معماري در عصر ديجيتال به دنبال چيست؟
عصر اطلاعات، فرصت یا تهدید
عطا چوخاچیان.پژوهشگر دکترای تکنولوژی معماری دانشگاه تکنیک مونیخ
حدود 20 سال پیش، کمتر اثری از حضور رایانه و ابزارهای دیجیتال در دفاتر و شرکتهای معماری و طراحی میتوانستیم بیابیم و در صورت وجود نیز صرفا جهت امور حسابداری یا نگارش متون استفاده میشدند. طراحیها اکثرا دستی و بدون استفاده از ابزارهای دیجیتال بودند، از اسکیسهای اولیه تا ارائه پروژه. از اوایل قرن بیستم، کمکم حضور رایانه برای ترسیم و استفاده در طراحی رونق گرفت که از همان ابتدا نیز بسیاری آن را توهم و خیال میپنداشتند. هدف از نوشتن این مطلب قراردادن ابزارهای دستی و دیجیتال در دو کفه ترازو نیست، بلکه رویکردی محتوایی به موضوع، چارچوب اصلی بحث را تشکیل میدهد.
حضور ابزارهای دیجیتال سرآغازی بود تا معماران و طراحان خود را در مواجهه با ابزارهای الکترونیکی به چالش بکشند و اکنون میبینیم ابزارها و نرمافزارهای طراحی به جزئی جداییناپذیر از حرفه معماری بدل شده است. این تغییر رویکرد در استفاده از ابزارهای دیجیتال در طراحی هیچگاه روندی خطی طی نکرده و همواره با نظرات و انتقاداتی همراه بوده است که این نیز چالشی درخور توجه است؛ برای مثال سخنان نظریهپردازانی مانند گرگ لین، ویلیام میشل، پیتر آیزنمان یا فرانک گهری همواره مهر تأیید و گواهی بر این مسئله بوده است که این ابزارها در لایههای متفاوت، افقهای جدیدی را ایجاد میکنند، اما در آن سوی میدان نظریهپردازانی مانند کنت فرمپتن یا یوهانی پالاسما نیز بودند که نگاهی متفاوت و گاه انتقادی به این چالش داشتند.
اکنون سالها گذشته و ما از آن دوران اولیه ابراز علاقه یا اشتیاق یا نگرانی به حضور ابزارهای دیجیتال در طراحی گذشتهایم. چالش و مسئله امروز ما خوب یا بدبودن تکنولوژی برای طراحی نیست، بلکه موضوع حائز اهمیت این است که معماری به چه سمتی در تأثیر از ابزارهای دیجیتال حرکت میکند. آیا معماری افسار ابزارهای نو ظهور را در دست دارد؟ یا تکنولوژی مولد معماری امروز ماست؟
در دنیای معاصر، در مواجهه با سیل عظیم اطلاعات و نوآوریها تنها چیزی که بهیقین میتوان گفت این است که تغییراتی عمیق و تأملبرانگیز در حال پدیدارشدن هستند، از بزرگان شنیدهایم ایستادگی در مقابل تغییر سرانجامی نخواهد داشت؛ زیرا مانند سیلی فوران کرده و همهچیز را با خود همسو میکند. اگر کمی به عقب برگردیم همین سیل عظیم تغییر در عصر رنسانس نیز اتفاق افتاد. در آن دوران نیز انطباق ابزارها و رویکردهای نو مانند تناسبات و هماهنگی در پلان و نما در کنار ارائه تصویر سهبعدی از بنا در جهت درک بهتر از طراحی و فضا، مولدی رو بهجلو بوده که با گذشت زمان، لزوم و جایگاه خویش را پیدا کرد. پس بدیهی است ظهور ابزارهای جدید در هر زمانی نیازمند تعریف و زمینهای متفاوت با دوران قبل از خود است.
