|

در مرگ امید روشن‌ضمیر، مترجمی که هنر را جدی می‌گرفت

از غربتی به غربت دیگر

«همیشه یک غریبه بوده‌ام. هرگز احساس امنیتی، نه با زندگان و نه با مردگان نکرده‌ام». بعد از درگذشت تلخ امید روشن‌ضمیر، مترجم و منتقد سینما، سعید عقیقی، یکی از منتقدان، زندگی این مترجم فقید را مصداق این نقل‌قول از آنتیگون سوفوکل دانست که در بخش پایانی کتاب «از غربتی به غربت دیگر: نگاهی به فیلم‌های ویم وندرس» آمده و به قول او، بیش از فیلم‌های وندرس، زندگی خود مترجمش را توضیح می‌دهد.

از غربتی به غربت دیگر

شرق: «همیشه یک غریبه بوده‌ام. هرگز احساس امنیتی، نه با زندگان و نه با مردگان نکرده‌ام». بعد از درگذشت تلخ امید روشن‌ضمیر، مترجم و منتقد سینما، سعید عقیقی، یکی از منتقدان، زندگی این مترجم فقید را مصداق این نقل‌قول از آنتیگون سوفوکل دانست که در بخش پایانی کتاب «از غربتی به غربت دیگر: نگاهی به فیلم‌های ویم وندرس» آمده و به قول او، بیش از فیلم‌های وندرس، زندگی خود مترجمش را توضیح می‌دهد. امید روشن‌ضمیر، زاده مرداد 1333، مترجم دقیق و بی‌ادعایی که سالیانی را در انزوایی خودخواسته به ترجمه و نوشتن مقالاتی درباره سینما پرداخت، سوم مرداد از دنیا رفت، تا وداع او با زندگی نیز مانند زندگی‌اش دور از جنجال‌های مرسوم روزگار باشد. عباس بهارلو، منتقد و محقق سینما، در مرگ امید روشن‌ضمیر، یادداشتی در ایسنا منتشر کرد و او را دقیق و منظم و حساس و زودرنج خواند که همواره می‌خواست بدون حاشیه کار کند و بنویسد و از شلوغ‌کاری و آلودگی‌های مرسوم به دور باشد. مترجمی که ترجمه‌هایش نشان از دقت او و دوری از شتاب‌زدگی‌های معمول و مرسوم داشت. بهارلو می‌نویسد امید روشن‌ضمیر معتقد بود که بهترین طرز برخورد با این زندگی جدی‌گرفتن هنر است، در زمانه‌ای که ادا و اطوار بر اصل هنر و «کار خوب» غالب و هوچی‌گری از فضیلت پیشی گرفته است.

روشن‌ضمیر همچنین مترجمی گزیده‌کار و دقیق بود که به کارش سخت باور داشت. بیراه نیست که او نشر نیلا را برای انتشار آثارش انتخاب کرده بود؛ چراکه به برکت حضور حمید امجد و دقت‌نظری که او در انتخاب و ویرایش آثار دارد، امکان انتشار آثارش به همان سبک و سیاقی که می‌خواست فراهم بود و نتیجه این همکاری، ترجمه چندین کتاب مهم بود، ازجمله نمایش‌نامه «گلن گری گلن راس» دیوید مامت، «واقعیت و اشتیاق: دیباچه‌ای بر سینمای لوییس بونوئل»، «سینمای جدایی: فیلم‌های میکل آنجلو آنتونیونی»، «معمای شکسپیر» خورخه لوئیس بورخس و «من راپاپورت نیستم» هرب گاردنر و نمایش‌نامه اخیر ازجمله آخرین آثار منتشرشده از او است که روشن‌ضمیر در مقدمه مفصلی، هرب گاردنر و جایگاه او را در آثار نمایشی معرفی می‌کند و از دلیل انتخاب این نمایش‌نامه برای ترجمه می‌نویسد که به باور او از بهترین آثار گاردنر است. این نمایش‌نامه زندگی یک خانواده مهاجر یهودی را روایت می‌کند که از روسیه دوران تزاری به آمریکا مهاجرت کرده‌اند و ماجرای زندگی این خانواده در طول چهل سال در نیویورک و اینکه چطور این مدت دوام آوردند. از منظر روشن‌ضمیر، این نمایش‌نامه روایتی از «رؤیای آمریکایی» است یا به تعبیر دیگر هجوِ این رؤیا است. تصویر یهودی‌هایی که سعی داشتند با کار شرافتمندانه به رؤیای آمریکایی دست یابند اما سرنوشت آنان نشانگر توخالی و پوچ‌بودن ایده رؤیای آمریکایی است و تردید در تمام ارزش‌های جامعه‌ای که وعده برابری می‌داد. انتخاب‌های روشن‌ضمیر، او را به‌عنوان مترجمی گزیده‌کار شناساند که انتخاب‌هایی گاه خلاف عادت و مُد دارد. از‌جمله انتخاب هرب گاردنر و نمایش‌نامه «من راپاپورت نیستم» در زمانه‌ای که نیل سایمون فضای تئاتر ما را انباشته و باب روز بود. گاردنر را با نیل سایمون قیاس کرده و او را در تفکر بدیل سایمون می‌دانند، جولیا لیستن‌گارتن در‌این‌باره می‌نویسد: «آنچه باعث تمایز کمدی‌های گاردنر از آثار مشابه واسراستاین و سایمون می‌شود هجویه‌ تدریجی و غافلگیرکننده‌ای‌ است که در تمام بافت نوشته‌های او نهادهای اجتماعی و سیاسی را هدف قرار می‌دهد. از این لحاظ گاردنر وارث برادران مارکس است، برادرانی که در اوایل دوره کمدی یهودی آمریکایی هجو بی‌رحمانه‌ای از آن نهادهای اجتماعی ارائه می‌دادند که آمریکایی‌ها را عمیقا سرخورده و مأیوس کرده بودند».

امید روشن‌ضمیر، دانش‌آموخته رشته سینما از دانشگاه نیویورک آمریکا بود و به زبان‌های فرانسه و انگلیسی تسلط کامل داشت و به‌ واسطه علاقه‌اش به سینما و تئاتر آثار ارزشمندی در این زمینه‌ها ترجمه کرد و به یادگار گذاشت. او از سال 1359 به‌طور جدی و حرفه‌ای، فعالیت مطبوعاتی و ترجمه و تألیف در زمینه سینما و تئاتر را آغاز کرد و پیش از آن در سال 1358 نخستین اثر خود، کتاب «سینما از نظر چند نویسنده» را منتشر کرده بود. «شبیه یک شرح حال: زندگی‌نامه کوروساوا»، «پاترپانچالی» ساتیا جیت رای، «سینمای جان فورد» پیتر باگدانوویچ و نمایش‌نامه «یک شب برفی» از دیگر آثار امید روشن‌ضمیر است، به‌علاوه مقالات پرشماری که در طول سال‌ها همکاری با مجله «فیلم» در این مجله و نیز در مجلاتی همچون «زنده‌رود» منتشر کرد.

 

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.