استاندارد ایران را با درج علامت اختصاری INSO به رنگ اعلام کرد».
خبر را مصطفی آجرلو اعلام کرد؛ مدیرکل روابطعمومی سازمان ملی استاندارد. خبر بر روی خروجی خبرگزاری فارس و ایسنا قرار گرفت. واکنشهای اولیه چندان مثبت نبود؛ بهخصوص که مرتضی ممیز، شناختهشدهترین طراح گرافیک ایران (1315 – 1384) لوگوی سازمان ملی استاندارد ایران را در سال 1364 طراحی کرده بود. معترضان نام ممیز را تکرار میکردند و تغییر نشان را با تندی رد میکردند. در صفحه اینستاگرام مجله پشتبام این خبر با درج «اعتراض قسمتی از جامعه طراحان گرافیک ایران به تغییر طرح مرتضی ممیز» منتشر شد. هرچند نامی از طراحان معترض برده نشده بود، اما بهزاد خورشیدی، طراح گرافیک، در گفتوگو با آفتابنیوز، نسبت به این تغییر واکنشی کاملا منفی نشان داد و گفت: «نمیدانم چه اتفاقی پیش میآید که هرازگاهی آرم مؤسسهای که سالها از قدمت آن سپری میشود و به لحاظ شناخت بصری کاملا آشناست، با تغییر مدیران، دستخوش تغییرات قرار میگیرد... . قطعا این کار خطاست و نمیدانم چه اصراری داریم که در هر چیز زیبا و درستی دست ببریم و خراب کنیم؛ چرا باید قالبی را که آرم بر مبنای آن شکل گرفته، خراب و ناخوانا کنیم؟ آن هم با رنگی که هیچ دلیلی در طرح یک لوگو ندارد». خورشیدی هم بر نام ممیز انگشت میگذارد و اینطور گفته بود که: «اینکه زمان زیادی از طراحی این نشانواره سپری میشود، اما همچنان از دوام و قوام بالایی برخوردار است و بارها و بارها در مدارس و دانشکدهها بهعنوان یک نشان استاندارد از آن یاد میشد. آقای ممیز تمام قواعد هندسی را در این آرم رعایت کرده بودند و جدای از شکل ظاهر بصری چشمنواز، حُسن بزرگ این بود که بسیار خوانا بود و در تمامی ابعاد قابل چاپ بود... یکی از زیباییهای طرح مرتضی ممیز به دلیل سادگی آن بود. سادگیای که با عوضشدن غیرحرفهای رنگ این نشانواره جای خود را به طرحی داده که انتقادات زیادی را با خود به همراه داشته است».
فرهاد فزونی، طراح گرافیک، هم خیلی زود در صفحه شخصیاش در اینستاگرام به این تغییر واکنش نشان داد و نوشت: «نشان استاندارد، غیراستاندارد شد... . نشان استاندارد ایران که یکی از نشانههایی بود که هنگام آموزش طراحی لوگوتایپ و نشانه بهعنوان نمونهای کارا و با استاندارد بالا در دانشگاهها و محیطهای آموزشی تدریس میشد و به ضربالمثلی بدل شده بود که دقت طراح را در بهکارگیری ضخامت به اندازه خطوط نشان میداد و صحبت درباره سادگی و توجه به جزئیات این نشان برای دانشجویان و هنرجویان گرافیک و اشاره به دقت نظر، خلاقیت و ویژگیهای فنیای که مرتضی ممیز در نشان استاندارد ایران تعبیه کرده بود، یکی از کارسازترین مباحث محسوب میشد، حالا به شکلی کاملا غیراستاندارد تبدیل شده است.
این نشان که حتی در کتابهای هنر دوران راهنمایی هم برای آشنایی با گرافیک به دانشآموزان معرفی میشد حالا به نمونهای پراشتباه، غیرقابل چاپ در اندازههای کوچک، ناخوانا، نامفهوم و بیتناسب تبدیل شده است و دیگر میتوان آن را بهعنوان نمادی از کار غیرتخصصی یا تخریب و خروج از وضعیت استاندارد مثال زد.
حال سؤال اینجاست که آیا هنوز میتوان به سازمان استانداردی که دیگر نشانش استاندارد نیست، اعتماد داشت؟
این توضیح لازم نیست که نشان سبزرنگ نشان جدید است و نشان سیاهرنگ نشان قدیمی. در نشان قدیمی در وسط علامت S، کلمه فارسی ایران را میتوانید بخوانید و وقتی آن را میچرخانید Isiri خوانده میشود که مخفف نام این سازمان به زبان انگلیسی است. در طرح جدید طراح تلاش کرده که حروف inso را تداعی کند (به شکل حروف n و o توجه کنید تا معنای خروج از استانداردهای گرافیک را بهتر درک کنید)».
