کامو در این شماره
«به کامو گفتم تو راست میگویی یا سارتر، جواب نداد. به سارتر گفتم جواب داد: کامو. آخر سارتر آدم رفیقبازی است». این را یکی از شخصیتهای قصه «در این شماره» بهرام صادقی (چاپشده در مجموعه داستان «سنگر و قمقمههای خالی») میگوید. شخصیتی که مدعی است کامو و سارتر را از نزدیک دیده و با آنها قهوه خورده و گپ زده است. این شوخی که پای کامو را به داستانی ایرانی کشانده نشان از حضور پررنگ کامو در کانون روشنفکری دهه 40 دارد. گذشته از آن صادقی دوست صمیمی ابوالحسن نجفی بود و نجفی ادبیات مدرن فرانسه را مثل کف دستش میشناخت و لابد دوستان نویسنده و اهل ادب خود را هم از این شناخت متاثر کرده بود. ضمن اینکه نجفی از جمله مترجمان آلبر کامو در ایران هم هست و نمایشنامه «کالیگولا» را از کامو به فارسی برگردانده که برای اولینبار در سال 1346 از طرف نشر نیل منتشر شده است.
اما این شوخی که بهرام صادقی در داستان «در این شماره» با آلبر کامو کرده، تنها نمونه حضور کامو در داستان ایرانی نیست. از نمونههای دیگر این حضور، رمان «درد سیاوش» اسماعیل فصیح است. در این رمان جلال آریانِ معروف در حال خواندن ترجمه انگلیسی بیگانه کامو است و سرگذشت مورسوی رمان بیگانه را پابهپای ماجرای مشکوک مرگ سیاوش تعقیب میکند.
در معرفی کامو به ایران، جلال آلاحمد با ترجمه نمایشنامه «سوءتفاهم»، بر دیگر مترجمان حقتقدم دارد. آلاحمد بعدها بههمراه علیاصغر خبرهزاده «بیگانه» کامو را هم ترجمه کرد که البته این رمان بعدها با ترجمههای دیگری هم به چاپ رسید، از جمله با ترجمه جلالالدین اعلم و در سالهای اخیر با ترجمه لیلی گلستان. از نمایشنامه سوءتفاهم نیز ترجمههای دیگری شده است که از جمله آنها میتوان به ترجمه خشایار دیهیمی از این نمایشنامه اشاره کرد.
با توجه به اهمیت کامو و حضور پررنگ او در کانون روشنفکری ایران، تعجبی ندارد که در مرور ترجمههایی که از آثار داستانی و نمایشی او شده به نامهای آشنا و مشهوری بربخوریم. از این مترجمان، گذشته از آنها که نامشان آمد میتوان به رضا سیدحسینی اشاره کرد که «طاعون» کامو را به فارسی برگرداند. «طاعون» البته با ترجمههای دیگر نیز، از جمله با ترجمه پرویز شهدی، منتشر شده است. همچنین از کسانی که در همان سالهای اوج توجه به کامو در ایران، آثاری از او را ترجمه کردند، یکی هم محمدعلی سپانلو است که در دهه 40، ترجمههایش از دو نمایشنامه «عادلها» و «در محاصره» منتشر شد و سپانلو بعدها عنوان «در محاصره» را به «شهربندان» تغییر داد و «در محاصره» در چاپهای بعدی با این عنوان و همراه با نمایشنامه «عادلها» در یک کتاب منتشر شد.
دیگر مترجم نامآشنایی که ترجمهای از کامو را در کارنامه دارد، منوچهر بدیعی است که «آدم اول» را از کامو ترجمه کرده است.
«سقوط» با ترجمه اصغر بهروز از جمله دیگر آثار داستانی کامو است که در ایران به چاپ رسیده و اینها همه البته تنها برخی از بیشمار ترجمه آثار داستانی و نمایشی کامو به فارسی هستند. بهویژه که بسیاری از آثار کامو تنها توسط یک مترجم به فارسی ترجمه نشدهاند و از بعضی از آنها چند ترجمه فارسی موجود است. علاوهبراین از کامو تکداستانهایی نیز ترجمه و منتشر شده که از جمله آنها میتوان به داستان «مهمان» با ترجمه صفدر تقیزاده و محمدعلی صفریان اشاره کرد. همین داستان را اسماعیل فصیح و احمد گلشیری نیز به فارسی برگرداندهاند.
