|

یادداشت‌های روزانه تماشاگر ردیف وسط

فیلم یادشان رفت

مهرداد حجتی

فرش قرمز و اتاق تشریفات لازمه هر کاخی است. چه رسد به کاخ جشنواره که قرار است در هر سئانسش شاهد گروهی چهره سرشناس باشد. چه فرهنگی و چه سیاسی، فرقی نمی‌کند. استقبال می‌کنند و به اتاقی از یکی از همان اتاق‌ها هدایت می‌کنند تا پذیرایی کنند. اما به وقت تماشا، تشریفات شکل دیگری دارد لابد. رئیس دولت مشهور به اصلاحات را برده بودند منتها علیه ردیف چپ، پشت دیوار ضخیم تالار «کاخ» نشانده بودند تا از آن‌سوی شیشه حائل تماشا کند. اما معاونش را با کلی سلام و صلوات آورده بودند در محل تلاقی ردیف چپ با راست، در بالاترین نقطه تالار «کاخ» بر صدر مجلس نشانده بودند. تا هم خوب تماشا کند و هم خوب تماشا شود. نگران سلامتی‌شان بوده‌اند لابد. تا فلاش دوربینی، سؤالی، چیزی ایشان را نیازارد. رئیس را می‌گویم. معاون که جایش مشکلی نداشت. من هم که همیشه جایم همان ردیف وسط بوده است؛ جایی متناسب با طبقه‌ام، جایی که به‌وقت تماشای «نیم‌رخ‌ها»، «نفس» کم می‌آوری و می‌خواهی بروی سراغ کپسول اکسیژن «زاپاس»ی که با خود نیاورده‌ای. چاره‌ای هم نیست. باید بعضی وقت‌ها برای تنفس از تالار دم‌کرده «کاخ» بیرون بزنی تا هوای تازه به ریه‌ها ببری؛ کاری که در میانه «نفس»، ناصر تقوایی کرد. آن‌قدر «نفس» کم آورد که کارش به اورژانس کشید. کپسول اکسیژن و چند «نفس عمیق» تا حالش جا بیاید. آدم دلش می‌گیرد. آخر آن همه ترکه و کتک برای چه؟ آن‌هم بر تن نحیف و لرزان دخترکی روستایی؟! در یکی از همین روزها بود که منقد باسابقه کیهان سر در گوش من گفت: «گروهی به سوریه رفته‌اند و در آنجا کلی سختی کشیده‌اند و هر کاری هم از دست‌شان بر‌می‌آمده، کرده‌اند تا اثر درخشانی بسازند. اما موقع بازگشت یادشان رفته فیلم را بیاورند!!». «جشن تولد» را می‌گفت و این شاید حدیث فیلم‌های دیگر هم باشد؛ فیلم‌هایی که قرار بوده فیلم سینمایی باشند اما نیستند. تکلیف‌شان روشن نیست. آنها از دیدگاه سازنده‌شان با این تصور که به طرح «مسئله»‌ای می‌پردازند، عمدتا «شبه‌مسئله» طرح کرده‌اند و بیشتر موجبات گمراهی مخاطب را فراهم کرده‌اند. در چنین مواقعی است که بین دو تماشاگر دو ردیف چپ و راست مباحثه درمی‌گیرد. «چپی» می‌گوید: «معلوم است محصول فیلم‌نامه سفارشی می‌شود این «و به پرده نقره‌ای که دارد فیلم نشان می‌دهد، اشاره می‌کند». راستی» می‌گوید: «شما می‌گویید بگذارند هرکس هرچه دلش خواست بسازد؟». چپی می‌گوید: «دلخواه آرمان است. با همین چارچوب‌ها اما آزاد». راستی می‌گوید: «که نتیجه‌اش بشود فیلم دیروزی؟». چپی می‌گوید: «منظور؟» راستی می‌گوید: «همه‌اش سیاه‌نمایی بود. البته وزیر دولت اعتدال نمی‌گوید سیاه، می‌گوید تلخ. ما هم می‌گوییم هرچه شما می‌گویید. چه فرقی می‌کند سیاه یا تلخ. نتیجه‌اش که یکی است». چپی می‌گوید: «منظورت «ابد و یک روز» است؟ آنکه خیلی هم خنده‌دار بود همه خندیدند. خودت هم که خندیدی. کجایش سیاه بود؟» راستی می‌گوید: «همه‌اش. آن خانه، آن محله، آن آدم‌ها، همه بیچارگی از سرورویشان می‌ریخت». چپی می‌گوید: «اینها بخشی از جامعه هستند. مگر می‌شود آنها را نادیده گرفت. وقتی هستند، باید گفت هستند. نمی‌شود گفت نیستند. وجود ندارند. اصلا شما چرا روی این‌چنین فیلم‌هایی حساسیت دارید؟» اینجای بحث بود که یکی از ردیف جلو گفت: «ما که از این فیلم هیچی نفهمیدیم. از بس شما پشت سر ما حرف زدید». من به سویش خم شدم و آرام در گوشش گفتم: «مگر نمی‌دانی سینما به جایی می‌گویند که پشت‌سرتان حرف می‌زنند؟».