فرای مباحث تکنولوژیکی، هدف و ماهیت اصلی در بهکارگیری ابزارها در طراحی و معماری، شناخت بهتر از ماهیت و ساختار عوامل و پارامترهای تأثیرگذار در دنیای واقعی است. در عصر حاضر که اطلاعات و دادهها همهجا را فراگرفته است، چرا طراحی و معماری خود را با جریان استفاده از سیل انبوه اطلاعات همسو نکند؟ آیا با فرایندهای غیرمکانیزه و دستی میتوان این اطلاعات را بازخوانی و وارد روند طراحی کرد؟
بهیقین نقش تعیینکنندهای که تکنولوژی بازی میکند، نباید به سمتی پیش رود که معماری را در دام جبرگرایی تکنولوژی اسیر کند، پس منطقی خواهد بود اگر معماری بتواند تکنولوژی را در بند خویش درآورد، نه اینکه تکنولوژی معماری را بَرده خود کند. شاید اینگونه بهتر باشد که بگوییم، زمانی که رایانه اختراع شد، این جامعهای از اطلاعات بود که بهوجودآمدن رایانه را ممکن کرد، نه اینکه رایانه جوامع را به تولید انبوه داده، سوق داده باشد. پس رایانه و ابزارهای دیجیتال نقشی اساسی در فهم و بهکارگیری اطلاعات دارند.
به نظر میرسد دراینمیان هرگاه از تکنولوژی در معماری و طراحی سخن به میان میآید، اینگونه تعبیر میشود که این رویکرد صرفا به قشر مرفه جامعه میتواند خدمترسانی کند، اما اینگونه نیست. اگر هم اینگونه باشد، زمان آن رسیده است که این توهم زدوده شود. تکنولوژی هیچگاه بهتنهایی نمیتواند بازگوکننده کیفیت معماری باشد، مخصوصا که معماری برایندی از فرهنگ، اقتصاد، هویت، جامعه و دهها عامل تأثیرگذار دیگر است.
در مقیاس شهری، تأثیر تکنولوژی بسیار ملموستر است؛ زیرا معماری یک بنا به عنوان تکهای از پازل شهری، بسیار متأثر از تکنولوژی در مقیاس کلان است. این فضای شهری است که ارتباط میان تجربیات فیزیکی و مجازی را برقرار میکند. با وجود شبکههای اجتماعی، تعریفی که از فضاهای عمومی شهری وجود دارد در حال دگرگونی است؛ زیرا علاوه بر پارامترهای فیزیکی، تأثیر پارامترهای مجازی که به شکل اطلاعات در حال انتشار است، بسیار مهمتر خواهد بود. از میان مباحث و مطالب موجود در رابطه با معماری دیجیتال سه عنوان تأملبرانگیز است:
اول اینکه پیوندی ناگسستنی بین تکنولوژیهای دیجیتال و دوباره شکلدهی تجربیات و تصورات ما از دنیای واقعی در حال بروز است. با استفاده روزافزون از ابزارهای دیجیتال فصلی جدید در شناخت آنچه مردم میبینند، میشنوند، حس میکنند و تصور میکنند در حال شکلگیری است. میدانیم معماری در قالب متریال حالت فیزیکی پیدا میکند و این امکان را میدهد تا فضا درکشدنی و تجربهپذیر باشد. با تغییر در ماهیت و چگونگی تجربه از معماری، تعبیری با عنوان فرهنگ دیجیتال ظهور میکند. فرهنگی که آمیخته با تجربیات غیرفیزیکی است و با آنچه قبلا تجربه شده متفاوت است و این واقعیت خواه یا ناخواه در حال شکلگیری بسیار تأملبرانگیز است.