هرچند سازمان ملی استاندارد تا این لحظه نسبت به این واکنشها سکوت کرده، اما نکاتی در مورد تغییر نشان سازمان ملی استاندارد ناگفته مانده است. سازمان ملی استاندارد در توییتی ناگهانی در روز 19 شهریور 1401 خبر از تغییر لوگو داد. هرچند کارشناسان برند یا حتی جمعی دیگر از طراحان گرافیک تغییر نشان را بعد از گذشت حدود 30 سال از طراحی امری عادی و گاه حتی لازم میدانند، اما سازمان ملی استاندارد هیچ توضیحی درباره علت این تغییر ارائه نکرده است. درعینحال نام طراحی که نشان قدیمی سازمان ملی استاندارد را بازطراحی کرده نیز اعلام نشده است و مهمتر اینکه نحوه تغییر نشان هم نامشخص است؛ آیا سازمان ملی استاندارد برای انجام این کار فراخوانی داده بود؟ آیا این تغییر به دست یک طراح گرافیک انجام شده است؟ یا تغییر رنگ نشان از رنگ سیاه به سبز با در نظر گرفتن معضلات چاپ این نشان بر روی محصولات بوده است؟
در توییت مصطفی آجرلو که در ابتدا هم واکنشهای تندی را دامن زد، صحبت از تغییر نشان شده بود، درحالیکه آنچه رخ داده بود بازطراحی نشان است که شامل تغییر رنگ، تندشدن زوایای نشان و تغییر در خطنوشته مرکزی و اضافهشدن نام کامل سازمان ملی استاندارد در زیر نشان بود. پس آنچه منظور مدیرکل روابطعمومی سازمان ملی استاندارد بوده، بازطراحی و نه تغییر نشان بوده که معنی دیگری دارد و به معنی طراحی یک نشان جدید است. همین کلمه «تغییر» که در ابتدای توییت آمده، بیشترین سوءتفاهم را دامن زد و احتمالا اعتراضها را بیشتر از قبل کرد.
سابقه تغییر نشان در ایران – بهخصوص در چند سال گذشته– معمولا واکنشهای تندی را باعث شده است. نمونهاش دو سال پیش رخ داد که مدیریت وقت موزه هنرهای معاصر خبر از تغییر نشان این موزه داد. اینبار نام طراح گرافیک و هدف از تغییر نشان هم منتشر شد که اتفاقا برخلاف وضع کنونی روند شفافتری بود. بااینحال واکنشها در مورد تغییر نشان موزه چنان تند بود که مدیریت موزه پا پس کشید و نشان قدیمی موزه را جایگزین نشان تازه کرد. این در حالی بود که نام طراح نشان جدید هم منتشر شده بود؛ رضا عابدینی که از طراحان بنام گرافیک ایران در سطح بینالمللی هم هست و به گفته مدیریت وقت موزه علت انتخاب او هم به خاطر همین شهرت بینالمللی بود.
هرچند واکنشها نسبت به بازطراحی نشان سازمان ملی استاندارد در مقابل تغییر نشان موزه هنرهای معاصر کمتر بود، اما هر دو انگار نشان از دو چیز دارند؛ اول اینکه اعتماد عمومی به عملکرد مدیران این سازمانها و نهادها خدشهدار شده است و بهخصوص تغییر چنین نشانههایی که معنی و مفهومی برای مخاطبان دارد، معمولا با واکنشهای تند و مخالفخوانی همراه میشود. دیگر اینکه نقش روابطعمومی در این میان همواره مهم است. شاید اگر روابطعمومی سازمان ملی استاندارد نقش فعالتری را در اطلاعرسانی بر عهده میگرفت یا روند و دلیل این تغییر را توضیح میداد یا حتی به جای کلمه «تغییر»، واژه بازطراحی را مینوشت یا حتی در توییت به مرتضی ممیز اشاره میکرد، واکنشها اینچنین منفی نبودند.
نشان سازمان ملی استاندارد ایران بعد از 37 سال از طراحی اولیه با نظر مالک نشان مجددا بازطراحی شد و قرار است از این به بعد –احتمالا– شاهد چاپ این نشان بر روی محصولاتی باشیم که سازمان تأیید کرده است. هرچند اگر رنگ سبز بر سر راه چاپ این نشان مشکلی ایجاد نکند و رنگ مشکی نشان دوباره – بدون سروصدا – بازنگردد، اما فارغ از مسائل فنی، کاش آقای آجرلو لااقل در انتشار خبر کمی ظرافت به خرج میداد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.