|

وقتی فناوری معماری می‌کند...

نگین نجارازلی: یک صبح دیگر از راه رسیده...، صدای زنگ گوشی همراه این خبر را می‌دهد. تا که از خواب بیدار شدی، چای‌ساز را روشن می‌کنی و بعد چند تکه نان داخل توستر [نان جزغاله‌کن!] می‌گذاری. درحالی‌که یک فنجان چای دم‌کشیده و نکشیده را در دستت ‌داری [یا قهوه فوری] به طرف لپ‌تاپت [رایانه روزانویی] خیز برداشته و روشنش می‌کنی. گاهی فنجان چای [یا همان قهوه فوری] را به صورتت و زیر چشمان پف کرده و هنوز نیمه خواب‌آلودت می‌چسبانی، بلکه خواب از سرت بپرد و بتوانی ایمیل‌هایت [پست الکترونیکی‌هایت] را چک [بررسی] کنی... این معمولا شروع یک روز عادی، از زندگی مدرن [!] امروزی اکثر ماست.
زندگی امروزی چنان با فناوری درهم‌‌آميخته، که دیگر نمی‌توان این دو را از هم تفکیک کرد؛ تو گویی زندگی [به معنای آنچه می‌شناسیم و با آن در ارتباطیم یا فقط در ارتباطیم] بدون فناوری دیگر برای بسیاری [فقط بسیاری] غیرممکن و حتی تصورناپذیر است. سال‌ها از روزی که دکتر جان ماکلی (به انگلیسی:
John William Mauchly)، دانشمند و مخترع، توانست نخستین کامپیوتر را با انیاک طراحی کرده و بسازد، می‌گذرد. انیاک در سال ۱۹۴۶ میلادی آماده نصب و راه‌اندازی شد و در زمان خود پیچیده‌ترین دستگاه الکترونیکی جهان بود. این رایانه قادر به انجام 300 عمل ضرب در هر ثانیه بود و قادر بود کار دستی ۳۰۰روزه را در یک روز انجام دهد. کامپیوتر انیاک ۳۰ تن وزن داشت. وسیله‌ای که حتی یک پاراگراف را هم نمی‌توانست به طور کامل در خود ذخیره کند، امروز تبدیل به یکی از ارکان زندگی ما شده است. در طول تاریخ انسان‌ها برای رسیدن به کمال در جست‌وجوی دانش و معرفت بوده‌اند؛ ازاین‌رو فناوری در همه زمینه‌های علمی و معرفتی، سبب رفاه و شکوفایی زندگی انسان در زمینه‌های گوناگون شده است. معماری نیز از این قافله جا نمانده، همراه با اختلاط با فناوری، هر روز افق‌های جدیدی از مفهوم فضا و مکان پیش‌روی ما گذاشته می‌شود.
مفهوم واقعیت مجازی [Visual Reality] جایگاه ویژه‌ای در پیشرفت آموزش، تفریحات و صنایع بازرگانی و حتی آموزش دارد. از موضوعات جالب اخیر نیز ورود مبحث واقعیت مجازی [Visual Reality] به عرصه معماری و ساخت‌وساز است که با نام معماری مجازی شناخته می‌شود. هم‌اینک، با کمک سنسورهایی که کلیه پیام‌های محیطی را به تمامی ‌حواس ما می‌دهند و متقابلا دستورات حسی و حرکتی را از آنها دریافت می‌کنند، می‌توانیم در محیط مجازی حضور یابیم. به هر سو که خواستیم حرکت کنیم، زوایای مختلف محیط و اتفاقات جاری در آن را به انتخاب خود ببینیم، صداهای موجود در محیط را بر حسب موقعیت خود و به تناسبات جابه‌جایی‌هایمان بشنویم، اشیا را لمس کنیم و با رفتار و حرکت‌های خود بر رویدادها تأثیر بگذاریم. در محیط واقعیت مجازی می‌توانیم صدای قدم‌هایمان را بشنویم. می‌توانیم وزش نسیم [آیاز] را حس کنیم، می‌توانیم با دیگر افراد حقیقی [کاربران] یا مجازی [سیستم] حاضر در محیط، گفت‌وگو و تعامل کنیم و به تعبیری می‌توانیم در محیطی که وجود خارجی ندارد، زندگی کنیم.