«به کامو گفتم تو راست میگویی یا سارتر، جواب نداد. به سارتر گفتم جواب داد: کامو. آخر سارتر آدم رفیقبازی است». این را یکی از شخصیتهای قصه «در این شماره» بهرام صادقی (چاپشده در مجموعه داستان «سنگر و قمقمههای خالی») میگوید. شخصیتی که مدعی است کامو و سارتر را از نزدیک دیده و با آنها قهوه خورده و گپ زده است. این شوخی که پای کامو را به داستانی ایرانی کشانده نشان از حضور پررنگ کامو در کانون روشنفکری دهه 40 دارد. گذشته از آن صادقی دوست صمیمی ابوالحسن نجفی بود و نجفی ادبیات مدرن فرانسه را مثل کف دستش میشناخت و لابد دوستان نویسنده و اهل ادب خود را هم از این شناخت متاثر کرده بود. ضمن اینکه نجفی از جمله مترجمان آلبر کامو در ایران هم هست و نمایشنامه «کالیگولا» را از کامو به فارسی برگردانده که برای اولینبار در سال 1346 از طرف نشر نیل منتشر شده است.
اما این شوخی که بهرام صادقی در داستان «در این شماره» با آلبر کامو کرده، تنها نمونه حضور کامو در داستان ایرانی نیست. از نمونههای دیگر این حضور، رمان «درد سیاوش» اسماعیل فصیح است. در این رمان جلال آریانِ معروف در حال خواندن ترجمه انگلیسی بیگانه کامو است و سرگذشت مورسوی رمان بیگانه را پابهپای ماجرای مشکوک مرگ سیاوش تعقیب میکند.
در معرفی کامو به ایران، جلال آلاحمد با ترجمه نمایشنامه «سوءتفاهم»، بر دیگر مترجمان حقتقدم دارد. آلاحمد بعدها بههمراه علیاصغر خبرهزاده «بیگانه» کامو را هم ترجمه کرد که البته این رمان بعدها با ترجمههای دیگری هم به چاپ رسید، از جمله با ترجمه جلالالدین اعلم و در سالهای اخیر با ترجمه لیلی گلستان. از نمایشنامه سوءتفاهم نیز ترجمههای دیگری شده است که از جمله آنها میتوان به ترجمه خشایار دیهیمی از این نمایشنامه اشاره کرد.
با توجه به اهمیت کامو و حضور پررنگ او در کانون روشنفکری ایران، تعجبی ندارد که در مرور ترجمههایی که از آثار داستانی و نمایشی او شده به نامهای آشنا و مشهوری بربخوریم. از این مترجمان، گذشته از آنها که نامشان آمد میتوان به رضا سیدحسینی اشاره کرد که «طاعون» کامو را به فارسی برگرداند. «طاعون» البته با ترجمههای دیگر نیز، از جمله با ترجمه پرویز شهدی، منتشر شده است. همچنین از کسانی که در همان سالهای اوج توجه به کامو در ایران، آثاری از او را ترجمه کردند، یکی هم محمدعلی سپانلو است که در دهه 40، ترجمههایش از دو نمایشنامه «عادلها» و «در محاصره» منتشر شد و سپانلو بعدها عنوان «در محاصره» را به «شهربندان» تغییر داد و «در محاصره» در چاپهای بعدی با این عنوان و همراه با نمایشنامه «عادلها» در یک کتاب منتشر شد.
دیگر مترجم نامآشنایی که ترجمهای از کامو را در کارنامه دارد، منوچهر بدیعی است که «آدم اول» را از کامو ترجمه کرده است.
«سقوط» با ترجمه اصغر بهروز از جمله دیگر آثار داستانی کامو است که در ایران به چاپ رسیده و اینها همه البته تنها برخی از بیشمار ترجمه آثار داستانی و نمایشی کامو به فارسی هستند. بهویژه که بسیاری از آثار کامو تنها توسط یک مترجم به فارسی ترجمه نشدهاند و از بعضی از آنها چند ترجمه فارسی موجود است. علاوهبراین از کامو تکداستانهایی نیز ترجمه و منتشر شده که از جمله آنها میتوان به داستان «مهمان» با ترجمه صفدر تقیزاده و محمدعلی صفریان اشاره کرد. همین داستان را اسماعیل فصیح و احمد گلشیری نیز به فارسی برگرداندهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.