دومین مورد تأملبرانگیز، مسئله دو یا گاهی چندهویتیبودن افراد است: هویت فیزیکی و هویت دیجیتال، فرهنگ فیزیکی و فرهنگ دیجیتال. این مبحث برای اولینبار در کتاب «دیجیتالبودن» تألیف نیکولاس نگروپونته مطرح شده است. همانگونه که ما به دنبال شخصیسازی و رسیدگی به فضای فیزیکی اطراف خود هستیم، با همان شدت و گاهی بیشتر، فضای دیجیتال نیز برایمان اهمیت دارد و حتی گاهی خود را بهتر در آن فضا درمییابیم!
آیا معماری میتواند فقط در زمان حال توقف کند؟ بیتوجه به گذشته و بیتفاوت به ساخت آیندهای متفاوت؟
آیا جز این است که رسالت اصلی طراحی و معماری تغییر جامعه و محیط در جهت فضایی بهتر برای زندگی است؟
حال روی سخن با معماران و طراحان است، آنهایی که طراحی میکنند، به چه میزان در این طراحی هویت دیجیتال افراد تأثیرگذار خواهند بود؟ بدیهی است که طراحی یک بنا بدون داشتن اطلاعات کافی از افرادی که ساکن آن خواهند بود، امری غیرممکن است. حال این اطلاعات در هر قالبی، به چه میزان میتواند در بهبود روند طراحی تأثیرگذار باشد؟ آیا تکنولوژی در عصر حاضر به ما این امکان را نمیدهد از اطلاعات موجود به نحوی استفاده کنیم که کاربر آسایش بیشتری در فضا داشته باشد؟ آیا تکنولوژی با چنین رویکردی میتواند تنها به قشر خاصی از جامعه تعلق داشته باشد؟
مهمترین عامل و بارزترین شاخصهای که معماری دوره رنسانس را تحولی در تاریخ معماری میداند، همین رویکرد متفاوت به انسان و شناختی جدید از هویت و ماهیت انسان و تلاش در جهت انعکاس این تغییر بوده است. حال این دگرگونی بار دیگر در حال بروز است، انسان علاوه بر دنیای فیزیکی، وارد دنیای مجازی شده که متریالی از جنس داده و اطلاعات دارد و این فرصتی جدید برای شناخت بهتر انسان، علایق، شخصیت و حتی روزمرگیهایش است، تا بتوان فضایی بهتر از آنچه اکنون بوده برایش طراحی کرد. انسان امروز باید در راستای فضایی که او را احاطه کرده شناخته شود، نه به صورت ماهیتی جدا و بیارتباط با اطرافش. معماری دیجیتال تنها هدفش کمک در جهت شناخت بهتر انسان، در میان انبوه اطلاعات و پیچیدگیهای دنیای امروز است و استفادهنکردن از این فرصت که به زبانی متفاوت در حال بیانشدن است، بهیقین عواقبی در آینده به دنبال خواهد داشت.
مورد سوم افزایش اهمیت اتفاقات اجتماعی در مقیاسهای بزرگ و کوچک است. وجود رسانه دیجیتال و تمایل افراد به حضور هرچه بیشتر در این فضای غیرفیزیکی، این امکان را فراهم میکند تا فعالیت و تمایلات افراد بهتر و با وضوح بیشتری خوانده و استفاده شود؛ مثلا در مقیاس شهری دانستن اینکه مردم از کدام مسیرها بیشتر تردد میکنند یا در چه شعاعی به فعالیت میپردازند، کدام منطقه تراکم بیشتری دارد و در چه ساعاتی از روز پراکندگی به چه شکلی است، بسیار در روند طراحی میتواند تأثیرگذار باشد. تمامی این دادهها قابلیت برنامهریزی داشته و میتوانند ساختار اولیه و اصلی طراحی را شکل دهند و این امکان تنها با استفاده از ابزارهای دیجیتال و الگوریتمی قابلیت بازخوانی دارد که در جهت شناخت و اندازهگیری بهتر پارامترهای تأثیرگذار بر فضای شهری خواهند بود.