فرش قرمز و اتاق تشریفات لازمه هر کاخی است. چه رسد به کاخ جشنواره که قرار است در هر سئانسش شاهد گروهی چهره سرشناس باشد. چه فرهنگی و چه سیاسی، فرقی نمی‌کند. استقبال می‌کنند و به اتاقی از یکی از همان اتاق‌ها هدایت می‌کنند تا پذیرایی کنند. اما به وقت تماشا، تشریفات شکل دیگری دارد لابد. رئیس دولت مشهور به اصلاحات را برده بودند منتها علیه ردیف چپ، پشت دیوار ضخیم تالار «کاخ» نشانده بودند تا از آن‌سوی شیشه حائل تماشا کند. اما معاونش را با کلی سلام و صلوات آورده بودند در محل تلاقی ردیف چپ با راست، در بالاترین نقطه تالار «کاخ» بر صدر مجلس نشانده بودند. تا هم خوب تماشا کند و هم خوب تماشا شود. نگران سلامتی‌شان بوده‌اند لابد. تا فلاش دوربینی، سؤالی، چیزی ایشان را نیازارد. رئیس را می‌گویم. معاون که جایش مشکلی نداشت. من هم که همیشه جایم همان ردیف وسط بوده است؛ جایی متناسب با طبقه‌ام، جایی که به‌وقت تماشای «نیم‌رخ‌ها»، «نفس» کم می‌آوری و می‌خواهی بروی سراغ کپسول اکسیژن «زاپاس»ی که با خود نیاورده‌ای. چاره‌ای هم نیست. باید بعضی وقت‌ها برای تنفس از تالار دم‌کرده «کاخ» بیرون بزنی تا هوای تازه به ریه‌ها ببری؛ کاری که در میانه «نفس»، ناصر تقوایی کرد. آن‌قدر «نفس» کم آورد که کارش به اورژانس کشید. کپسول اکسیژن و چند «نفس عمیق» تا حالش جا بیاید. آدم دلش می‌گیرد. آخر آن همه ترکه و کتک برای چه؟ آن‌هم بر تن نحیف و لرزان دخترکی روستایی؟! در یکی از همین روزها بود که منقد باسابقه کیهان سر در گوش من گفت: «گروهی به سوریه رفته‌اند و در آنجا کلی سختی کشیده‌اند و هر کاری هم از دست‌شان بر‌می‌آمده، کرده‌اند تا اثر درخشانی بسازند. اما موقع بازگشت یادشان رفته فیلم را بیاورند!!». «جشن تولد» را می‌گفت و این شاید حدیث فیلم‌های دیگر هم باشد؛ فیلم‌هایی که قرار بوده فیلم سینمایی باشند اما نیستند. تکلیف‌شان روشن نیست. آنها از دیدگاه سازنده‌شان با این تصور که به طرح «مسئله»‌ای می‌پردازند، عمدتا «شبه‌مسئله» طرح کرده‌اند و بیشتر موجبات گمراهی مخاطب را فراهم کرده‌اند. در چنین مواقعی است که بین دو تماشاگر دو ردیف چپ و راست مباحثه درمی‌گیرد. «چپی» می‌گوید: «معلوم است محصول فیلم‌نامه سفارشی می‌شود این «و به پرده نقره‌ای که دارد فیلم نشان می‌دهد، اشاره می‌کند». راستی» می‌گوید: «شما می‌گویید بگذارند هرکس هرچه دلش خواست بسازد؟». چپی می‌گوید: «دلخواه آرمان است. با همین چارچوب‌ها اما آزاد». راستی می‌گوید: «که نتیجه‌اش بشود فیلم دیروزی؟». چپی می‌گوید: «منظور؟» راستی می‌گوید: «همه‌اش سیاه‌نمایی بود. البته وزیر دولت اعتدال نمی‌گوید سیاه، می‌گوید تلخ. ما هم می‌گوییم هرچه شما می‌گویید. چه فرقی می‌کند سیاه یا تلخ. نتیجه‌اش که یکی است». چپی می‌گوید: «منظورت «ابد و یک روز» است؟ آنکه خیلی هم خنده‌دار بود همه خندیدند. خودت هم که خندیدی. کجایش سیاه بود؟» راستی می‌گوید: «همه‌اش. آن خانه، آن محله، آن آدم‌ها، همه بیچارگی از سرورویشان می‌ریخت». چپی می‌گوید: «اینها بخشی از جامعه هستند. مگر می‌شود آنها را نادیده گرفت. وقتی هستند، باید گفت هستند. نمی‌شود گفت نیستند. وجود ندارند. اصلا شما چرا روی این‌چنین فیلم‌هایی حساسیت دارید؟» اینجای بحث بود که یکی از ردیف جلو گفت: «ما که از این فیلم هیچی نفهمیدیم. از بس شما پشت سر ما حرف زدید». من به سویش خم شدم و آرام در گوشش گفتم: «مگر نمی‌دانی سینما به جایی می‌گویند که پشت‌سرتان حرف می‌زنند؟».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.