|

توسعه کشاورزی ارگانیک در سایه حمایت دولت

فاطمه پاسبان. کارشناس کشاورزی

بخش کشاورزی بنا بر ویژگی‌های خاص اقتصادی، اجتماعی و سیاسی همواره از حمایت‌های گسترده‌ای برخوردار بوده است. به عبارت دیگر، بخش کشاورزی بنا بر دلایل مختلف، از آسیب‌پذیری بالاتری نسبت به تولید بخش صنعت و خدمات دارد و ازاین‌‌رو ریسک فعالیت‌های بخش کشاورزی بالاست که باعث می‌شود کشور‌های مختلف بسته‌ای از سیاست‌های حمایتی را برای استمرار تولید کشاورزی در کشور‌های خود به کار گیرند. سیاست‌های حمایتی بخش کشاورزی در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه نیز متفاوت بوده است، به‌نحوی که کشورهای توسعه‌یافته با سیاست‌های مشخص و هدفمند، حمایت گسترده‌ای از این بخش کرده‌اند و از ابزارهای بسیار متنوعی برای این منظور استفاده می‌کنند. ابزارهای حمایتی مورد استفاده در کشورهای در حال توسعه و ازجمله کشور ایران، بسیار محدود و اغلب فقط شامل پرداخت یارانه غیرمستقیم به نهاده‌های مورد استفاده نظیر کود، سم، بذر و ماشین‌آلات، پرداخت خسارت به تولید‌کنندگان محصولات کشاورزی، پرداخت بخشی از حق بیمه محصولات کشاورزان و خرید تضمینی برخی محصولات اساسی است. یکی از سیاست‌های حمایتی پرداخت یارانه است. یارانه‌های پرداختی در سه بخش تولیدی، مصرفی و خدماتی توزیع می‌شوند. در کشورهای توسعه‌یافته دیده می‌شود پرداخت یارانه به تولید‌کننده به جای مصرف‌کننده مبنا قرار می‌گیرد، این سیاست به‌گونه‌ای اعمال می‌شود که درنهایت مصرف‌کننده نیز از آن بهره‌مند خواهد شد. درحالی‌که در کشور‌های توسعه‌نیافته و در حال توسعه به‌گونه‌ای عکس این سیاست عمل می‌شود، یعنی یارانه به مصرف تعلق می‌گیرد تا به تولید. یکی از مواردی که دولت به بخش کشاورزی یارانه پرداخت می‌کند، تولید کشاورزی ارگانیک است، یعنی دولت هدفمند و با سیاست مشخص برای توسعه کشاورزی ارگانیک به تولید‌کننده یارانه پرداخت می‌کند.

توسعه کشاورزی ارگانیک به دلایل مختلف محیط‌زیستی، اقتصادی و سلامتی افراد جامعه در کشورهای مختلف جهان، مدنظر سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان کشور است.تحقیقات مختلف نشان می‌دهد کشاورزان با موانع قابل‌توجهی برای تبدیل تولید معمول خود به ارگانیک مواجه هستند که می‌توان به هزینه و خطر مرتبط با تغییر روش جدید تولید، خطر دسترسی و نفوذ به بازار محصولات تخصصی، دستیابی کم به اطلاعات و فناوری پشتیبان تولید ارگانیک و فقدان بازار باثبات اشاره کرد. ازاین‌رو ایجاد انگیزه برای تبدیل تولید معمول به ارگانیک در میان کشاورزان ضرورت دارد. به همین منظور، دولت‌های مختلف جهان در حمایت از کشاورز وارد میدان شده‌اند. اطلاعات منتشرشده نشان می‌دهد در سال 2001، در 15 کشور اتحادیه اروپا تقریبا 500 ‌میلیون یورو (559 ‌میلیون دلار) به‌عنوان حمایت برای زمین‌های کشاورزی ارگانیک پرداخت شده که در همین سال میانگین حمایت پرداخت‌شده برای هر هکتار ارگانیک 183 تا 186 یورو (204 تا 208 دلار) و برای هر هکتار معمولی 89 یورو (99 دلار) است، به‌عبارتی، حمایت از کشت ارگانیک بیشتر از کشت معمول است. اطلاعات نشان می‌دهد در سال 2001 میانگین حمایت پرداخت‌شده به هر هکتار کشت ارگانیک در استرالیا، در حدود 288 یورو، بلژیک در حدود 269 یورو، دانمارک در حدود 199 یورو، فنلاند در حدود 117 یورو، فرانسه در حدود 188 یورو، آلمان در حدود 163 یورو، یونان در حدود 445 یورو، ایتالیا در حدود 318 یورو، لوکزامبورگ در حدود 173 یورو، هلند در حدود 156 یورو، پرتغال در حدود 111 یورو، اسپانیا در حدود 195یورو، سوئد در حدود 162 یورو و انگلستان در حدود 45 یورو است. مشاهده می‌شود در کشورهای توسعه‌یافته به میزان بالایی از تولید ارگانیک کشاورزی حمایت می‌شود. اطلاعات کشور رومانی نشان می‌دهد در سال 2005 برای یک کیلو گوشت گاو ارگانیک در حدود 0.194 یورو و برای یک کیلو مرغ ارگانیک در حدود 0.249 یورو یارانه پرداخت شده است. اطلاعات و آمار نشان می‌دهد برای توسعه کشاورزی ارگانیک، لزوم حمایت منطقی دولت ضروری است یعنی نمی‌توان انتظار داشت یک کشاورز به‌تنهایی و بدون انواع حمایت‌های دولت، تغییر روش کشت معمولی به ارگانیک را به سرانجام برساند.