نکته انکارناپذیر این است که چهره معماری دیجیتال در نگاه اول منتهی به تولید فرمها و ساختارهای فضایی و ناملموس میشود، اما واقعیت این است که طراحی دیجیتال در نگاهی عمیقتر به دنبال یک فرایند بسیار منطقی و علمی است. همانطور که گفته شد، این وظیفه طراحان و معماران معاصر است که رویکرد دیجیتال را در معماری به چه سمتی سوق دهند. آیا صرفا در تولید فرم بمانند یا به سمت معنا و مفهوم حرکت کنند.
بسیار در میان استادان شنیده شده که میگویند معماری اقيانوسی است به عمق یک سانتیمتر، پس یعنی دانشجوی معماری با تخصصی به عمق یک سانتیمتر وارد جامعه میشود؛ درحالی که دنیای امروز به سمت تخصصیشدن پیش میرود، جایگاهی برای معماری که تخصصی ندارد، باقی نخواهد ماند. بهیقین معماری ما نیاز به تخصصیشدن دارد و دانشگاهها هر یک بسته به تخصص کادر علمیشان میتوانند ایفای نقش کنند.
سیستم جالبی که در دانشگاههای معماری در آلمان وجود دارد این است که چیزی به عنوان دپارتمان معماری با سیستم بسته وجود ندارد، بلکه دانشکده معماری متشکل از گروههای تخصصی و تحقیقاتی است که هریک از این گروهها آتلیه تخصصی طراحی نیز دارند و دانشجویان براساس علایق خود هر ترم یکی از آتلیههای طراحی را انتخاب کرده و با استادانی که تخصص و تسلط کافی بر موضوع دارند، آموزش میبینند. بهاینترتیب استادی دیده نمیشود که یک ترم طراحی بیمارستان آموزش دهد، ترم بعد مدرسه و در اوقات فراغت طرح مسکونی!
شاید زمان آن رسیده که تحولی عظیم در رویکرد به ذات معماری و بهروزکردن آنچه سالهاست در سیستم آموزشی تکرار میشود اتفاق بیفتد. سیستمی که خروجی آن تولید معماران همانند خط تولید در کارخانه است، همگی با سطح محدودی از اطلاعات و بدون تخصص.
حدود 20 سال پیش، کمتر اثری از حضور رایانه و ابزارهای دیجیتال در دفاتر و شرکتهای معماری و طراحی میتوانستیم بیابیم و در صورت وجود نیز صرفا جهت امور حسابداری یا نگارش متون استفاده میشدند. طراحیها اکثرا دستی و بدون استفاده از ابزارهای دیجیتال بودند، از اسکیسهای اولیه تا ارائه پروژه. از اوایل قرن بیستم، کمکم حضور رایانه برای ترسیم و استفاده در طراحی رونق گرفت که از همان ابتدا نیز بسیاری آن را توهم و خیال میپنداشتند. هدف از نوشتن این مطلب قراردادن ابزارهای دستی و دیجیتال در دو کفه ترازو نیست، بلکه رویکردی محتوایی به موضوع، چارچوب اصلی بحث را تشکیل میدهد.
حضور ابزارهای دیجیتال سرآغازی بود تا معماران و طراحان خود را در مواجهه با ابزارهای الکترونیکی به چالش بکشند و اکنون میبینیم ابزارها و نرمافزارهای طراحی به جزئی جداییناپذیر از حرفه معماری بدل شده است. این تغییر رویکرد در استفاده از ابزارهای دیجیتال در طراحی هیچگاه روندی خطی طی نکرده و همواره با نظرات و انتقاداتی همراه بوده است که این نیز چالشی درخور توجه است؛ برای مثال سخنان نظریهپردازانی مانند گرگ لین، ویلیام میشل، پیتر آیزنمان یا فرانک گهری همواره مهر تأیید و گواهی بر این مسئله بوده است که این ابزارها در لایههای متفاوت، افقهای جدیدی را ایجاد میکنند، اما در آن سوی میدان نظریهپردازانی مانند کنت فرمپتن یا یوهانی پالاسما نیز بودند که نگاهی متفاوت و گاه انتقادی به این چالش داشتند.