فضای سایبر [Cyber space] شناخت گذشته ما را از مفهوم مکان و زمان برهم زده و تصورات و امکانات جدیدی را پیش روی معماران و طراحان گذاشته است. معماری مجازی می‌تواند در عرصه‌هایی که الکترونیک در آنها نقش اساسی دارد، سهیم باشد. همچنین نرم افزارهای تخصصی و مدل‌سازی از یک ساختمان در محیط مجازی امکان تحلیل علمی فضای مجازی را قبل از اجرای ساختمان فراهم آورده است. معماری عصر حاضر میان انقیاد ناشی از تسلط تکنولوژی و عاملیت منتج از دراختیارگرفتن آن به منزله ابزاری برای رسیدن به هدف در نوسان است. واقعیت مجازی [Visual Reality]، به مثابه یک ابزار می‌تواند از یک سو در خدمت معماران قرار گیرد و از سوی دیگر، کار معماران را پیچیده‌تر از گذشته کند؛ چراکه با تغییر سبک زندگی، در حقیقت سلایق و زیبایی‌شناختی انسان‌ها نیز کاملا عوض می‌شود. تغییر سبک زندگی و به‌ تبع آن تغییر مفهوم محیط برای آحاد مردم، یک معماری جدید را می‌طلبد.
دیگر وقتی شما از معماری و ساخت‌وساز صحبت می‌کنید، این مفهوم به ارائه طرح و شماری پرسپکتیو روی کاغذ و در نهایت زیباسازی بنا و شهر خلاصه نمی‌شود؛ بلکه معمار به کمک دیگر گروه متخصصان و ذی‌نفعان، خود را در چرخه‌ای به غایت درجه مرتبط و تنگانگ با یکدیگر یافته و روند شکل‌گیری یک بنا از لحظه تولد و پس از آن در حین استفاده و حتی پس از تخریب نیز پیش‌بینی می‌شود. به همین دلیل؛ در آینده عضویت در یک نظام تکنولوژیک و سیستماتیک، گریزناپذیر است و نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.
سده‌های گذشته، سده‌های تلاش معمار برای تحقق ذهنیت‌های فضایی‌اش و به عبارتی ‌گذار معماری از دنیای مجازی به دنیای واقعی بوده است. به نظر می‌رسد سده حاضر، قرن ‌گذار معماری از واقعیت به مجاز باشد؛ چرا که این دنیای مجازی است که بستر تحقق تخیلات معماری خواهد بود که در قرن حاضر، باید آن را معمار فضاهای مجازی نامید. واقعیت مجازی نیز امکان جدیدی است که می‌تواند معماران آینده را به تجسم فضاهای خیال‌پردازانه‌تری وادارد... دیگر رؤیاها فقط در خیال و ذهن ما باقی نمی‌مانند…. کافی است اشاره کنیم؛ چرا که از رؤیا تا واقعیت فقط یک اشاره انگشت سبابه فاصله است... .

نگین نجارازلی: یک صبح دیگر از راه رسیده...، صدای زنگ گوشی همراه این خبر را می‌دهد. تا که از خواب بیدار شدی، چای‌ساز را روشن می‌کنی و بعد چند تکه نان داخل توستر [نان جزغاله‌کن!] می‌گذاری. درحالی‌که یک فنجان چای دم‌کشیده و نکشیده را در دستت ‌داری [یا قهوه فوری] به طرف لپ‌تاپت [رایانه روزانویی] خیز برداشته و روشنش می‌کنی. گاهی فنجان چای [یا همان قهوه فوری] را به صورتت و زیر چشمان پف کرده و هنوز نیمه خواب‌آلودت می‌چسبانی، بلکه خواب از سرت بپرد و بتوانی ایمیل‌هایت [پست الکترونیکی‌هایت] را چک [بررسی] کنی... این معمولا شروع یک روز عادی، از زندگی مدرن [!] امروزی اکثر ماست.
زندگی امروزی چنان با فناوری درهم‌‌آميخته، که دیگر نمی‌توان این دو را از هم تفکیک کرد؛ تو گویی زندگی [به معنای آنچه می‌شناسیم و با آن در ارتباطیم یا فقط در ارتباطیم] بدون فناوری دیگر برای بسیاری [فقط بسیاری] غیرممکن و حتی تصورناپذیر است. سال‌ها از روزی که دکتر جان ماکلی (به انگلیسی:
John William Mauchly)، دانشمند و مخترع، توانست نخستین کامپیوتر را با انیاک طراحی کرده و بسازد، می‌گذرد. انیاک در سال ۱۹۴۶ میلادی آماده نصب و راه‌اندازی شد و در زمان خود پیچیده‌ترین دستگاه الکترونیکی جهان بود. این رایانه قادر به انجام 300 عمل ضرب در هر ثانیه بود و قادر بود کار دستی ۳۰۰روزه را در یک روز انجام دهد. کامپیوتر انیاک ۳۰ تن وزن داشت. وسیله‌ای که حتی یک پاراگراف را هم نمی‌توانست به طور کامل در خود ذخیره کند، امروز تبدیل به یکی از ارکان زندگی ما شده است. در طول تاریخ انسان‌ها برای رسیدن به کمال در جست‌وجوی دانش و معرفت بوده‌اند؛ ازاین‌رو فناوری در همه زمینه‌های علمی و معرفتی، سبب رفاه و شکوفایی زندگی انسان در زمینه‌های گوناگون شده است. معماری نیز از این قافله جا نمانده، همراه با اختلاط با فناوری، هر روز افق‌های جدیدی از مفهوم فضا و مکان پیش‌روی ما گذاشته می‌شود.