بخش کشاورزی بنا بر ویژگی‌های خاص اقتصادی، اجتماعی و سیاسی همواره از حمایت‌های گسترده‌ای برخوردار بوده است. به عبارت دیگر، بخش کشاورزی بنا بر دلایل مختلف، از آسیب‌پذیری بالاتری نسبت به تولید بخش صنعت و خدمات دارد و ازاین‌‌رو ریسک فعالیت‌های بخش کشاورزی بالاست که باعث می‌شود کشور‌های مختلف بسته‌ای از سیاست‌های حمایتی را برای استمرار تولید کشاورزی در کشور‌های خود به کار گیرند. سیاست‌های حمایتی بخش کشاورزی در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه نیز متفاوت بوده است، به‌نحوی که کشورهای توسعه‌یافته با سیاست‌های مشخص و هدفمند، حمایت گسترده‌ای از این بخش کرده‌اند و از ابزارهای بسیار متنوعی برای این منظور استفاده می‌کنند. ابزارهای حمایتی مورد استفاده در کشورهای در حال توسعه و ازجمله کشور ایران، بسیار محدود و اغلب فقط شامل پرداخت یارانه غیرمستقیم به نهاده‌های مورد استفاده نظیر کود، سم، بذر و ماشین‌آلات، پرداخت خسارت به تولید‌کنندگان محصولات کشاورزی، پرداخت بخشی از حق بیمه محصولات کشاورزان و خرید تضمینی برخی محصولات اساسی است. یکی از سیاست‌های حمایتی پرداخت یارانه است. یارانه‌های پرداختی در سه بخش تولیدی، مصرفی و خدماتی توزیع می‌شوند. در کشورهای توسعه‌یافته دیده می‌شود پرداخت یارانه به تولید‌کننده به جای مصرف‌کننده مبنا قرار می‌گیرد، این سیاست به‌گونه‌ای اعمال می‌شود که درنهایت مصرف‌کننده نیز از آن بهره‌مند خواهد شد. درحالی‌که در کشور‌های توسعه‌نیافته و در حال توسعه به‌گونه‌ای عکس این سیاست عمل می‌شود، یعنی یارانه به مصرف تعلق می‌گیرد تا به تولید. یکی از مواردی که دولت به بخش کشاورزی یارانه پرداخت می‌کند، تولید کشاورزی ارگانیک است، یعنی دولت هدفمند و با سیاست مشخص برای توسعه کشاورزی ارگانیک به تولید‌کننده یارانه پرداخت می‌کند.

توسعه کشاورزی ارگانیک به دلایل مختلف محیط‌زیستی، اقتصادی و سلامتی افراد جامعه در کشورهای مختلف جهان، مدنظر سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان کشور است.تحقیقات مختلف نشان می‌دهد کشاورزان با موانع قابل‌توجهی برای تبدیل تولید معمول خود به ارگانیک مواجه هستند که می‌توان به هزینه و خطر مرتبط با تغییر روش جدید تولید، خطر دسترسی و نفوذ به بازار محصولات تخصصی، دستیابی کم به اطلاعات و فناوری پشتیبان تولید ارگانیک و فقدان بازار باثبات اشاره کرد. ازاین‌رو ایجاد انگیزه برای تبدیل تولید معمول به ارگانیک در میان کشاورزان ضرورت دارد. به همین منظور، دولت‌های مختلف جهان در حمایت از کشاورز وارد میدان شده‌اند. اطلاعات منتشرشده نشان می‌دهد در سال 2001، در 15 کشور اتحادیه اروپا تقریبا 500 ‌میلیون یورو (559 ‌میلیون دلار) به‌عنوان حمایت برای زمین‌های کشاورزی ارگانیک پرداخت شده که در همین سال میانگین حمایت پرداخت‌شده برای هر هکتار ارگانیک 183 تا 186 یورو (204 تا 208 دلار) و برای هر هکتار معمولی 89 یورو (99 دلار) است، به‌عبارتی، حمایت از کشت ارگانیک بیشتر از کشت معمول است. اطلاعات نشان می‌دهد در سال 2001 میانگین حمایت پرداخت‌شده به هر هکتار کشت ارگانیک در استرالیا، در حدود 288 یورو، بلژیک در حدود 269 یورو، دانمارک در حدود 199 یورو، فنلاند در حدود 117 یورو، فرانسه در حدود 188 یورو، آلمان در حدود 163 یورو، یونان در حدود 445 یورو، ایتالیا در حدود 318 یورو، لوکزامبورگ در حدود 173 یورو، هلند در حدود 156 یورو، پرتغال در حدود 111 یورو، اسپانیا در حدود 195یورو، سوئد در حدود 162 یورو و انگلستان در حدود 45 یورو است. مشاهده می‌شود در کشورهای توسعه‌یافته به میزان بالایی از تولید ارگانیک کشاورزی حمایت می‌شود. اطلاعات کشور رومانی نشان می‌دهد در سال 2005 برای یک کیلو گوشت گاو ارگانیک در حدود 0.194 یورو و برای یک کیلو مرغ ارگانیک در حدود 0.249 یورو یارانه پرداخت شده است. اطلاعات و آمار نشان می‌دهد برای توسعه کشاورزی ارگانیک، لزوم حمایت منطقی دولت ضروری است یعنی نمی‌توان انتظار داشت یک کشاورز به‌تنهایی و بدون انواع حمایت‌های دولت، تغییر روش کشت معمولی به ارگانیک را به سرانجام برساند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.