اکنون سالها گذشته و ما از آن دوران اولیه ابراز علاقه یا اشتیاق یا نگرانی به حضور ابزارهای دیجیتال در طراحی گذشتهایم. چالش و مسئله امروز ما خوب یا بدبودن تکنولوژی برای طراحی نیست، بلکه موضوع حائز اهمیت این است که معماری به چه سمتی در تأثیر از ابزارهای دیجیتال حرکت میکند. آیا معماری افسار ابزارهای نو ظهور را در دست دارد؟ یا تکنولوژی مولد معماری امروز ماست؟
در دنیای معاصر، در مواجهه با سیل عظیم اطلاعات و نوآوریها تنها چیزی که بهیقین میتوان گفت این است که تغییراتی عمیق و تأملبرانگیز در حال پدیدارشدن هستند، از بزرگان شنیدهایم ایستادگی در مقابل تغییر سرانجامی نخواهد داشت؛ زیرا مانند سیلی فوران کرده و همهچیز را با خود همسو میکند. اگر کمی به عقب برگردیم همین سیل عظیم تغییر در عصر رنسانس نیز اتفاق افتاد. در آن دوران نیز انطباق ابزارها و رویکردهای نو مانند تناسبات و هماهنگی در پلان و نما در کنار ارائه تصویر سهبعدی از بنا در جهت درک بهتر از طراحی و فضا، مولدی رو بهجلو بوده که با گذشت زمان، لزوم و جایگاه خویش را پیدا کرد. پس بدیهی است ظهور ابزارهای جدید در هر زمانی نیازمند تعریف و زمینهای متفاوت با دوران قبل از خود است.
فرای مباحث تکنولوژیکی، هدف و ماهیت اصلی در بهکارگیری ابزارها در طراحی و معماری، شناخت بهتر از ماهیت و ساختار عوامل و پارامترهای تأثیرگذار در دنیای واقعی است. در عصر حاضر که اطلاعات و دادهها همهجا را فراگرفته است، چرا طراحی و معماری خود را با جریان استفاده از سیل انبوه اطلاعات همسو نکند؟ آیا با فرایندهای غیرمکانیزه و دستی میتوان این اطلاعات را بازخوانی و وارد روند طراحی کرد؟
بهیقین نقش تعیینکنندهای که تکنولوژی بازی میکند، نباید به سمتی پیش رود که معماری را در دام جبرگرایی تکنولوژی اسیر کند، پس منطقی خواهد بود اگر معماری بتواند تکنولوژی را در بند خویش درآورد، نه اینکه تکنولوژی معماری را بَرده خود کند. شاید اینگونه بهتر باشد که بگوییم، زمانی که رایانه اختراع شد، این جامعهای از اطلاعات بود که بهوجودآمدن رایانه را ممکن کرد، نه اینکه رایانه جوامع را به تولید انبوه داده، سوق داده باشد. پس رایانه و ابزارهای دیجیتال نقشی اساسی در فهم و بهکارگیری اطلاعات دارند.
به نظر میرسد دراینمیان هرگاه از تکنولوژی در معماری و طراحی سخن به میان میآید، اینگونه تعبیر میشود که این رویکرد صرفا به قشر مرفه جامعه میتواند خدمترسانی کند، اما اینگونه نیست. اگر هم اینگونه باشد، زمان آن رسیده است که این توهم زدوده شود. تکنولوژی هیچگاه بهتنهایی نمیتواند بازگوکننده کیفیت معماری باشد، مخصوصا که معماری برایندی از فرهنگ، اقتصاد، هویت، جامعه و دهها عامل تأثیرگذار دیگر است.