مفهوم واقعیت مجازی [Visual Reality] جایگاه ویژه‌ای در پیشرفت آموزش، تفریحات و صنایع بازرگانی و حتی آموزش دارد. از موضوعات جالب اخیر نیز ورود مبحث واقعیت مجازی [Visual Reality] به عرصه معماری و ساخت‌وساز است که با نام معماری مجازی شناخته می‌شود. هم‌اینک، با کمک سنسورهایی که کلیه پیام‌های محیطی را به تمامی ‌حواس ما می‌دهند و متقابلا دستورات حسی و حرکتی را از آنها دریافت می‌کنند، می‌توانیم در محیط مجازی حضور یابیم. به هر سو که خواستیم حرکت کنیم، زوایای مختلف محیط و اتفاقات جاری در آن را به انتخاب خود ببینیم، صداهای موجود در محیط را بر حسب موقعیت خود و به تناسبات جابه‌جایی‌هایمان بشنویم، اشیا را لمس کنیم و با رفتار و حرکت‌های خود بر رویدادها تأثیر بگذاریم. در محیط واقعیت مجازی می‌توانیم صدای قدم‌هایمان را بشنویم. می‌توانیم وزش نسیم [آیاز] را حس کنیم، می‌توانیم با دیگر افراد حقیقی [کاربران] یا مجازی [سیستم] حاضر در محیط، گفت‌وگو و تعامل کنیم و به تعبیری می‌توانیم در محیطی که وجود خارجی ندارد، زندگی کنیم.
فضای سایبر [Cyber space] شناخت گذشته ما را از مفهوم مکان و زمان برهم زده و تصورات و امکانات جدیدی را پیش روی معماران و طراحان گذاشته است. معماری مجازی می‌تواند در عرصه‌هایی که الکترونیک در آنها نقش اساسی دارد، سهیم باشد. همچنین نرم افزارهای تخصصی و مدل‌سازی از یک ساختمان در محیط مجازی امکان تحلیل علمی فضای مجازی را قبل از اجرای ساختمان فراهم آورده است. معماری عصر حاضر میان انقیاد ناشی از تسلط تکنولوژی و عاملیت منتج از دراختیارگرفتن آن به منزله ابزاری برای رسیدن به هدف در نوسان است. واقعیت مجازی [Visual Reality]، به مثابه یک ابزار می‌تواند از یک سو در خدمت معماران قرار گیرد و از سوی دیگر، کار معماران را پیچیده‌تر از گذشته کند؛ چراکه با تغییر سبک زندگی، در حقیقت سلایق و زیبایی‌شناختی انسان‌ها نیز کاملا عوض می‌شود. تغییر سبک زندگی و به‌ تبع آن تغییر مفهوم محیط برای آحاد مردم، یک معماری جدید را می‌طلبد.
دیگر وقتی شما از معماری و ساخت‌وساز صحبت می‌کنید، این مفهوم به ارائه طرح و شماری پرسپکتیو روی کاغذ و در نهایت زیباسازی بنا و شهر خلاصه نمی‌شود؛ بلکه معمار به کمک دیگر گروه متخصصان و ذی‌نفعان، خود را در چرخه‌ای به غایت درجه مرتبط و تنگانگ با یکدیگر یافته و روند شکل‌گیری یک بنا از لحظه تولد و پس از آن در حین استفاده و حتی پس از تخریب نیز پیش‌بینی می‌شود. به همین دلیل؛ در آینده عضویت در یک نظام تکنولوژیک و سیستماتیک، گریزناپذیر است و نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.
سده‌های گذشته، سده‌های تلاش معمار برای تحقق ذهنیت‌های فضایی‌اش و به عبارتی ‌گذار معماری از دنیای مجازی به دنیای واقعی بوده است. به نظر می‌رسد سده حاضر، قرن ‌گذار معماری از واقعیت به مجاز باشد؛ چرا که این دنیای مجازی است که بستر تحقق تخیلات معماری خواهد بود که در قرن حاضر، باید آن را معمار فضاهای مجازی نامید. واقعیت مجازی نیز امکان جدیدی است که می‌تواند معماران آینده را به تجسم فضاهای خیال‌پردازانه‌تری وادارد... دیگر رؤیاها فقط در خیال و ذهن ما باقی نمی‌مانند…. کافی است اشاره کنیم؛ چرا که از رؤیا تا واقعیت فقط یک اشاره انگشت سبابه فاصله است... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.