در مقیاس شهری، تأثیر تکنولوژی بسیار ملموستر است؛ زیرا معماری یک بنا به عنوان تکهای از پازل شهری، بسیار متأثر از تکنولوژی در مقیاس کلان است. این فضای شهری است که ارتباط میان تجربیات فیزیکی و مجازی را برقرار میکند. با وجود شبکههای اجتماعی، تعریفی که از فضاهای عمومی شهری وجود دارد در حال دگرگونی است؛ زیرا علاوه بر پارامترهای فیزیکی، تأثیر پارامترهای مجازی که به شکل اطلاعات در حال انتشار است، بسیار مهمتر خواهد بود. از میان مباحث و مطالب موجود در رابطه با معماری دیجیتال سه عنوان تأملبرانگیز است:
اول اینکه پیوندی ناگسستنی بین تکنولوژیهای دیجیتال و دوباره شکلدهی تجربیات و تصورات ما از دنیای واقعی در حال بروز است. با استفاده روزافزون از ابزارهای دیجیتال فصلی جدید در شناخت آنچه مردم میبینند، میشنوند، حس میکنند و تصور میکنند در حال شکلگیری است. میدانیم معماری در قالب متریال حالت فیزیکی پیدا میکند و این امکان را میدهد تا فضا درکشدنی و تجربهپذیر باشد. با تغییر در ماهیت و چگونگی تجربه از معماری، تعبیری با عنوان فرهنگ دیجیتال ظهور میکند. فرهنگی که آمیخته با تجربیات غیرفیزیکی است و با آنچه قبلا تجربه شده متفاوت است و این واقعیت خواه یا ناخواه در حال شکلگیری بسیار تأملبرانگیز است.
دومین مورد تأملبرانگیز، مسئله دو یا گاهی چندهویتیبودن افراد است: هویت فیزیکی و هویت دیجیتال، فرهنگ فیزیکی و فرهنگ دیجیتال. این مبحث برای اولینبار در کتاب «دیجیتالبودن» تألیف نیکولاس نگروپونته مطرح شده است. همانگونه که ما به دنبال شخصیسازی و رسیدگی به فضای فیزیکی اطراف خود هستیم، با همان شدت و گاهی بیشتر، فضای دیجیتال نیز برایمان اهمیت دارد و حتی گاهی خود را بهتر در آن فضا درمییابیم!
آیا معماری میتواند فقط در زمان حال توقف کند؟ بیتوجه به گذشته و بیتفاوت به ساخت آیندهای متفاوت؟
آیا جز این است که رسالت اصلی طراحی و معماری تغییر جامعه و محیط در جهت فضایی بهتر برای زندگی است؟
حال روی سخن با معماران و طراحان است، آنهایی که طراحی میکنند، به چه میزان در این طراحی هویت دیجیتال افراد تأثیرگذار خواهند بود؟ بدیهی است که طراحی یک بنا بدون داشتن اطلاعات کافی از افرادی که ساکن آن خواهند بود، امری غیرممکن است. حال این اطلاعات در هر قالبی، به چه میزان میتواند در بهبود روند طراحی تأثیرگذار باشد؟ آیا تکنولوژی در عصر حاضر به ما این امکان را نمیدهد از اطلاعات موجود به نحوی استفاده کنیم که کاربر آسایش بیشتری در فضا داشته باشد؟ آیا تکنولوژی با چنین رویکردی میتواند تنها به قشر خاصی از جامعه تعلق داشته باشد؟
مهمترین عامل و بارزترین شاخصهای که معماری دوره رنسانس را تحولی در تاریخ معماری میداند، همین رویکرد متفاوت به انسان و شناختی جدید از هویت و ماهیت انسان و تلاش در جهت انعکاس این تغییر بوده است. حال این دگرگونی بار دیگر در حال بروز است، انسان علاوه بر دنیای فیزیکی، وارد دنیای مجازی شده که متریالی از جنس داده و اطلاعات دارد و این فرصتی جدید برای شناخت بهتر انسان، علایق، شخصیت و حتی روزمرگیهایش است، تا بتوان فضایی بهتر از آنچه اکنون بوده برایش طراحی کرد. انسان امروز باید در راستای فضایی که او را احاطه کرده شناخته شود، نه به صورت ماهیتی جدا و بیارتباط با اطرافش. معماری دیجیتال تنها هدفش کمک در جهت شناخت بهتر انسان، در میان انبوه اطلاعات و پیچیدگیهای دنیای امروز است و استفادهنکردن از این فرصت که به زبانی متفاوت در حال بیانشدن است، بهیقین عواقبی در آینده به دنبال خواهد داشت.
مورد سوم افزایش اهمیت اتفاقات اجتماعی در مقیاسهای بزرگ و کوچک است. وجود رسانه دیجیتال و تمایل افراد به حضور هرچه بیشتر در این فضای غیرفیزیکی، این امکان را فراهم میکند تا فعالیت و تمایلات افراد بهتر و با وضوح بیشتری خوانده و استفاده شود؛ مثلا در مقیاس شهری دانستن اینکه مردم از کدام مسیرها بیشتر تردد میکنند یا در چه شعاعی به فعالیت میپردازند، کدام منطقه تراکم بیشتری دارد و در چه ساعاتی از روز پراکندگی به چه شکلی است، بسیار در روند طراحی میتواند تأثیرگذار باشد. تمامی این دادهها قابلیت برنامهریزی داشته و میتوانند ساختار اولیه و اصلی طراحی را شکل دهند و این امکان تنها با استفاده از ابزارهای دیجیتال و الگوریتمی قابلیت بازخوانی دارد که در جهت شناخت و اندازهگیری بهتر پارامترهای تأثیرگذار بر فضای شهری خواهند بود.
نکته انکارناپذیر این است که چهره معماری دیجیتال در نگاه اول منتهی به تولید فرمها و ساختارهای فضایی و ناملموس میشود، اما واقعیت این است که طراحی دیجیتال در نگاهی عمیقتر به دنبال یک فرایند بسیار منطقی و علمی است. همانطور که گفته شد، این وظیفه طراحان و معماران معاصر است که رویکرد دیجیتال را در معماری به چه سمتی سوق دهند. آیا صرفا در تولید فرم بمانند یا به سمت معنا و مفهوم حرکت کنند.
بسیار در میان استادان شنیده شده که میگویند معماری اقيانوسی است به عمق یک سانتیمتر، پس یعنی دانشجوی معماری با تخصصی به عمق یک سانتیمتر وارد جامعه میشود؛ درحالی که دنیای امروز به سمت تخصصیشدن پیش میرود، جایگاهی برای معماری که تخصصی ندارد، باقی نخواهد ماند. بهیقین معماری ما نیاز به تخصصیشدن دارد و دانشگاهها هر یک بسته به تخصص کادر علمیشان میتوانند ایفای نقش کنند.
سیستم جالبی که در دانشگاههای معماری در آلمان وجود دارد این است که چیزی به عنوان دپارتمان معماری با سیستم بسته وجود ندارد، بلکه دانشکده معماری متشکل از گروههای تخصصی و تحقیقاتی است که هریک از این گروهها آتلیه تخصصی طراحی نیز دارند و دانشجویان براساس علایق خود هر ترم یکی از آتلیههای طراحی را انتخاب کرده و با استادانی که تخصص و تسلط کافی بر موضوع دارند، آموزش میبینند. بهاینترتیب استادی دیده نمیشود که یک ترم طراحی بیمارستان آموزش دهد، ترم بعد مدرسه و در اوقات فراغت طرح مسکونی!
شاید زمان آن رسیده که تحولی عظیم در رویکرد به ذات معماری و بهروزکردن آنچه سالهاست در سیستم آموزشی تکرار میشود اتفاق بیفتد. سیستمی که خروجی آن تولید معماران همانند خط تولید در کارخانه است، همگی با سطح محدودی از اطلاعات و بدون تخصص.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.